Met zevenmijlslaarzen door de historie van volken, naties en culturen

Bezetenheid is wat de romanpersonages van Wessel te Gussinklo kenmerkt. In zijn geprezen Zeer helder licht (2014) hakkelen, stotteren en herhalen ze zichzelf voortdurend in lange monologen, wat dikwijls effectief is. Maar die werkwijze heeft niet dezelfde kracht in een essay. Wij zullen aan God gelijk zijn, een verslag van het menselijk streven naar almacht, onbeperktheid en goddelijkheid, bezwijkt onder die manische vertelstijl.


Met zevenmijlslaarzen stapt de schrijver door de geschiedenis van volken, naties en culturen. In zes hoofdstukken lezen we over de Spanjaarden en hun geloof, over Hollanders en hun ondernemerschap, over Franse revolutionairen, over het Duitse nationalisme en over Rusland als wereldmacht. Hitler heeft een eigen hoofdstukje.

Haakjes en terzijdes

Kernbegrippen in het betoog zijn 'Wereldziel' en 'geest', alleen hoe ze exact te definiëren weet Te Gussinklo zelf ook niet. Na diverse pogingen, haakjes en terzijdes wordt het dit: 'Nee, de ware ziel dat zijn de machtige, stuwende krachten van het leven zelf; de beelden, de visioenen, de verwachtingen ... - hoop, verlangen.' En die 'ziel wil verlossing van aardse beperkingen. Grenzeloos en onbeperkt wil de mens zijn. Of nog anders, tragischer en verschrikkelijker: de mens wil God zijn.' En wat voor de mens geldt, redeneert Te Gussinklo, geldt ook voor de groepen 'waarin hij opgenomen is: de naties, de geloven, de culturen - eeuwig zullen zij bestaan, onbeperkt en almachtig' et cetera. Doet het moment zich voor waarop een cultuur zich niet verder ontwikkelt, dan is er een aanpassing nodig. Ongeveer zoals in Darwins evolutieleer, meent Te Gussinklo, wat hij illustreert met een taai hoofdstuk over insecten.

In het slotdeel schrijft hij over 'de Nieuwe Mens, de langverwachte', die is aangepast, een 'fijnere bewerktuiging' heeft, beter kan structureren et cetera. Toch was het beter geweest als iemand de regie had genomen over die bevlogenheid.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.