Met levenspop en een dosis branie het land plat krijgen

Het begon allemaal met het plaatselijke jongenskoor. De Volendamse popgroep BZN ontdekte hem. Hoe Jantje Smit zich ontwikkelde tot Jan Smit, zanger voor alle generaties, en vooral voor Duitsers onweerstaanbaar....

Zus Jenny Smit: ‘Jan zal een jaar of 8 zijn geweest toen hij bij Sinterklaas op schoot moest komen. Wat hij later wilde worden? Jan antwoordde: Jan Keizer.’

Twee jaar later nam de zanger van BZN hem onder zijn hoede: ‘Als hij me aan zag komen, riep hij al: o jee, daar heb je Jan Keizer weer. Ik was een beetje de boeman geworden.’

Het kan raar lopen in een mensenleven, maar in dat van Jan Smit liep het zo raar dat het raarste alweer doodgewoon is geworden. Vorige week werd er in huize Smit een taart bezorgd met daarop één kaarsje. De nieuwste single van Jan Smit was in één sprong op nummer één in de topveertig binnengekomen. Jenny Smit: ‘Nou Jan, gefeliciteerd, zeiden we. Joh, je kijkt er al niet eens meer van op, terwijl het toch ongelooflijk is, al dat succes.’

Jan Smit uit Volendam is al de helft van zijn leven een beroemdheid, eerst als Jantje, later als Jan, en op dit moment een stuk beroemder dan de beroemde plaatsgenoot die hij in 1993 wilde worden. De single Als de morgen is gekomen staat gebeiteld op de eerste plaats. De reality-soap, waarmee hij vorig jaar de Televizierring won voor het populairste programma, is vrijdag aan een tweede reeks begonnen. Deze week komt zijn nieuwe album Op weg naar het geluk uit en dat heeft dankzij alle bestellingen nu al de status van platina. En dan heeft Jan Smit ook nog een eigen kledinglijn, die onlangs is overgenomen door C & A, zodat geen reclameblok compleet is zonder zijn schalkse lach.

Dat verbijsterend grote succes werd vorige maand treffend in beeld gebracht op een gala-avond van het Nederlandse voetbal. Jan Smit trad op met het lied Als de nacht verdwijnt en trok Dirk Kuyt het podium op, waarna ze elkaar vonden in een aandoenlijk duet waarvoor ‘echt niets is gerepeteerd’, bezweert manager Jaap Buijs.

Kuyt, winnaar van de Gouden Schoen die avond, zong het nummer bijna woord voor woord mee en niet alleen hij. Zijn echtgenote deed net zo hard mee, oud-voetballer Frank de Boer galmde het uit en zelfs de bedaagde KNVB-directeur Kesler waagde zich aan het refrein. De hele zaal, drie generaties voetbalberoemdheden op hun paasbest, zong en deinde mee alsof de Titanic nog moest zinken.

Simon Keizer, vriend en collega van de zanger, weet hoeveel dat optreden voor voetbalfan Jan Smit betekend heeft. ‘Ik kreeg er kippenvel van, vooral omdat Jan en Dirk het heel goed samen kunnen vinden.’ Op het podium stonden twee gelijkaardige jongens, beiden afkomstig uit een vissersdorp, beiden doordrongen van het besef dat talent gepaard moet gaan met eerzucht en beiden gezegend met een bijna vanzelfsprekende flair.

Die publieke optredens gaan Kuyt nog niet altijd even soepel af, maar Smit heeft de branie van een jongen die voor het podium geboren lijkt. Frank Timmer, producent van de tv-soap: ‘Geef Jan een microfoon in handen en hij spreekt of zingt net zolang totdat je dat ding weer van hem afpakt.’

De tienjarige loopbaan van de 20-jarige Jan Smit is begonnen op de zolder van Jan Tuyp en is nu aanbeland in de kelder van Thomas Tol. Zo eenvoudig is het leven ook wel weer in de wereld van de palingsound. Tuyp is basgitarist van BZN, Tol was gitarist van BZN. Tuyp verzorgde het geluid van Jantje Smit, Tol is samen met broer Cees producent van Jan Smit. Dat doet een hoop ruzie en naijver achter de dijk vermoeden, maar alle betrokkenen bezweren dat daarvan niets waar is.

‘We kwamen er gewoon niet uit met de jongens van BZN’, zegt manager Buijs. ‘Jan wilde een ander geluid en wij, mijn broer en ik, konden dat bieden’, zegt Thomas Tol. ‘Allemaal gelul’, zegt Keizer. ‘Het ging allemaal van Jan zelf uit en dat snap ik best. Hij wilde breken met het verleden. Zijn volgende cd heette Op eigen benen, dat verklaart alles.’

Eigenlijk moet de eer naar de lokale onderwijzer Evert Beumer gaan. Als dirigent van jongenskoor De Zangertjes heeft Beumer het nieuwste gouden ei van Volendam uitgebroed. Jan Smit was vier jaar lid van het koor toen hij in 1996 door popgroep BZN eruit werd geplukt om samen met zangeres Carola Smit het lied Mama te zingen. Dat werd een hit en Jan Keizer schreef voor hem Ik zing dit lied voor jou alleen, een hartverscheurende ode aan grootmoeders. Dat werd een nog veel grotere hit. Om de kosten te drukken besloten ze de opnamen te verplaatsen naar de zolder van Jan Tuyp.

Net als de Limburger Hein Simons, die als Heintje halverwege de jaren zestig ouderlijke harten brak, maakte Jantje Smit zijn succes vooral te gelde in Duitsland. Nog steeds verdringen de Duitse oma’s zich voor de podia waarop hij nu staat. Eind vorig jaar kreeg hij er een eigen tv-show. Hij heeft de lockere stijl die Nederlanders voor sommige Duitsers onweerstaanbaar maakt.

Buijs: ‘Maar Jan heeft zich enorm ontwikkeld in Duitsland, vooral als presentator. Terwijl ik met een nat hemd van het zweet achter de bühne stond, praatte hij de boel aan elkaar. En als het afgelopen was, vroeg hij aan mij: heb je het zo heet, Jaap? Ongelooflijk hoe hij dat allemaal doet.’

Maar in eigen land ging het niet voorspoedig. Het behaagzieke repertoire bezorgde hem de bijnaam Jantje Shit: ‘Met kinderen gaat het eigenlijk altijd over ouders, grootouders of over de hond’, zegt Jan Keizer. Daar kreeg Jan de kriebels van. Hij werd steeds opstandiger, achteraf gezien heel begrijpelijk.¿

In die periode, het zal een jaar of vijf geleden zijn, kwam hij Simon Keizer tegen in een van de kroegen op de dijk. Smit vertelde van zijn frustraties om een Jantje te zijn. Hij liet wat van zijn eigen muzikale en tekstuele pogingen horen om daarvan af te komen. De volgende dag belde Keizer hem op. De muziek leek wel ergens op, maar de teksten waren volgens hem flut, waarna Jan Smit wilde weten of hij het soms beter kon.

In 2003 verscheen het album Op eigen benen. De helft van de nummers was van het duo Keizer en Smit, de andere helft van Tol & Tol. Cees en Thomas Tol zijn geschoolde muzikanten die een voorkeur voor echte instrumenten hebben. ‘En dat hebben we ook op Jan losgelaten’, zegt Thomas Tol, zittend op het bankje voor zijn dijkhuisje, met zicht op het IJsselmeer.

In zijn kelder voltrok de metamorfose zich. De apparatuur is volgens Tol tegenwoordig zo verfijnd dat je voor geluidsopnamen niet meer naar de studio hoeft. Het is passen en meten, vooral met de achtergrondkoortjes, maar je hoort geen verschil. Als Tol & Tol aan de arrangementen toe zijn, sturen ze Jan Smit even de dijk op. En als hij tegen die tijd alweer op tournee is, houden ze de telefoon voor de luidspreker om zijn goedkeuring te krijgen.

Levenspop noemt Jan Smit zelf het genre waarmee hij in Nederland weer voet aan de grond heeft gekregen. Het is een verbinding tussen Frans Bauer en Marco Borsato en die blijkt alle generaties even sterk aan te spreken. De deining van de smartlap is nog altijd voelbaar, maar de uitvoering is een stuk steviger. Misschien nog wel belangrijker zijn de teksten waarmee Smit ook generatiegenoten aanspreekt. Op de nieuwe single breekt de ochtend aan met een kater, zowel letterlijk als figuurlijk.

Die grote doorbraak dankt Jan Smit echter aan de soap, die overigens lange tijd aan een zijden draadje heeft gehangen. Televisieproducent Frank Timmer (‘Ik knip en scheer dit mannetje vanaf het prille begin’) kon zijn idee aan de straatstenen niet kwijt. ‘We hadden net die serie met Frans Bauer gehad, niemand durfde dat aan.’

Dat gold ook voor de TROS, maar toen hij een gaatje had in de programmering, belde directeur Gerard Baars met Timmer. ‘Ik vond het niks, ik vind het niks, maar kom maar op.’ Zo beleefde Jan Smit onaangekondigd op een maandagavond in de zomer van 2003 zijn debuut als soap-ster en trok hij meteen al 750 duizend kijkers. Baars: ‘Dat veranderde de zaak natuurlijk meteen.’

Op 25 maart 2005 begon de tiendelige reeks Gewoon Jan Smit en die bleek uiteindelijk zelfs goed voor 1,5 miljoen belangstellenden. Baars: ‘Een godsgeschenk.’ Vanwege het enorme bereik onder jongeren werd Jan Smit meteen opgenomen in de TROS-familie. ‘Om de jeugd te bereiken worden tegenwoordig omroepen opgericht en ons viel dat zomaar in de schoot.’

Het hele gezin Smit is er inmiddels aan gewend om een camera over de vloer te hebben. Zo zal de kijker dit seizoen met Jenny mee kunnen op meubeljacht, omdat zij als eerste van de drie kinderen het ouderlijke huis verlaat. Soms wordt de aandacht haar wel eens te veel. ‘Lig je in de achtertuin te zonnen, komt er weer bus langs gereden.’

Timmer: ‘De impact van deze serie is immens geweest.’ Zelfs het toerisme in Volendam heeft na een aantal mindere jaren weer een opleving gekregen. ‘Iedereen hoopt toch stiekem om Jan op de dijk tegen het lijf te lopen’, zegt Simon Keizer.

Jaap Buijs is niet bang dat het succes van Jan Smit door deze enorme aandacht even snel vervliegt als dat van Jantje Smit destijds. ‘We zijn nu bezig om de nummers van zijn nieuwe cd één op één te vertalen.’

Daarmee moet ook in Duitsland de doorbraak naar een jeugdiger publiek gemaakt worden. Buijs: ‘Jan kan met iedereen.’ Jan Keizer: ‘Alles wat Jan aanraakt, lijkt in goud te veranderen.’ Thomas Tol: ‘Soms denk ik wel eens dat Jan voorbestemd is.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden