Review

Met uitgekiende kunstgrepen roept Birdman ongekende echtheid op

Regie: Alejandro González Iñárritu. Met: Michael Keaton, Edward Norton, Emma Stone, Naomi Watts, Zach Galifianakis. 119 min., in 31 zalen.

Michael Keaton en Edward Norton in Birdman. Beeld 20th Century Fox

Waarheid. Eerlijk. Echt. Het zijn woorden die voortdurend voorbijkomen in Birdman, in de vorm van de talloze scherpe dialogen en puntige oneliners die de vijfde film van Alejandro González Iñárritu (1963) rijk is.

Ze komen voort uit het megalomane theaterproject waarop de gevallen blockbusteracteur Riggan Thomson zich heeft gestort. Tientallen jaren geleden was hij wereldberoemd als de gevleugelde superheld Birdman, nu wil hij met zijn eigen adaptatie van Raymond Carvers What We Talk About When We Talk About Love iets maken wat er in zijn ogen echt toe doet. Iets waaraan hij tot ver na zijn dood zal worden herinnerd. Waardoor hij daadwerkelijk bestaat. De voorpagina haalt als zijn vliegtuig onverhoopt crasht.

In zijn hoofd manifesteert de superheld zich als zijn opportunistische alter-ego, dat brommend Thomsons artistieke ijdelheid fileert. Waarom niet nog een Birdman-aflevering maken? Dat is tenslotte wat de massa wil!

Jazzdrumsoundtrack

Dat Thomson wordt vertolkt door Michael Keaton, die met Tim Burtons Batman (1989) en Batman Returns (1992) als een van de eerste acteurs een gezicht gaf aan het tegenwoordig even populaire als verguisde superheldengenre, is slechts een van de vele fraaie spiegels die de film zichzelf - en zijn publiek - voorhoudt.

En daar begint het pas, bij die acteurs en makers die op hun eigen vak reflecteren en daarbij hun eigen drijfveren onderzoeken. De humor en zelfspot waarmee dat gepaard gaat geven het tot voorheen bloedserieuze en loodzware oeuvre van de Mexicaanse Iñárritu (Amores Perros, 21 Grams, Babel, Biutiful) verkwikkend elan. De jazzdrumsoundtrack, met de drummer geregeld een paar tellen in beeld, laat de film dansen. Met kunstenaars-over-kunstenaars-achtig navelstaren heeft dit niets te maken.

'Bloeden uit zijn oor is het eerlijkste dat hij ooit heeft gedaan', zegt Thomson bijvoorbeeld over de matige acteur die een paar dagen voor de première tijdens een speloefening een lamp op zijn hoofd krijgt en wordt afgevoerd. Diens vervanger, de gevestigde method-acteur Mike Shiner (Edward Norton op grote hoogten), speelt daarentegen dermate goed en zelfbewust dat hij de aandacht voor Thomson dreigt te kapen. Wanneer Shiner tijdens een try-out ontdekt dat de gin in zijn glas is vervangen voor water , legt hij het optreden abrupt stil. Briesend wendt hij zich tot de beduusde zaal: 'Hou op de wereld te beleven door jullie telefoonschermpjes, belééf iets!'

Cameragenie

Dat Birdman or (The Unexpected Virtue of Ignorance), zoals de film voluit heet, vervolgens tot in de nok van het St. James Theatre op Broadway, waar het verhaal zich afspeelt, wordt opgetild, is te danken aan de karakteristieke aanpak van cameragenie Emmanuel Lubezki. Iñárritu's landgenoot maakte de afgelopen jaren zijn specialisme van complexe lange shots, minutenlange, niet door montage onderbroken opnamen, waarmee hij actiescènes intensiveerde tot de allesovertreffende trap (Children of Men), de suggestie opriep van een lucide droomwereld (The Tree of Life) of het gevoel van totale bewegingsvrijheid (Gravity, zijn eerste Oscar).

In Birdman, vorige week genomineerd voor negen Oscars, reikt het principe achter de long take nog verder. De lange opnamen zijn ditmaal geen uitzondering maar regel, met om de tiental minuten een slim verborgen montage (niet genomineerd, vreemd genoeg). Nieuw is dat niet, Alfred Hitchcock deed in 1948 al iets soortgelijks met zijn moordmysterie Rope, maar naast virtuoos is het bovenal cruciaal voor het fundament van de film.

Alleen zo creëren Iñárritu en Lubezki hun gewenste illusie-overstijgende filmspeeltuin waarin de acteurs onverbloemd excelleren (naast Keaton en Norton maakt ook Emma Stone, als Thomsons dochter annex assistent, volgende maand kans op een Oscar), juist omdat ze op meerdere niveaus op de toppen van hun kunnen moeten presteren. Hun kleine versprekingen alleen al geven het gevoel dat er iets waarachtigs op het spel staat, dat het elastiek elk ogenblik kan knappen.

Ongekend, hoe met zoveel uitgekiende kunstgrepen precies die veelbesproken echtheid wordt opgeroepen. Birdman is een vorm van livefilm: een unieke showbizzsatire in de gedaante van een even speelse als superieur geregisseerde jamsessie.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden