InterviewAudrey Diwan

‘Mijn film gaat over abortus en pijn, maar ook over lust en genot’

Audrey Diwan (42) zou haar indrukwekkende, bekroonde abortusdrama L’événement graag in Texas en Polen willen laten zien.

Bor Beekman
Anamaria Vartolomei in L'événement. Beeld
Anamaria Vartolomei in L'événement.

‘We kennen elkaar niet’, stond in het via Twitter verstuurde berichtje, ‘maar ik moet je iets zeggen: ik zag je film, en ik ben flauwgevallen.’

Audrey Diwan lag al in bed, in haar hotel in Venetië, toen ze de eerste reactie ontving op haar speelfilm L’événement. Die was ’s ochtends voorvertoond op het Italiaanse filmfestival, maar de eerste, jubelende recensies van het verpletterende drama over een illegale abortus zouden pas een dag later volgen; een gevolg van de door festivals opgelegde embargo’s, die soms een kwelling zijn voor de regisseurs. De 42-jarige Franse cineast lag wakker van de spanning, vol onzekerheid. ‘Ik las dat allereerste bericht en ik dacht: o, het wérkt! Je vóélt de film! Dank je, wilde ik antwoorden. Niet dank je voor het flauwvallen, maar dank je: dit is de beste reactie die ik me kon wensen.’

L’événement, nu te zien in de Nederlandse bioscopen, werd een week later door de jury bekroond met de Gouden Leeuw. De film volgt de jonge student literatuur Anne bij haar almaar wanhopiger en drastischer pogingen haar ongewenste zwangerschap te beëindigen. Terwijl ze aan het arbeidersmilieu van haar ouders probeert te ontsnappen, ziet ze haar gedroomde toekomst plots instorten. De verfilming van de autobiografische novelle van Annie Ernaux (hier verschenen als Het voorval) speelt in het Frankrijk van voor de legalisering van abortus (ingevoerd in 1975), maar Diwan strooit slechts terloops met tijdsaanduidingen in haar dicht op de huid gefilmde drama – nooit verschijnt een tekst als ‘Frankrijk, 1963' in beeld.

De regisseur, in gesprek met een klein groepje journalisten: ‘Ik wil dat je de jaren zestig niet zozeer ziet, maar dat je erin beweegt. Het mocht niet aanvoelen als een historische film, waarbij het onderwerp in een soort fles zit, een doos. Alsof het voorbij is, afgesloten. Helaas weten we allemaal dat dit níét voorbij is.’

Regisseur Audrey Diwan. Beeld Getty Images
Regisseur Audrey Diwan.Beeld Getty Images

Terwijl Diwan onderweg was naar Venetië voor de wereldpremière van haar film, afgelopen september, werd in Texas een nieuwe wet ingevoerd. Medische instanties is het daar voortaan al na zes weken verboden vrouwen bij te staan bij de beëindiging van een zwangerschap. Ook andere staten overwegen de nieuwe wetgeving in te voeren, een scherpe beperking van de sinds 1973 in de VS gangbare abortusrechten.

Debat

‘Dat nieuws blies me omver. En het is niet alleen Texas. Er is ook Polen. En er zijn nog meer landen helaas. Ik was blij met de eerste reacties op L’événement, maar ik dacht ook: oké, dit is pas de helft. Ik heb deze film ook gemaakt voor de mensen die anders over abortus denken dan ik. Hoe krijgen we die groep naar de bioscoop? Dat is niet zo makkelijk, maar toch hoop ik op debat. Mijn film is niet bedoeld als provocatie. Ik wil slechts tonen wat een meisje moet doorstaan als ze een clandestiene abortus ondergaat. En ik wil de gezichten zien van mensen met verschillende opinies ná de vertoning. Of we het er in ieder geval over eens zijn wat een verbod inhoudt: de pijn, het geweld en ook de eenzaamheid van Anne. Als je abortus niet toestaat, zullen dit soort clandestiene abortussen plaatsvinden, dat bewijst de geschiedenis. Misschien naïef, maar ik geloof toch dat mensen in staat zijn van mening te veranderen. En kunst kan dat bewerkstelligen. Ik zou ook graag naar Texas gaan, om de film te vertonen en in discussie te gaan. Of naar Polen.’

Als ze een drama over de impact van een illegale abortus zou maken, beloofde Diwan zichzelf vooraf, dan mocht er in die film nooit worden weggekeken. Geen kort shot van wat breinaalden, maar de hele ingreep tonen. ‘Niet aangenaam om te zien. Ik stond zelf te huilen op de set, de dag waarop we die scène met de naalden draaien. Ik huilde zelfs zo hard dat de geluidstechnicus vroeg of ik wat verderop kon gaan staan. Maar terwijl ik huilde, wist ik dat het klopte. Als ik niet bereid ben het ondraaglijke te tonen, moet ik deze film niet maken.’

Toen ze de passage over de naalden las in het boek van Ernaux, voelde de regisseur een pijnscheut in haar buik. ‘Mijn hart bonsde. Ik raakte ervan doordrongen hoezeer ook ik had kunnen lijden, als de abortuswet niet had bestaan in Frankrijk. Hoeveel geluk ik heb dat ik hier woon. Ik heb zelf een abortus gehad. En zelfs nadat ik deze film had gedraaid, over dit onderwerp en over de noodzaak de stilte te doorbreken, vroeg ik me nog steeds af: ga ik het over mijn eigen abortus hebben? Die twijfel… Daaraan zie je hoe sterk die krachten zijn. De schaamte, die een schaduw werpt. De schuld die je verondersteld wordt te voelen. Het werkt door, ook op mij. Nog steeds.’

null Beeld

L’événement is pas de tweede speelfilm van Diwan, die lange tijd als scenarist werkte, onder anderen voor regisseur Cédric Jimenez, haar ex-echtgenoot. Ook was ze hoofdredacteur van het Franse vrouwenblad Stylist. Ze groeide op in Parijs, als dochter van een Libanese vader en een Roemeense moeder. ‘Op een dag vlogen er kogels door de ramen van het appartement van mijn ouders in Libanon, toen mijn moeder zwanger van me was. Ze zei: misschien moeten we maar naar Frankrijk gaan. Ik heb me altijd afgevraagd hoe mijn leven eruit zou zien als we daar waren gebleven. Maar ik voel me heel Frans. Ik bén Frans. Gek op Franse literatuur, Franse cinema. Maar wel opgegroeid met een gemengde cultuur.’

Minimalistisch

Ook de hoofdrolspeler in haar film bezit een Roemeense oorsprong: Anamaria Vartolomei (23) verhuisde op haar zesde met haar ouders naar Frankrijk. ‘Ze bezit iets mysterieus’, zegt Diwan over de actrice. ‘Heel sterk aanwezig, maar minimalistisch in haar spel. Dat werkt uitstekend voor L’événement, waarin ze voortdurend van dichtbij wordt gefilmd. Als je dan te veel doet als actrice, wordt het meteen veel te veel. En ja, er waart op een of andere manier wel een soort Roemeense geest rond in de film. Al bezit ik daar niet echt een verklaring voor. Maar ik help er nog even aan herinneren dat hét meesterwerk over abortus door een Roemeen is gemaakt.’

Diwan doelt op 4 Months, 3 Weeks & 2 Days, Cristian Mungiu’s in 2007 met de Gouden Palm bekroonde drama over illegale abortus ten tijde van het regime van Ceausescu. Een verschil met eerdere films over abortus is de aandacht die L’événement schenkt aan de beleving van seksualiteit door een jonge vrouw. ‘De film gaat niet alleen over pijn en abortus, maar ook over lust en genot. Anne vecht voor haar vrijheid om dat genot te kunnen beleven. Ik heb het daar uitvoerig over gehad met mijn co-scenarist Marcia Romano: hoe krijgen we die seks stap voor stap in de film? Ik wil dat je haar verlangen ernaar voelt, voor we eenmaal in de huid-op-huidscène zijn beland. Het mag niet zomaar even passeren.’

Diwans film kent enkele uiterst pijnlijke scènes. Uit een ervan, merkt een journalist op, zou je kunnen opmaken dat de zwangere Anne toch iets van medelijden voelt voor de vrucht die ze tracht te verdrijven. Diwan, de ogen wijd opengesperd: ‘Waarom stel jij je daar medelijden bij voor? Heb je medelijden gezien? Je hebt medelijden gezien??’

De vraagsteller, een vrouw, valt even stil. Diwan schiet in de lach. ‘O, nou dan ben ik een slechte regisseur, ik stop meteen met mijn beroep!’ Dan, serieus: ‘Nee, ik denk dat je blik hier is beïnvloed door de samenleving. Je projecteert iets. Ík heb er geen medelijden in gestopt. En ik hoop ook dat zoiets niet te zien is. Maar het is interessant dat jij het zo ervaart. Uiteindelijk is mijn film opgezet als een vraag aan iedereen die hem ziet: hoe aanschouwen we dit onderwerp?’

De regisseur denkt nog even verder na over dat woord, medelijden. ‘Het is nooit gevallen, in geen van mijn gesprekken met Annie Ernaux over haar boek en over de verfilming. Er is geen twijfel, er is geen schuld. Er is louter de wil om het te doen. Annie vertelde me dat als ze op jonge leeftijd geen abortus had gepleegd, ze nooit schrijver zou zijn geworden. Voor mij hoeft het publiek L’événement ook helemaal niet van Anne te houden. Zij is slechts een meisje dat bezig is met de grootste beslissing van haar leven. En dat haar besluit tracht te overleven.’

Vartolomei

De in Roemenië geboren Anamaria Vartolomei (23) verhuisde op 6-jarige leeftijd met haar ouders naar Frankrijk, waar haar vader een bouwbedrijf begon. Toen haar vader het appartement van een actrice verbouwde en vertelde dat zijn dochter graag toneelspeelde, stelde zij voor dat ze auditie zou doen. Het was meteen raak: op 10-jarige leeftijd debuteerde Vartolomei als de filmdochter van Isabelle Huppert in My Little Princess (2011) van Eva Ionesco.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden