INTERVIEW

'Mijn levensverhaal zit in mijn teksten'

Is jazz-zangeres Nina Simone terug? Ze is in elk geval een van de iconen waarmee singer-songwriter Benjamin Clementine door lyrische popcritici is vergeleken. Nu is eindelijk zijn debuutalbum verschenen.

Benjamin Clementine: 'De meeste journalisten vragen gewoon hoe het kan dat een zwarte jongen uit een achterstandsbuurt met klassieke muziek bezig is.' Beeld Daniel Cohen

Angstdroom van iedere interviewer: je zit tegenover iemand, je stelt hem een vraag, hij kijkt je indringend aan, zwijgt ongemakkelijk lang, mummelt iets, mummelt nog iets, waarna je moet constateren dat hij naast zwijgzaam ook nog eens volstrekt onverstaanbaar is.

Door die schrik moet je even heen als je een gesprek wilt met Benjamin Clementine, singer-songwriter uit Londen. Wat bij hem voor praten moet doorgaan, is - zeker aan het begin van een gesprek - weinig meer dan woorden uitademen. Hij beweegt zijn mond er amper bij. Korte zinnetjes sterven op zijn lippen.

Hij zit onbewogen aan een tafel in een Amsterdamse hotelbar, de boomlange, slanke zoon van Ghanese ouders aan wie alles langwerpig en groot is: zijn handen, zijn vingers, zijn mooie, bruinmarmeren gezicht waaruit imposante jukbeenderen zijn gehouwen. En natuurlijk zijn indrukwekkende haardos, die steil de lucht in steekt. Je zou denken dat Nina Simone is teruggekeerd, uitgevoerd als lange man van 26.

'Mensen waren vriendelijk'

Volgende vraag, om het ijs te breken. Hoe ervoer hij zijn optreden, de avond ervoor in het Amsterdamse Paradiso?

Lange stilte. Dan, verstaanbaar: 'Mensen waren vriendelijk.'

En het optreden van adembenemende schoonheid, voegen we daaraan toe. Het was een bijzondere, intieme avond, waarop de zaal een paar keer in de lach schoot. Bijvoorbeeld toen hij zich vooroverboog om via zijn microfoon iets te zeggen tegen het publiek, maar het na een secondenlange stilte hield bij de vaststelling dat hij niet wist wat hij moest zeggen. Of toen je in het muisstille Paradiso heel even een stoel hoorde schuiven op een balkon en Clementine in zijn microfoon lispelde dat het zo'n lawaai was.

Al ruim een jaar zingt zijn naam rond. Engeland ontdekte hem toen hij uit het niets optrad in de tv-show van Jools Holland. Er verscheen een ep met drie liedjes (Cornerstone, 2013). Toen hij begin 2014 als een van de must sees naar Eurosonic in Groningen kwam, was al duidelijk dat hier een volslagen unieke muzikant op doorbreken stond: een zanger die, zichzelf begeleidend op piano, buiten zichzelf treedt en theatraal zingt als een kruising tussen Nina Simone, Antony Hegarty (Antony & The Johnsons) en Jacques Brel, van fluisterzacht naar galmend hard, van binnensmonds naar uitbundig. Nu is, anderhalf jaar na Cornerstone, eindelijk zijn debuutalbum verschenen: At Least For Now.

'Nobody knows what's on this boy's mind/ Nobody sees what he's been picturing.'

'Daar vraagt nooit iemand naar'

Je moet gewoon zijn vertrouwen even winnen, hem op zijn gemak stellen. De sleutel tot een gesprek blijkt bij voetbal te liggen. Hij was als kind supporter van Crystal Palace, de club van de Zuid-Londense wijk waar hij werd geboren. Hij groeide op in Edmonton, Noord-Londen en droomde van een profcarrière. Hij was best goed, mocht op proef komen bij de profclub Portsmouth, maar liep op zijn 16de een knieblessure op en gooide de handdoek in de ring.

Voetbal. Clementine veert op: 'Daar vraagt nooit iemand naar.'

De ogen twinkelen. Hij gaat rechtop zitten en spreekt iets luider. De niet te ontcijferen ademtochten stollen tot redelijk verstaanbare zinnen in mooi verzorgd Engels.

'Eigenlijk zit het allemaal in mijn teksten'

Dat betekent nog niet dat hij graag over zichzelf vertelt. Zijn levensverhaal? Zijn ouders? 'Over hen wil ik het niet hebben. Eigenlijk zit het allemaal in mijn teksten.'

Maar af en toe vertelt hij toch. 'Bij ons thuis klonk zelden muziek. Ik ging pas als puber naar muziek luisteren. Poëzie was er voor mij veel eerder. Ik las William Blake, T.S. Eliot, C.S. Lewis en vooral Paul Auster, allemaal dichters die schreven over hun eigen leven, dus dat ging ik ook doen.'

Pas tegen zijn 20ste ging hij liedjes schrijven en leerde hij zichzelf 'functioneel' pianospelen. Op de oude, kapotte piano die hij zelf op de kop had getikt, maar liever nog op de veel mooiere die bij een vriend thuis stond. 'Aan die piano ben ik, voor mijn gevoel, muzikant geworden', zegt hij. Aan die piano ontstond ook zijn gewoonte om blootsvoets te spelen, wat hij sindsdien overal ter wereld is blijven doen.

Zijn eerste muzikale voorbeeld? Hij noemt de minimalist Eric Satie (1866-1925): 'Ik ben autodidact en heb mezelf piano leren spelen in zijn geest: grote klanken, maar eigenlijk heel basaal. Een nummer als Edmonton kun je met alleen je linkerhand spelen.'

Pas daarna kwamen The Beatles, de Stones, Hendrix, Nina Simone en Leonard Cohen in zijn leven. Die laatste noemt hij 'briljant'.

'Die stem. Die beheersing. Ik luister nooit naar mezelf, omdat ik bang ben dat ik hysterisch klink. Ik weet niet hoe mijn stem klinkt, maar volgens mij tril ik te veel. Mijn vocale bereik is groot; misschien kan ik te veel met mijn stem. Dat is een probleem. Een gevaar.'

Pas tegen zijn 20ste ging Benjamin Clementine liedjes schrijven en leerde hij zichzelf 'functioneel' pianospelen. Beeld Daniel Cohen

 'Niet de fijnst denkbare jeugd'

Hij had 'niet de fijnst denkbare jeugd' in Edmonton ('where a lad stands a slim chance', zong hij in Edmonton, op zijn tweede ep). Zijn Ghanese ouders hadden het beste met hem voor, maar waren zo streng christelijk dat hij zich toch moest losvechten.

Hij kreeg ruzie met ze en besloot op zijn 18de zijn ouderlijk huis te verlaten - en kort daarna zelfs Londen en Engeland. Hij nam van niemand afscheid, enfin: het zit inderdaad allemaal in zijn teksten.

Uit Adios: 'I'm sorry for quickly jumping into the train/ I waited but no-one came/ You're just a little bit too late.'

Op naar Parijs, een stad die hij alleen kende van Wikipedia. In de Franse hoofdstad was hij eenzaam en zelfs even dakloos ('daar wil ik niet over praten'). Hij leerde er gitaarspelen, werd straatmuzikant, verdiende zijn geld met optreden in metrostations, mocht in cafés en op feestjes komen spelen en werd ontdekt door Matthieu Gazier and Lionel Bensemoun, van platenlabel Behind.

'Ze hebben meer respect voor artiesten'

De Benjamin Clementine die wij nu leren kennen, moeten we zien als een Frans muzikant. Begrepen de Fransen zijn muziek beter dan de Engelsen?

Droogjes: 'De muziek wel, ja. De tekst niet, want ze spreken slecht Engels. Maar ze hebben wel meer respect voor artiesten. Je wordt er veel meer op zuiver artistieke merites beoordeeld dan in Engeland, waar je behalve een creatief ook altijd een commercieel plan moet hebben en de juiste mensen moet kennen. Er was nog niet eens een releasedatum voor mijn album toen ik het mocht komen spelen op de Franse nationale radio. Integraal. Dat is ondenkbaar in Engeland.'

Invloed van Jacques Brel en Edith Piaf sijpelde door in zijn songstructuren, melodielijnen en zangtechniek. Afrikaanse invloeden? Nauwelijks. Hij propte Nemesis vol met Afrikaanse ritmiek, maar dat was een spelletje, een experiment, 'een soort gimmick'.

Hij voelt zich toch Londenaar, zegt hij. Na een paar Parijse jaren keerde hij terug naar zijn geboortestad ('London is calling you (...) London is all-in you, why are you denying the truth?'), waarmee hij een haat-liefdeverhouding heeft en waar hij nog maar een paar jaar eerder langs de randen van de criminaliteit schuifelde.

Benjamin Clementine treedt op tijdens het Eurockeennes festival in Belfort, Frankrijk. Beeld anp

'Ik voel mij trouwens Afranglais'

Op de vraag of hij zich Engels, Ghanees, wellicht Frans of alleen Londens voelt, breekt op het mooi geboetseerde gezicht een glimlach door, zo breed als niet eerder zichtbaar was.

'Ik moet zeggen: die vraag stel je heel beleefd. Well done.'

Pardon?

'De meeste journalisten vragen gewoon hoe het kan dat een zwarte jongen uit een achterstandsbuurt Paul Auster leest en met klassieke muziek bezig is. En waarom ik niet gewoon hiphop maak. Vreselijk vind ik dat. Werkelijk beledigend. Ik voel me trouwens Afranglais: Afrikaans, Frans en Engels tegelijk.'

Hij wacht op een vervolgvraag over die hiphop, die niet komt.

'Ik heb sowieso niets met rijm. Mijn teksten zijn als mijn pianospel: volstrekt impulsief, er zit geen structuur in. Ik heb meer met schrijven dan met muziek. Mijn volgende albums zijn al bijna af, ze zullen anders klinken, maar ondertussen werk ik ook aan een boek met essays en gedichten. Ik zal de komende jaren steeds meer die kant op drijven, vermoed ik. Gek genoeg voelt het alsof ik als muzikant aan het eind van een carrière sta, in plaats van aan het begin.'

Benjamin Clementine: At Least For Now. Behind/Universal
(Lees verder na spotify-lijst)

Doorbraakmoment

Een jaar geleden trad Benjamin Clementine tweemaal op tijdens Eurosonic in Groningen: een keer in het Grand Theatre en een keer in de Stadsschouwburg. Een doorbraakmoment, ook voor hemzelf: 'Voor het eerst was er veel hectiek rond mij, zodat ik kon ontdekken hoe ik daarbij gedij.' En? 'Ik voel me alleen, zoals altijd, maar het slaat me niet uit het lood. Wanneer ik mijn muziek speel op het podium, ben ik zelfverzekerd.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden