Interview

Met zijn satirische serie Nieuw zeer drukt Niek Barendsen op de pijnpunten van deze tijd: ‘Ik vond het nodig om het mes in diverse pusbulten te zetten’

Zondag 4 april begint het nieuwe seizoen van de sketchserie op NPO 3.

Niek Barendsen, bedenker, schrijver en regisseur van ‘Nieuw zeer’. Beeld Jonna Bruinsma
Niek Barendsen, bedenker, schrijver en regisseur van ‘Nieuw zeer’.Beeld Jonna Bruinsma

Elke dag heeft Niek Barendsen (56) wel een idee voor een nieuwe Nieuw zeer-scène. Hij is de bedenker, schrijver en regisseur van de NTR-sketchserie ‘over de hete hangijzers van nu waar veel over gepraat en geschreeuwd wordt, maar te weinig om wordt gelachen’. Net nog, bij het stoplicht, schoot hem een typische Katja-situatie te binnen – ruziezoeker Katja is een van de vele dwarse, nogal intense vrouwen die Ilse Warringa in Nieuw zeer speelt.

Het idee: Katja arriveert bij het stoplicht en weet niet of degene die daar al staat al op het knopje gedrukt heeft. ‘Ja, maar ik heb al gedrukt’, zegt die persoon wanneer Katja hem dwingt te drukken, waarna ze ruzie begint te maken. Later blijkt dat Katja niet eens dezelfde kant op moest.

Het pijnlijke, het ongemakkelijke, het gênante, de miscommunicatie: al wat irriteert, gevoelig ligt of al dan niet publieke verontwaardiging oproept heeft sketchpotentie. Niet in de laatste plaats doet Barendsen zichzelf een plezier met Nieuw zeer. ‘De dingen waarvan ik denk: dit kan niet, dit hoort niet, dit is verschrikkelijk, dit ergert mij, maak ik voor mezelf leuk en functioneel door er een scène over te schrijven. En dan gaat het weer.’

In Nieuw zeer draait het om escalerend alledaags ongemak, maar even vaak zijn grote maatschappelijke thema’s van nu, zoals het klimaat, corona, racisme, seksisme en populisme, het mikpunt van spot. ‘Ik vond het nodig om het mes in diverse pusbulten te zetten’, zegt Barendsen. ‘Niet zozeer om er schande van te spreken, maar gewoon, om erom te kunnen lachen. Actrice Nazmiye Oral zegt: ‘Wat jij maakt, geeft lucht.’ Dat is precies wat het moet zijn.’

Het leven heeft volgens Barendsen vaak weinig nodig om satire te worden. Maar het luistert nauw, legt hij uit aan de hand van een aantal hem dierbare Nieuw zeer-scènes uit het eerste seizoen, en het nieuwe, dat vanaf zondag te zien is op NPO 3. ‘Je moet de werkelijkheid benaderen, maar je moet er nog wel een draai aan geven, anders is het geen comedy.’

Twee vriendinnen (Ellen Pieters en Lies Visschedijk) drinken koffie in de tuin als hun gesprek plotseling wordt overstemd door de gebedsoproep van de moskee. 
 Beeld NPO
Twee vriendinnen (Ellen Pieters en Lies Visschedijk) drinken koffie in de tuin als hun gesprek plotseling wordt overstemd door de gebedsoproep van de moskee.Beeld NPO

Twee vriendinnen (Ellen Pieters en Lies Visschedijk) drinken koffie in de tuin als hun gesprek plotseling wordt overstemd door de gebedsoproep van de moskee.

‘In Alblasserdam is nu weer een rel over het voornemen van de moskee daar om de oproep tot gebed op vrijdag via een speaker te doen. De bekakte dames in deze scène vallen zó om van correctheid dat ze doen alsof ze het harde geluid van de azan, de gebedsoproep, enig vinden, terwijl ze elkaar amper nog kunnen verstaan. ‘Het is eigenlijk net alsof je op vakantie bent’, zegt Lies Visschedijk blij. In de ogen van Ellen Pieters zie je totale verwarring, zo van: ik vind dit eigenlijk vreselijk, maar ik mag het van mezelf niet vreselijk vinden, dus ik doe alsof ik het heerlijk vind.

‘Veel personages in Nieuw zeer overklassen zichzelf in hun neiging om het deugdelijke te willen doen, of ze zijn absurd incorrect in hun correctheid. Ik heb een grote interesse in goedbedoelde, maar toch niet helemaal gemeende correctheid, in betrokkenheid voor de bühne, nepempathie.’

Een homostel (Rick Paul van Mulligen en Daniël Cornelissen) wil een bruidstaart bestellen bij de banketbakker (Cees Geel) met daarop de tekst ‘Richard en Kay gaan kontneuken’.

‘Deze scène is gebaseerd op de werkelijkheid: twee Amerikaanse homo’s uit Colorado probeerden een banketbakker die had geweigerd voor hen een taart te maken via het hoger gerechtshof te dwingen alsnog die taart voor hen te bakken. Zonder succes overigens.

‘We zijn geneigd om sympathie te hebben voor de underdog – alsof er geen onderling racisme bestaat, alsof homo’s per definitie goed zijn. Minderheden zijn niet altijd even aardig, net als meerderheden. Daarom bedacht ik Richard en Kay, twee rijke, egoïstische homo’s die overal homofobie zien waar het helemaal niet is.

‘De bakker in deze scène is welwillend, maar als hij aangeeft dat de tekst ‘Richard en Kay gaan kontneuken’ niet past – hij bedoelt: de tekst past letterlijk niet op de taart– balen Richard en Kay er zo van dat de bakker gewoon met ze meebeweegt, dat ze naar buiten hollen op zoek naar wat oprechtere homofobie.’

Activist Els (Ilse Warringa) legt uit waarom ze vindt dat de beelden van Rembrandt van Rijn, De Dokwerker en van Anne Frank moeten worden omgetrokken.

‘Ilse Warringa speelt Els, die zichzelf superwoke vindt en reageert op de beeldenstorm anno 2020. Voor een deel is Nieuw zeer te zien als een aanval op de woke gemeenschap. Maar mijn omgeving is grotendeels geëngageerd, de kranten die ik lees zijn woke, dus tweederde van de serie is zelfspot. Ik vind zelfspot interessanter dan wijzen naar mensen die niet zouden deugen. De vorm van satire die ik wil maken is niet moraliserend, van ‘zij zijn fout en ik ben goed’. Nee, ik ben geen haar beter dan al die personages.

‘Iedereen heeft zwakke plekken, waardoor sommige dingen sneller pijn doen. Bij mij zijn dat Joden en homo’s. Als iemand een harde grap maakt over Anne Frank, zonder mededogen, vind ik dat pijnlijk. Maar geeft degene die de grap maakt het gevoel dat hij weet waar-ie mee speelt, en met enige empathie, dan is er veel geoorloofd.

‘In de televisie- en theaterwereld verkeer ik tussen de progressieve types, aan de linkerkant van het spectrum. Een deel van het toneel is op dit moment pamfletachtig: vol goede bedoelingen, waarin je de mening van de makers direct achterhaalt. Dat vind ik meestal voorspelbaar en daardoor oninteressant.

‘Ik probeer altijd mijn eigen mening niet de boventoon te laten voeren in een scène. Vaak gaat een scène juist de andere kant op dan mijn mening. Ik verzon er bijvoorbeeld een waarmee ik iets wilde zeggen over een abortuskliniek, over hoe erg het is dat die christenen daar nog altijd staan te demonstreren. Dat werd een nogal moralistische, voorspelbare scène, dat werd propaganda. En propaganda is de grootste vijand van humor die er is. Ik heb het omgedraaid en mijn sympathie gelegd bij de christenen, die heel beleefd twee verveelde, kauwgom kauwende bezoekers van de kliniek benaderen.

‘Vergeleken met de jaren negentig zijn steeds meer woorden en thema’s beladen. De MeToo-beweging en Black Lives Matter vind ik allebei ontzettend belangrijk, maar ze hebben ook totalitaire kantjes. Daar wil ik met Nieuw zeer wat lucht in pompen.

‘Ik zie het als een blijk van volwassenheid wanneer je de goede zaak serieus neemt, maar die ook kunt relativeren. Als je jezelf extreem serieus neemt, ben je ook een prooi voor comedy. Alles wat zichzelf extreem serieus neemt, is in wezen lachwekkend.’

Een restaurantmedewerker vertelt trots aan een transvrouw (Rick Paul van Mulligen) die het damestoilet zoekt dat ze alleen genderneutrale wc’s in de zaak heeft: ‘Da’s fijn, hè?’

‘Deze scène uit het eerste seizoen is geïnspireerd op een column van Maxim Februari in NRC. ‘Ik ben zelf een man’, schreef hij. ‘Een man met een transverleden, mijn seksekenmerken moesten worden aangepast aan mijn mannelijke identiteit. De NS mag ieder moment ‘meneer’ tegen me zeggen. Ik ga met plezier naar de ‘heren’.’ Kortom: hij zit niet te wachten op een genderneutraal toilet. Anderen wel, en dat is prima. Waar het mij om gaat, is de vrouw in het restaurant die zichzelf fantastisch vindt omdat ze een genderneutraal toilet heeft.

‘Rick Paul van Mulligen zegt in de rol van transvrouw: ‘Dus u doet ook iets tegen het geweld? Het geweld tegen ons, uitsluiting, pesterijen op de werkvloer?’ Mijn punt is: je moet niet jezelf feliciteren met een genderneutraal toilet als symbool voor betrokkenheid, terwijl je die belangrijkere onderwerpen laat lopen.’

Op een crematie beklaagt een vrouw (Beppie Melissen) zich er namens een andere dame over dat er bij het broodjesbuffet geen rekening is gehouden met haar allergieën.

‘Een vriend van mij had zijn vader begraven. En een paar weken later kreeg hij een brief van een oom en tante uit Haren. Ze hadden het een mooie dienst gevonden, hij lag er mooi bij, de verhalen waren prachtig, maar het was wel jammer dat er te weinig broodjes waren. Ze kwamen tenslotte helemaal uit Haren en moesten nog met de auto naar huis. Dat wilden ze toch even gezegd hebben. Dat vind ik zo ongelooflijk pijnlijk, egocentrisch en daarom komisch.

‘Het is een van de crematiescènes in de eerste reeks geworden. Ook in het nieuwe seizoen zitten weer crematiescènes, waaronder eentje over aerosolen. Ik ben dol op indirecte communicatie die we allemaal doorzien.

‘In het dagelijks leven zie je veel nepheid. Daarom vind ik crematies zo geweldig, als komische setting dan, want op een crematie is het glashelder wat oprecht is en wat niet. Alles wat oprecht is, dat is niet grappig, maar warm en doorleefd. Zodra iemands gedrag ook maar een grammetje zogenaamd empathisch of gespeeld betrokken is, zie je dat meteen.’

Een verpleegster in een verzorgingshuis (Ellen Pieters) trekt routineus een oudere (Hans Leendertse) af.

‘Toen ik dit schreef vroeg ik me af of dit niet te hard zou worden. Maar eenmaal op de set werd het gek genoeg een lieve, warmhartige scène. Dat komt door hoe Ellen Pieters en Hans Leendertse hem spelen, en door wie ze zijn. Niet cerebraal-bijtend, maar aandoenlijk en daardoor verwarrend. ‘Ik vind dit niet viezer dan onze gewone klusjes hoor’, zegt Ellen, op een manier waardoor je misschien toch even denkt: goh, ja, is dit nou echt viezer dan billen vegen? ‘Volgende keer doe je het zelf hoor’, zegt ze tegen de verbijsterde nieuwe verpleegster Jouman Fattal.

‘Het gebeurt weleens dat ik me tijdens het schrijven inhoud, en dan bij de opname toch terughaal wat ik eigenlijk in mijn hoofd had. Acteur Ilse Warringa en regisseur Albert Jan van Rees lezen het script mee en helpen ook in de montage. Ilse en ik hitsen elkaar op, in het nog net iets scherper maken. En bijna altijd zeggen we bij twijfel: doen. Het moet in Nieuw zeer voluit. Als je het voorzichtig doet, dan is het niks.’

Nieuw zeer is vanaf zondag 4 april rond 22.10 uur te zien bij de NTR op NPO 3.

Welkom in de Middeleeuwen

Niek Barendsen is als acteur ook zelf te zien in Nieuw zeer. Hij was een cabaretduo met Ilse Warringa, en jaren geleden met Ellen Pieters. Barendsen schreef mee aan Showponies: De Alex Klaasen Revue (1 en 2). Geschiedenis noemt hij zijn andere grote hobby. Bij de NTR regisseerde hij de komische educatieve jeugdseries Welkom in de Gouden Eeuw, Welkom bij de Romeinen, Welkom in de IJzeren Eeuw, Welkom in de jaren 60, Welkom in de 80-jarige Oorlog en Welkom in de jaren 20 en 30. De volgende toevoeging aan de Welkom-reeks wordt Welkom in de Middeleeuwen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden