Review

Met Pavel Jurácek is groot schrijver verloren gegaan

Het scherpe oog voor detail van een cineast.

'We kweken hier prachtmensen', zegt kameraad-secretaris Pospíšil na afloop van de jaarvergadering van de landbouwcoöperatie. En als het aan hem ligt, schrijft 'krantenmans' daar een groots artikel over. Maar krantenmans wil weten hoe het zit met de dood van mevrouw Pecivál. Was haar val in de waterput een wanhoopsdaad, nadat ze haar enige varken had moeten afstaan aan de voorzitter van de coöperatie?

De Tsjechische cineast Pavel Jurácek (1935-1989) schreef in de stalinistische jaren vijftig een reeks verhalen waarin hij de botsing tussen het stadse leven en het arme Tsjechische platteland trefzeker en met veel droge humor tekende. De verhalen kwamen pas na zijn dood boven water en volgens vertaler Edgar de Bruin heeft Jurácek nooit echt moeite gedaan ze gepubliceerd te krijgen. Sommige verhalen ogen daardoor onaf, alsof het schetsen zijn.

Onaf of niet, de verhalen in Een straat zonder ambitie maken duidelijk dat er aan Jurácek, wiens veelbelovende filmcarrière spaak liep na het neerslaan van de Praagse Lente in 1968, een groot schrijver verloren is gegaan. Zijn oog voor detail is scherp, zijn mensenkennis groot. Als een kleine jongen per ongeluk betrokken raakt bij een vechtpartij, schrijft Jurácek: 'Iedereen mocht hem van moeder Zeman zien en ze trok zijn lip op als bewijs dat zijn tanden er echt uit geslagen waren.'

Opgegroeid als buitenechtelijk kind kende Jurácek de ieder-voor-zich-mentaliteit van een dorpsgemeenschap als geen ander. In het titelverhaal schetst hij deze harde wereld met rake metaforen. Zo heeft de knappe serveerster van de dorpskroeg veel te verduren van de jaloerse vrouwen, wier 'laatste lippenstift al een jaar na de bruiloft als een uitgedroogde kurk in de keukenla ligt'.

Fictie
Pavel Jurácek
Een straat zonder ambitie
Uit het Tsjechisch vertaald door Edgar de Bruin
Voetnoot; 218 pagina’s; € 20,00

Erger wordt het nog als er een 'doctor' arriveert die Blažena een leven vol stadse weelde voorspiegelt: 'en bitter maakten ze de balans op van hun ruwe, roze huid, hun grote, harde handen, hun stippeltjeshoofddoeken, hun dreinende koters en hun mannen die onbehouwen waren en zo weinig tedere woorden kenden.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden