Reportage Narrow House

Met zijn installatie Narrow House zet kunstenaar Erwin Wurm de kleinburgerlijkheid uit zijn jeugd te kijk

Narrow House Beeld Stefanie Grätz

In de Oude Kerk in Delft verrees Narrow House: een metershoge miniatuur van het ouderlijk huis van de Oostenrijkse kunstenaar Erwin Wurm. De Volkskrant zag hoe vijf vrachtladingen bouwmateriaal in een kunstwerk veranderden.

Vijftien dagen voor de opening

Wie de Oude Kerk in Delft binnenloopt, en dat doen nogal wat mensen, ziet na het kopen van een kaartje en de route door de souvenirwinkel als eerste een wit bordje: ‘STILTE a.u.b. SILENCE please STILLE bitte’. Honderdduizenden bezoekers per jaar komen de graven van Johannes Vermeer, Maarten Tromp en Piet Hein bewonderen, zich vergapen aan het glas-in-lood. Ze behoren daarbij te zwijgen in alle talen.

Maar nu gelden andere regels. Gisteren zijn vijf vrachtwagens uitgeladen. Nu lijkt een deel van de kerk volgestort met bouwafval: hout, raamkozijnen, delen van muren en dak, stapels zwarte dakshingles, lange stukken dakgoot.

Sterke mannen en vrouwen in grote vale T-shirts (‘CREW 2011’, staat op iemands rug) zweten, zagen, sjouwen en overleggen. ‘Wacht! Het moet 4 centimeter naar links!’ ‘Een twee drie... stop!’ Zo, de keuken – een kleine 40 centimeter breed, meer dan 500 kilo zwaar – staat op zijn plek. Een Japanse toerist op leeftijd loopt verbaasd om het afzetlint heen. ‘Pardon, waar is het graf van Vermeer?’ Daar, wordt hij gewezen, daar half bedekt onder een verhuisdeken. De toerist krijgt een onbedaarlijke lachbui, hij vindt het een goeie mop.

In deze drukte staat een man te bellen, hij klinkt ongeduldig: ‘Had je dat gisteren niet kunnen zeggen? Vrijdag? Maar dan is het er wel echt? Want wij moeten verder hier.’ Deze man heet Coen de Jong, hij is kunstenaar en directeur van de Delftse kunstinstelling 38CC. Hij heeft ervoor gezorgd dat dit bizarre kunstwerk naar Delft is gekomen. Nu belt hij met een Rotterdamse bouwmarkt.

Narrow House – de naam zegt het al – is een smal huis, minder dan anderhalve meter breed. Wie niet dik is, past erin en kan straks de woonkamer, badkamer, wc, keuken en slaapkamer bekijken. Alles is verkleind, ook het interieur: de lepels, de pantoffels, de magneetjes op de koelkast. De Oostenrijkse kunstenaar Erwin Wurm baseerde Narrow House op het huis dat zijn ouders in de jaren zeventig lieten bouwen. Het moet het beklemmende gevoel van het naoorlogse Oostenrijk overbrengen. Voorlopig overheerst het gevoel van een klushuis.

Coen de Jong van 38CC (links). Beeld Stefanie Grätz

‘Het is een droom en een nachtmerrie’, zucht De Jong als hij klaar is met zijn telefoongesprek. Die bouwmarkt had hem vandaag elf emmers spachtelputz beloofd, een grof bobbelig sierpleister, zeer geliefd voor Oostenrijkse buitenmuren, zelden gebruikt in Nederland. 

Dit bizarre kunstwerk, dat de afgelopen tien jaar op tentoonstellingen heeft gestaan in onder meer Venetië, Wenen, Berlijn en Marseille, was oorspronkelijk niet gemaakt voor hergebruik. Iedere keer als het in en uit elkaar wordt gehaald, beschadigt het stucwerk. En dat niet alleen: alle shingles van het dak moeten opnieuw opgeniet. Het parket is vanochtend gelegd, naar de juiste kleur tapijt voor in de slaapkamer wordt gezocht. Dit is bepaald geen Ikea-pakket, gewoon een rotklus, waarop tien mensen veertien dagen zullen zwoegen.

Maar voor De Jong is het ook een droom die uitkomt. Hij noemt zich ‘een enorme fan’ van Erwin Wurm. De Jong ging in 2006 bijvoorbeeld speciaal naar Aken voor een overzichtstentoonstelling, kocht de vuistdikke catalogus en ook de tentoonstellingsposter. Die hing hij op in zijn atelier. Op de poster staat een van Wurms bekendste sculpturen: The Artist Who Swallowed the World, een man met een romp als een grote opgeblazen ballon.

Met dit soort geintjes, vaak met een ironische maatschappijkritische ondertoon, veroverde Wurm (65) de wereld. Wat hielp, was dat zijn One Minute Sculptures – korte performances met simpele spullen: een sinaasappel, een nietmachine, een emmer – in een videoclip van de Red Hot Chili Peppers terechtkwamen. Toen De Jong met zijn team een grote tentoonstelling over ‘het alledaagse’ ging samenstellen – als hedendaagse tegenhanger van de Pieter de Hooch-tentoonstelling (zie kader) – dacht hij aan Wurms Narrow House. Hij had het huis acht jaar ervoor in Venetië gezien, maar was niet binnen geweest: ‘Er stond een veel te lange rij.’

Beeld Stefanie Grätz
Beeld Stefanie Grätz
Beeld Stefanie Grätz
Beeld Stefanie Grätz
Beeld Stefanie Grätz

Kunstinstelling 38CC bestaat tien jaar, maar heeft zich nooit eerder gewaagd aan een zwaargewicht als Wurm. Als De Jong navertelt hoe hij in deze droom – of nachtmerrie – terechtkwam, is er één zinnetje dat hij vaak herhaalt: ‘Dan gaat het niet door.’ Toen de kunstenaar zijn honorarium doorgaf, namelijk 30 duizend euro, was de reactie van De Jong bijvoorbeeld : ‘Ai, helaas, dan gaat het niet door.’ Prompt zag Wurm van zijn vergoeding af. Hij bleek fan van Pieter de Hooch.

Vervolgens was de beoogde locatie, de binnenplaats van Museum Prinsenhof, niet beschikbaar. En nog meer hobbels volgden: de expositieruimte van de Oude Kerk was ook al bezet en het gehele gevaarte woog niet 6 maar 9 ton. Daar zouden de dekstenen in de kerk onder bezwijken. Nu zal het huis pal naast Vermeers familiegraf komen te staan, op 3 kuub stabilisatiezand.

‘Let je op?’, zegt De Jong tegen de man die een raamkozijn vastmaakt. ‘Die schroeven moeten er ook weer uit na de tentoonstelling. Het is niet de bedoeling dat we ze met een metaaldetector moeten gaan zoeken.’ De volgende locatie van Narrow House is Philadelphia, het kunstwerk is aangekocht door een Amerikaanse privécollectie.

Negen dagen voor de opening

‘Het lijkt wel Griekse yoghurt. Met klontjes.’ Er wordt met verbazing geroerd in die langverwachte spachtelputz, een emmer van 22 liter. Die arriveerde niet volgens afspraak. De Rotterdamse bouwmarkt bleek Strukturputz te hebben besteld. ‘En daarmee krijg je een heel ander effect’, zegt De Jong. Zijn vrouw was vorige week bijna voor het juiste spul naar Dortmund gereden, maar via een Nederlandse stukadoor kregen ze het gemakkelijker voor elkaar. Er stonden wat emmers in Raamsdonksveer. Die staan inmiddels hier.

Een van de bouwers is een opvallende verschijning, een knappe blonde jongen van 29 in een spijkerjack met een bontkraag. Hij lijkt sprekend op Wurm en dat is geen wonder, hij ís namelijk Wurm, voornaam Laurin, een van de zoons van de kunstenaar. Hij kent het huis waarop Narrow House is gebaseerd: ‘Jazeker, mijn tante woont er nu.’ Is het niet vreemd dat zijn tante in een huis wil wonen dat zijn vader zo beklemmend vond? ‘Mijn vader had vooral moeite met zijn vader, die bij de politie werkte en het er niet mee eens was dat zijn zoon kunstenaar wilde worden.’ Laurins tante koos een ‘normalere’ studie en werd psycholoog. Daarom heeft zij het thuis minder moeilijk gehad, denkt Laurin.

Op het dak: Laurin Wurm Beeld Stefanie Grätz

Zes dagen voor de opening

Er staat een smal huis in de Oude Kerk. Negenduizend nietjes houden de shingles op het dak, 100 liter spachtelputz ging tegen de muren. Alleen de raamkozijnen moeten nog op hun plek worden gehangen, en de dakgoot ook. Daarbij geeft De Jong nu aanwijzingen: ‘Rechts moet het nog ietsje hoger!’ Wat bouwafval leek, is een kunstwerk geworden, de nachtmerrie is bijna voorbij.

Binnen is het benauwend; de smalle eettafel staat klaar, de badmat ligt, een geplette wc-rol hangt. Aan een muur hangt een foto van Wurms ouderlijk huis: het origineel. De kunstenaar in spe is op de foto een slungelige tiener in een lichtblauwe wijdepijpenbroek die veel te hoog is opgetrokken. Hij wordt stevig vastgehouden door zijn moeder, het ziet er ongemakkelijk uit. 

Pas toen Wurm internationaal succes kreeg als kunstenaar, verbeterde de relatie met zijn vader. En nu zet hij met Narrow House de kleinburgerlijkheid uit zijn jeugd keer op keer te kijk. Met dank aan spachtelputz.

Still uit de documentaire The Artist Who Swallowed the World (2012) van Laurin Merz.

Gewoon bijzonder

Tijdens de manifestatie Gewoon bijzonder is in Delft kunst te zien van 25 kunstenaars die zich bezighouden met ‘het alledaagse’. Door bijvoorbeeld een fotoreeks te maken over scootmobielen (Peter de Krom), Albert Heijn-folders na te schilderen (Jelle Slof), huisgeluiden te verzamelen (Elise ’t Hart) of new-agespullen te herschikken (Shana Moulton). Tijdens de manifestatie is in Museum Het Prinsenhof in Delft een overzichtstentoonstelling te zien van de 17de-eeuwse genreschilder Pieter de Hooch, die al even gek op het alledaagse was.

Gewoon bijzonder, diverse locaties in Delft, 17/10 t/m 16/02, gewoon-bijzonder.com

Een huis als derde huid

Erwin Wurm wilde eigenlijk schilder worden, maar zijn docenten op de kunstacademie plaatsten hem op de afdeling sculptuur. Meteen begon hij met rare experimenten. Als hij een paar lagen kleren over elkaar aandeed en dan in een gekke houding ging staan, werd hij dan een standbeeld? Kleding vergelijkt hij graag met ‘een tweede huid’. En een huis, dat noemt de kunstenaar ‘een derde huid’; met ons huis kunnen we laten zien wie we zijn.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden