Met trots presenteert de Single Issue Partij haar programma

Beste inwoners van Nederland, ik spreek jullie even aan als single. Single? zeggen jullie misschien. Ik ben al jaren gelukkig getrouwd oof samenwonend. Ja, maar ondertussen verandert Nederland langzaam in een land van alleenstaanden. 37 procent van de huishoudens bestaat nu al uit één persoon en dat aantal neemt toe.

Maartje Duin in haar personage als voorzitster van het SIP (Single Issue Partij.) Beeld Io Cooman

Belangrijker: jullie passen bijna allemaal wel een tijd van je leven in dat demografische hokje. Omdat jullie langer wachten voor jullie je binden, bijvoorbeeld, en vaker scheiden. Omdat jullie steeds ouder worden, en vaak geen trek meer hebben in een nieuwe relatie als de laatste is beëindigd door scheiding of dood. Een demografische verschuiving van jewelste, maar wel een die zich stilletjes voltrekt. Want de politiek heeft nauwelijks oog voor alleenstaanden en in de media gaat het nog al te vaak over het cliché van de vrouwelijke hoogopgeleide single.

Een klein jaar geleden riep ik mezelf daarom uit tot lijsttrekker van een fictieve partij-in-wording. Met z'n 2,8 miljoenen vormen alleenstaanden nu al een flink electoraat. En in polls zegt een ruime meerderheid dat we leven in een stellensamenleving, waarin het singlesperspectief ontbreekt. Wat zou er op het programma van een partij voor alleenstaanden moeten staan?

Om daarachter te komen, maakte ik een tour door het Nederland van de alleenstaande. In Drachten bezocht ik met Douwe een kookcursus voor alleenstaande mannen, in IJmuiden zat ik bij Anja en Maaike in de gereformeerde kerk, in Breukelen ging ik langs bij Vivian, samen met IKEA-medewerkers die hun assortiment beter op eenpersoonshuishoudens wilden afstemmen.

Het waren bijzondere gesprekken. Ik was onder de indruk van de manieren waarop jullie als single vorm geven aan je leven, weg van de gebaande paden (ik denk aan poolreizigster Bernice) en soms tegen de klippen op (dwarslaesiepatiënt Herman). Ik bewonderde het lef om over pijnlijkheden te praten: verbroken relaties, eenzaamheid, onvervulde kinderwensen. Ik was getuige van jullie hechte vriendschapsbanden, jullie zorg voor kinderen, familieleden, exen en vreemden.

Soms voelde het wel alsof de liefde heel erg van één kant kwam. Een paar partijgetrouwen hielpen SIP-buttons en stickers in hun woonplaats verspreiden. Maar waar waren jullie met z'n 2,8 miljoenen toen ik in debatcentrum De Balie belastingvoordelen voor jullie bepleitte? Hoeveel enthousiasmerende mails en tweets verstuurde ik niet om jullie naar een protest tegen de eenpersoonstoeslag op hotelkamers te lokken? Ik wéét toch dat die jullie dwars zit? Welgeteld twee aanhangers kwamen naar de Vakantiebeurs, in T-shirts met de felroze hashtag #wegmetde1persoonstoeslag. Nog bedankt, Louise en Petra, jullie inzet wordt beloond (zie onder).

Misschien willen singles gewoon niet tot een groep behoren. Denken jullie: wat heb ik, nooit getrouwde 32-jarige advocate, met die gescheiden heftruckchauffeur van 60 gemeen? Misschien voelen jullie je ongemakkelijk met die schijnwerper op jullie relationele leven. Denken jullie: die singlesemancipatie zal mijn tijd wel duren, binnenkort woon ik weer samen. Als inmiddels hokkende lijsttrekker kan ik daar moeilijk bezwaar tegen maken. En jullie hebben me, vooral via sociale media, van voldoende munitie voorzien.

Maartje Duin, lijsttrekker Single Issue Partij

Maartje Duins blogs zijn te vinden op volkskrant.nl/singles en op 12 juli verschijnt de laatste.

(1) Een eigen huis

Singles hebben hogere woonlasten dan stellen. Huren in de vrije sector is, met name in singlesstad Amsterdam, te duur en een koophuis is voor de meeste alleenstaanden geen optie. Dus blijven zij tegen hun zin in een studentenhuis wonen, in een te groot huis voor hun leeftijd, ver weg van hun kinderen, of onder één dak met de partner van wie ze willen scheiden.

Gemeenten, projectontwikkelaars en banken moeten in hun bouw- en hypotheekbeleid meer rekening te houden met eenpitters. Laat die eengezinswoningen even zitten, zet in op betaalbare studio's en hofjes en stimuleer woningdelen. Twee maanden nadat de SIP schreef over dit probleem, werd het opgepikt door het Amsterdamse D66-raadslid Reinier van Dantzig. Hij pleit voor meer 'Tinder-studio's en 'Friends-woningen' voor vrijgezelle twintigers. Een goed begin, maar vergeet alleenstaanden boven de dertig niet.

(2) Fiscus, mag het iets minder?

De belastingdruk op alleenstaanden zonder, en alleenverdieners met of zonder kinderen is in Nederland hoger dan die op tweeverdieners. Dat verschil is ook in internationaal perspectief fors. Ons belastingsysteem is er nu eenmaal vooral op gericht om beide ouders aan het werk te krijgen. Wat de koopkrachtplaatjes ook mogen beweren: het modale gezin met werkende ouders en twee jonge kinderen komt in de belastingplannen van staatssecretaris Wiebes wéér als grootste winnaar uit de bus. De tweeverdienersbonus wordt zelfs verhoogd, terwijl alleenstaanden en kostwinnersgezinnen geen douceurtjes krijgen. Maar waar christelijke partijen opkomen voor de laatsten, zijn alleenstaanden nagenoeg onzichtbaar in het fiscale debat.

Het voeren van een eenpersoonshuishouden is duur, omdat je geen schaalvoordelen hebt, geen taken kunt verdelen en dus diensten moet inhuren. De SIP pleit dus voor een lagere belastingdruk voor alleenstaanden, met name in de lagere inkomensgroepen. U zoekt dekking, meneer Wiebes? De kinderbijslag voor de hoogste inkomens kan best worden afgeschaft.

Beeld anp

(3) Betalen per zak en per drol

'De singlevriendelijkste gemeente? Wij?' De Brabantse gemeente Reusel-de Mierden was zich er niet van bewust dat haar systeem voor riool- en afvalstoffenheffing niet alleen milieu- maar ook singlevriendelijk was. Veel gemeenten nemen het huishouden als uitgangspunt bij het heffen van belastingen. Maar een alleenstaande moet het wel heel bont maken wil hij evenveel afval produceren als een gezin met vijf kinderen. En is het eerlijk dat hij voor het doorspoelen van zijn ene drol evenveel rioolbelasting betaalt? In Reusel-de Mierden zet men in op afval scheiden. Wat overblijft, wordt per vuilniszak belast. De rioolbelasting is voor alleenstaanden eenderde van dat van een gemiddeld meerpersoonshuishouden (dat uit 2,9 personen bestaat).

Kijk op ons kaartje op volkskrant.nl/singles hoe singlevriendelijk uw gemeente is en spreek haar daarop aan.

(4) Laat vrienden erven

Nergens komt de ongelijkheid tussen mensen met een gezin en kinderloze singles zo duidelijk naar voren als in het erfrecht. Als je getrouwd bent en overlijdt, hoeft je partner tot 633.014 euro geen erfbelasting te betalen. Daarboven gaat eerst alleen het milde tarief van 10 procent lopen. Voor kinderen geldt hetzelfde tarief, met een vrijstelling van 20.047 euro. Maar wil je als alleenstaande zonder kinderen een vriend iets nalaten, dan betaalt die al vanaf een bedrag van 2.111 euro 30 procent en boven 21.196 euro 40 procent. Fiscalisten adviseren alleenstaande cliënten wel om dan maar met hun lievelingsnichtje of goede vriendin te trouwen. Waanzin, vindt de SIP. Zorg dat alleenstaanden vrienden en kennissen kunnen aanwijzen die tegen een mild tarief van hen erven. Singlesbelangenvereniging CISA pleitte hier al eerder voor, en krijgt nu bijval van D66 en het Humanistisch Verbond.

(5) Singlesverheffing

'Eindelijk serieuze aandacht voor onze levensstijl': de Single Issue Partij hoorde het regelmatig. Veel alleenstaanden ergeren zich aan het imago van eenzame loser, feestende losbol of overkritische carrièrevrouw. En in radio- en tv-programma's wordt de constatering 'Het aantal alleenstaanden stijgt' vaak gevolgd door het dreigende 'Maar zijn ze gelukkig?' Het suggereert dat singles kiezen voor een leven zonder partner. Dat is zelden het geval.

Evenmin zijn ze 24 uur per dag bezig met hun zoektocht naar de ware, zoals films en televisieseries ons willen doen geloven. Dat singles zo vaak 'op zoek' lijken, is het resultaat van keiharde dramaturgische wetten, bleek uit gesprekken met Nederlandse scenarioschrijvers. 'Zonder liefde ben je als karakter, hoe afschuwelijk dat ook klinkt, al afgeschreven', zei Jantien van der Meer, die onder meer voor GTST schreef. 'Singles zijn [in een soap] dus óf heel ongelukkig, óf ze zijn uit op wraak, óf ze willen weer iemand afpakken.' De Single Issue Partij is niet van verboden of oekazes (zelf werden we flink op de vingers getikt na een 'stigmatiserend' blog over single homo's), maar van een beetje verheffing zijn we niet vies.

We roepen mediamakers op om zich bewust te zijn van clichés en stereotyperingen en eens wat vaker singlevriendelijke films uit te zenden. In Frances Ha en The Big Lebowski, bijvoorbeeld, zijn de hoofdpersonen uitgesproken single, maar is hun relationele staat niet het probleem dat moet worden opgelost.

(6) Weg met de eenpersoonstoeslag

Verpakkingen in de supermarkt zijn zelden afgestemd op singles. De eenpersoonstoeslag die hotels hanteren, kan flink oplopen. En bij tal van diensten, verzekeringen en abonnementen krijgen stellen en gezinnen korting waar alleenstaanden naast grijpen. De SIP pleit voor een innovatiesubsidie voor ondernemers die zich op singles richten. Neem Hieke Grootendorst uit Utrecht, klusvrouw voor alleenstaande vrouwen. Of het kookboek Lekker Alleen, met eenpersoonsrecepten tegen voedselverspilling. Door ons protest op de Vakantiebeurs kreeg de SIP een grote commerciële speler mee: in 2016 organiseert de beurs een singlesvriendelijke editie. Hotels en reisorganisaties die hun aanbod afstemmen op de soloreiziger, worden in het zonnetje gezet.

(7) Zielig zijn we niet, maar toch

Op medelijden zitten singles niet te wachten, dank u. En de meesten zijn liever alleen dan dat ze blijven hangen in een slechte relatie. Toch zijn alleenstaanden als groep gemiddeld iets ongelukkiger dan mensen met een partner. 'Laat ze dan gewoon een man/vrouw zoeken', is een bekende reflex. Maar oorzaak en gevolg zijn in dit verband moeilijk te onderscheiden. Beter kunnen we ons bewust worden van de specifieke problemen die gepaard kunnen gaan met het leven zonder vaste relatie.

De kans om opgebrand te raken op het werk, bijvoorbeeld, is voor kinderloze singles anderhalf keer zo groot als voor mensen met een partner en kinderen.

Een onvervulde kinderwens kan bij vrouwen én mannen voor veel verdriet zorgen, net als het niet (mogen) zien van je kinderen. Alleen een kind opvoeden leidt dan weer vaak tot opvoedstress. Werkloosheid komt significant meer voor onder alleenstaande mannen dan onder mannen met een relatie. Bij criminele mannen vermindert een relatie de kans op recidive, maar omgekeerd neemt bij elk misdrijf de kans op een relatie af.

Met eenzaamheid krijgt iedereen vroeg of laat in zijn leven te maken, maar onder alleenstaanden komt het vaker voor. Echt zorgelijk wordt het als het leidt tot sociaal isolement. En vergis u niet: 6 tot 8 procent van de volwassen Nederlanders leeft verstoken van elk sociaal contact.

Het zijn complexe problemen, die niet snel zijn opgelost. Beleidsmakers, wetenschappers, werkgevers, huisartsen, medewerkers bij de reclassering of het UWV, maar ook u en ik, kunnen beginnen met de vraag stellen: bent u alleenstaand? En wat heeft dat voor invloed op uw leven?

Met eenzaamheid krijgt iedereen vroeg of laat in zijn leven te maken, maar onder alleenstaanden komt het vaker voor. Echt zorgelijk wordt het als het leidt tot sociaal isolement. Beeld thinkstock

(8) In het café graag een grote aanschuiftafel

Bibliotheken, musea, pleinen, parken, promenades: mensen die openstaan voor contact, voelen zich er prettig. Geen wonder dat alleenstaanden graag in grote steden wonen. Ook kleinere gemeenten doen er goed aan om bij de inrichting van de woonomgeving te denken aan alleenstaanden, zoals dat nu al met ouderen en kinderen gebeurt. Cafés en restaurants met een grote gemeenschappelijke tafel zijn gegarandeerd van de omzet van singles. Want alleen aan een tafeltje zitten, daar voelen veel mensen zich ongemakkelijk bij. Behalve Single Issue Partij-aanhanger Harry uit Nijmegen dan. Op Eerste Kerstdag ging hij bourgondisch uit eten en liet heel twitterend Nederland meegenieten. Via de hashtag #alleenmetkerst wisselden mensen spontaan ervaringen uit over hoe fijn of verdrietig het was om Kerst in je eentje te vieren. Dat brengt ons op een uiterst singlevriendelijke openbare ruimte: sociale media. Wie gelijkgestemden zoekt, vindt ze daar. Zo brengt de Facebookgroep 'Ziekenboeg Amsterdam' zieke singles in contact met alleenstaande buurtgenoten die wel een pannetje soep willen maken. Na het blog van de SIP ontstonden Facebook-ziekenboegen in Groningen, Leiden en Emmen. Er is een wereld te winnen voor dit soort initiatieven, waarbij een beroep wordt gedaan op de solidariteit van singles onder elkaar.

(9) Ich bin ein Single

'Lekker belangrijk', 'Eerstewereldproblematiek', en 'Is het nou echt nodig om die verschillen zo te benadrukken?' Ook die geluiden bereikten ons, meestal van mensen met een relatie. We herhalen het nog maar eens: singlesemancipatie is niet alleen een zaak voor de mensen die nu alleen zijn. Ook mensen met een partner kunnen slechts een scheiding of dodelijk ongeluk verwijderd zijn van een leven met dure hotelkamers, hoge afvalstoffenheffingen en medelijdende blikken. Laten we ons voor de gelijkberechtiging van alleenstaanden dus niet op een fictieve Single Issue Partij verlaten. Singlesemancipatie is pas een feit als ook de traditionele gezinspartijen de punten uit dit programma omarmen. Alle politici, ja alle stemgerechtigden, zouden moeten verklaren: Ich bin ein Single.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden