Mike Mills maakte een film over zijn moeder: 'Vrouwen zijn zo ondervertegenwoordigd'

Na een film over de coming-out van zijn vader heeft regisseur Mike Mills nu een film gemaakt over zijn moeder. Let op de konijnenbeeldjes, sigaretten en sieraden. O, en de Birkenstocks.

Annette Bening en Lucas Jade Zumann. Beeld null
Annette Bening en Lucas Jade Zumann.

Dit is Dorothea: geboren in 1924, vlak voor de grote economische depressie. Tijdens de Tweede Wereldoorlog wil ze piloot worden, maar eenmaal klaar met de opleiding is de oorlog alweer voorbij. Dorothea gaat werken, trouwen en weer scheiden en dan is het 1979 en heeft ze een 15-jarige zoon, die ze alleen opvoedt. Ze vindt dat die zoon, Jamie, niet naar school hoeft als hij daar geen zin in heeft, dus schrijft ze absentiebriefjes voor hem: 'Jamie is te laat want hij heeft een klein vliegtuigongeluk gehad.'

Dorothea schrijft elke dag de koersen over uit de krant, rookt Salem-sigaretten omdat die 'gezonder' zijn dan andere en draagt Birkenstocks omdat ze 'modern' is.

Dit is de manier waarop de Amerikaanse regisseur en scenarist Mike Mills (50) in 20th Century Women zijn zijn hoofdpersonen voorstelt: hij vuurt in razend tempo feiten en anekdotes op de kijker af, in kleine scènes vol sprekende details en veelzeggende momenten. Na die paar minuten heb je het idee dat je Dorothea kent, hoewel je haar niet in één zin zou kunnen omschrijven.

Mills is grafisch ontwerper en filmmaker, de echtgenoot van multimediakunstenaar Miranda July, die bekend werd met haar film You and Me and Everyone We Know (2005). Mills werd bekend door zijn grappige, eigenzinnige en hippe videoclips. Zoals Party Hard van Pulp, waarin een campy showballet figureert en de bijna-filmkunst in Top Ranking van Blonde Redhead, waarin Mills echtgenote July elke seconde een andere pose aanneemt. Maar ook All I Need van Air, een vertederende mini-documentaire over twee verliefde skaters.

Na zijn debuutfilm Thumbsucker (2005) brak hij in de filmwereld door met Beginners (2010), een autobiografische film over Milss vader, die op zijn 75ste uit de kast kwam. Acteur Christopher Plummer won een Oscar voor zijn rol.

Actrice Greta Gerwig. Beeld null
Actrice Greta Gerwig.

20th Century Women, genomineerd voor een Oscar voor beste script, is ook weer flink autobiografisch. Mills eigen alter ego is de 15-jarige Jamie, maar in hem lijkt de regisseur en scenarist Mills niet bijzonder geinteresseerd. Zijn film draait eerder om drie vrouwelijke personages, gebaseerd op de vrouwen uit zijn jeugd: zijn oudere zussen, allebei ruim tien jaar ouder, en zijn moeder, die hem inderdaad alleen opvoedde.

In de film wil de vrijgevochten moeder Dorothea 'een goede man' van Jamie maken. Daartoe roept ze de hulp in van twee andere vrouwen: twintiger Abbie, een punker die bij hen in de woongroep woont, en Julie, een scholiere. Abbie is herstellende van baarmoederhalskanker, zij laat Jamie feministische literatuur lezen en neemt hem mee naar concerten. Julie kruipt 's nachts bij Jamie in bed nadat ze seks heeft gehad met andere mannen, waarover ze aan hem verslag uitbrengt. Zij leert hem hoe te roken als een man.

20th Century Women is opvallend plotloos. Het is een ode aan sterke vrouwen, bezien vanuit een 15-jarige jongen die maar weinig hoogte van ze krijgt. Net als Mills zelf, destijds. 'Mijn moeder was een mysterie voor me.'

Actrice Elle Fanning. Beeld null
Actrice Elle Fanning.

Voor Dorothea castte Mills Annette Bening (58), die volgens de regisseur net zo ongrijpbaar is als zijn moeder, die in 1999 overleed. Mills leende Bening zijn moeders juwelen en liet haar in de film hetzelfde merk sigaretten roken. Ook de konijnebeeldjes die zijn moeder uit hout sneed, zijn te zien in de film.

Het toevoegen van die elementen uit de werkelijkheid verlenen de film magie, zegt hij. 'Het kan geen kwaad je filmset te betoveren door middel van objecten die een speciale betekenis hebben. Rationeel is het niet, maar ik geloof dat mijn moeders sieraden op een bepaalde manier nog met haar verbonden zijn.'

Dit soort tastbare details hielpen Mills ook om grip te krijgen op zijn herinneringen. Bij gebrek aan een plot zocht hij houvast bij concrete elementen uit het leven van zijn moeder, zoals die Salem-sigaretten of de Birkenstocks. Hij ging op zoek naar historische gebeurtenissen, literatuur en muziek die voor hem gevoelsmatig bij zijn jeugd hoorde: van feministische boeken tot een speech van president Carter, van de eerste thuis-zwangerschapstest tot de Talking Heads. 'Zeker in Amerika wordt nog weleens vergeten hoe onlosmakelijk wij als mensen verbonden zijn met de historie.'

Lucas Jade Zumann en Greta Gerwig. Beeld null
Lucas Jade Zumann en Greta Gerwig.

Authentieke 20th Century Women zit vol met gevoelige, rake observaties

Mills, van huis uit grafisch ontwerper, geeft alle personages de ruimte en schetst ondertussen met kleding en decors (niet te opdringerig, maar precies goed), veel muziek (Talking Heads, Buzzcocks) en archiefbeelden een mooi tijdsbeeld. Lees hier de recensie.

Daarbij interviewde Mills oude vriendinnen en zijn zussen. 'Ik mag dan in een soort matriarchaat zijn opgegroeid, ik ben en blijf een man, natuurlijk. Een heteroseksuele man. Ik weet niet hoe het dagelijks leven is als je vrouw bent. Net als Jamie had ik een vriendin die bij mij door het raam klom nadat ze dronken met een of andere kerel seks had gehad. Van haar wist ik best veel, maar niet alles. Ik had meer details nodig.'

Het verhaal dat Julie vertelt over haar ontmaagding bijvoorbeeld, waarbij ze de geur van het vloerkleed beschrijft, vertelde een vriendin Mills tijdens zijn research. Julies verhaal over haar eerste menstruatie was weer afkomstig van een andere vriendin. Met zijn zus praatte hij over eierstokkanker. 'Als mannelijke scenarist vond ik het belangrijk zoveel mogelijk authentieke vrouwelijke ervaringen in mijn film op te kunnen nemen.'

Macho's

Mike Mills werd met 20th Century Women genomineerd voor een Oscar voor beste scenario. Ook zijn regie had best een nominatie verdiend. Mills: 'Volgens mij ziet de Academy regisseren nog steeds als iets macho-achtigs met kraanshots en stunts. Mijn manier is meer feminien, met aandacht voor acteren, emoties en gevoelens.' Er zijn uitzonderingen. Het drama Moonlight, bijvoorbeeld, was wel genomineerd, zegt Mills. 'Maar meestal winnen de macho's de regie-Oscars.'

Dat hij er voor koos een film te maken over vrouwen mag je best zien als politiek statement, zegt Mills. 'Vrouwen zijn zo ondervertegenwoordigd in films.' Hij maakte portretten van zijn ouders, vertelt hij, omdat hij denkt dat hun levens inspirerend kunnen zijn. 'Mijn vaders seksualiteit vond ik interessant, net als mijn moeders feminisme en ondernemerschap.'

Als je het zijn zussen vraagt, vinden ze dat Mills zo wel erg vriendelijk is geweest in de manier waarop hij hun ouders afschildert. Hun gemene trekjes toont hij niet. Maar een waarheidsgetrouw portret is gedoemd te mislukken, zegt hij. 'Mensen zijn zoveel ingewikkelder, saaier en tegenstrijdiger dan een filmpersonage ooit kan zijn. Je vindt Dorothea complex? Dat is fijn, maar toch heb ik haar gesimplificeerd. Ik zou acht films over mijn moeder kunnen maken, en misschien kom ik dan ooit bij haar in de buurt.'

Mike Mills en echtgenote Miranda July. Beeld null
Mike Mills en echtgenote Miranda July.
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden