Review

Met zelfspot kijkt Dikker naar Ajax en de wereld om zich heen

Cabaretier Ellen Dikker schreef - zoals velen voor haar - een boek over haar belevenissen als voetbalouder. Met zelfspot en relativeringsvermogen beziet ze een voor haar nieuwe wereld.

Al een tijdje hebben ouders een sterke behoefte om verhalen, columns of zelfs hele boeken te schrijven over hun voetballende kind. De kleine Messi, gebundelde Parool-columns van cabaretier en schrijver Ellen Dikker over haar zoon die in de jeugd bij Ajax speelt, is het bovenste boek op een grote stapel.

Een voetbalvader ging Dikker vorig jaar bijna letterlijk voor. In Mijn zoon, Ajacied deed Hajo de Boer op geestige - en hier en daar schrijnende - wijze verslag van de jaren dat zijn zoon Felix als keeper bij Ajax actief was. Hun kinderen speelden zelfs in hetzelfde elftal.

Feyenoord kwam ook aan bod, in En nu speelt hij bij een topclub (2011), waarin Lita Gunther het spoor volgt van haar zoon Bert. Martin Hendriksma, Koen Vergeer en Sven Remijnsen waagden zich in respectievelijk Vaderkoorts (2010), Vaders langs de lijn (2010) en Voetbalvaders (2017) aan hetzelfde thema, met fictieve verhalen over het leven langs de lijn bij amateurclubs.

Pieter Abrahams schreef in Voetbalvader (2015) over zijn twee zoontjes. Voor de moeders was er in 2010 het niet erg feministische Moeders langs de lijn, waarin Sandra Blikslager vertelt wat je als vrouw in het jeugdvoetbal zoal kunt aantreffen. Ook Henk Spaan en Nico Dijkshoorn schreven verhalen over hun voetballende kinderen. Documentairemaker Marcel Goedhart bundelde columns die hij voor De Gooi- en Eemlander schreef.

Non-fictie
Ellen Dikker
De Kleine Messi - Hoe voetbal ons gezin overnam
***
Ambo Anthos; 224 pagina's; 15 euro

Voetbal inspireert, de oogst is rijk. De verklaring daarvoor is niet ingewikkeld. De kruising van een kind met voetbal levert diepe emoties op. Denk aan:

- Trots. Iedere ouder weet hoe het voelt als de kleine langs drie tegenstanders slalomt en aansluitend de bal in de bovenhoek ramt. Hierop zijn vele varianten denkbaar. Sommige ouders zijn al apetrots als hun kind een bal in de richting van het vijandelijke doel schiet.

- Ontroering. Dit gevoel hangt nauw samen met trots. Sport ontroert, helemaal als je eigen oogappel excelleert of - het andere uiterste - bloemetjes plukt terwijl het spel langs hem of haar heen raast.

- Teleurstelling. Niet alle wedstrijden worden gewonnen. En soms blijkt het kind er niet veel van te kunnen of zelfs niet goed genoeg te zijn voor het elftal. In het gezin levert dit mogelijk spanningen op. Dus:

- Spanningen.

- Verbazing. Menig ouder komt door de voetballende spruit in een voor hem of haar onbekende wereld terecht met geheel eigen regels en rituelen.

Allesoverheersend is het gevoel dat je als ouder iets unieks meemaakt; dat je ziet wat niemand anders ziet en voelt wat niemand anders voelt. Ellen Dikker in De Kleine Messi, een tikje ontgoocheld: 'Het verrast mij hoeveel mensen iemand kennen die ooit bij Ajax heeft gespeeld. Dat liep natuurlijk meestal niet goed af.'

Legioenen ouders maken hetzelfde mee, bij amateurclubs en bij de jeugdopleidingen van clubs in het betaald voetbal. De voetbalouder voelt zich een ontdekkingsreiziger die een tot dan toe onbekend terrein betreedt. De aandrang om erover te schrijven is groot. Wie wint is de schrijver met de beste blik en de origineelste observaties. Zelfspot is ook een aanbeveling.

Dikker schreef blogs en columns om haar 'emoties te kanaliseren'. Ook voor haar (vijfde) cabaretprogramma, Buitenspel, putte ze inspiratie uit haar leven als voetbalmoeder.

Schrijvend legde ze zichzelf noodgedwongen een beperking op die weinig goeds belooft voor wie hoopt dat de jeugdopleiding van Ajax binnenstebuiten wordt gekeerd. In het belang van haar zoon moest ze balanceren op een dunne lijn.

'Niet alles wat ik zag en hoorde kon ik opschrijven. Ik moest rekening houden met de club, de ouders en mijn zoon.' Dat maakt nieuwsgierig. Wat kon niet worden opgeschreven?

In vergelijking met Hajo de Boer begon Ellen Dikker met een achterstand. De Boer schreef Mijn zoon, Ajacied toen het keepertje Felix de Ajax-opleiding al had moeten verlaten. Dikker was nog met handen en voeten gebonden aan de club.

Haar voordeel is haar verwondering. Ze wist van niks. De voetbalwereld was onbekend terrein. Er was de broer die op zondagavond naar Studio Sport keek en het vriendje met wie ze een paar keer een thuiswedstrijd van Ajax bezocht, maar niet veel meer.

Waar De Boer zich - zoals hij zelf toegeeft - als een idioot begon te gedragen, volledig in de ban van zijn uitverkoren zoon, blijft Dikker vol verbazing observeren, pogend de mores en rituelen te doorgronden.

In 'Nieuwe auto' komt een onverwacht probleem aan de orde. De oude auto is een Opel Astra. Dwingend vraagt haar zoon of ze geen Opel meer wil kopen. Ze begrijpt het niet.

'Zoveel onwetendheid verdraagt hij amper. Maham, Opel is van Feyenoord, sist hij zacht (...). Dan valt het kwartje. Voor hem is met een Opel het parkeerterrein van De Toekomst op rijden hetzelfde als met een Feyenoord-shirt het veld op rennen.' Opel was tot dit seizoen de hoofdsponsor van Feyenoord. Dikker besluit zich er niks van aan te trekken.

Met zelfspot en relativeringsvermogen kijkt ze om zich heen. 'Soms ben ik het zo beu. Dat hele Ajax. En alles eromheen. Al die trainingen. Al die wasjes. Het pakken van de voetbaltas. Een scheenbeschermer die ontbreekt.'

Maar ze houdt vol natuurlijk, zoals bijna alle voetbalouders. Ze vult 's avonds op aandrang van Ajax het bord van haar zoon voor de helft met groente en volgt ook de andere instructies op: 'Veel water. Geen snoep, geen koek, geen chips, geen pizza, geen patat.'

De Opel komt er toch niet. Ze heeft geen keuze, behulpzaam buigt ze mee. 'Het wordt een Peugeot.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden