'Met La Monte Youngs muziek omarm je een langzamere manier van leven'

Zie maar eens toestemming te krijgen van componist La Monte Young om een van zijn stukken te spelen. Het lukte Marco Blaauw.

La Monte Young tijdens een optreden in New York in 2015.Beeld Hollandse Hoogte

La Monte Young, de grondlegger van de minimal music, is volgens sommige kenners de invloedrijkste levende componist, maar toch hoor je zijn muziek zelden. Behalve de Amerikaan zelf mag namelijk bijna niemand het werk uitvoeren. Opnamen van zijn muziek zijn er nauwelijks. Alleen wie Young (81) absoluut vertrouwt, krijgt toestemming zijn meditatieve dronemuziek te spelen. Nadeel: de componist, die eruitziet als een kruising tussen een goeroe en een biker uit het Midden-Westen, leeft als een kluizenaar in zijn New Yorkse appartement en praat met bijna niemand.

Toch lukte het de vasthoudende Nederlandse trompettist Marco Blaauw (49). Meer dan twintig jaar moest hij wachten op een knikje van Young, om met zijn achtkoppige trompetensemble het stuk te mogen spelen waardoor hij gefascineerd was geraakt. Het ging om een compositie die uit maar vier noten bestaat. The Second Dream of The High-Tension Line Stepdown Transformer is zondag voor het eerst in Nederland te horen, op het World Minimal Music Festival in Amsterdam.

Marco Blaauw.

Hoe heb je dat voor elkaar gekregen?

'Ik probeerde het in 1994, nadat ik The Second Dream voor het eerst had gehoord. Ik wist dat het moeilijk zou worden, maar ik was gefascineerd geraakt, die muziek moet gewoon gehoord worden. Ik benaderde de mensen met wie La Monte Young werkte, maar ze blokkeerden me direct. Dat is onmogelijk, zeiden ze onvriendelijk, je moet zowat met hem leven, je moet ingewijd worden.

'In 2011 deed ik een nieuwe poging. Zijn telefoonnummer kreeg ik niet, e-mail liet hij onbeantwoord. Daarom begon ik brieven te schrijven naar artiesten om hem heen en musici die eerder met hem gewerkt hebben, drie, vier jaar lang. Of ik hoorde niets, of ik kreeg weer afhoudende reacties.

'Toen kreeg ik ineens een uitnodiging voor een concert in het Dream House in New York; dat is een ruimte boven zijn huis, toegankelijk voor publiek, waar je je kunt terugtrekken met zijn muziek. Daarna was er een diner waar ik welkom was, maar op voorwaarde dat ik niet zou praten.

'Aan het eind van de avond, toen het me gelukt was geen woord te wisselen, sprak hij me aan. 'Mijn muziek is heel moeilijk te spelen', was het enige wat hij zei. Ik vroeg: wanneer kunnen we beginnen?'

Waarom doe je zo veel moeite voor een stuk van vier noten? Dat kun je toch ook zonder partituur spelen?

'Het is nooit in me opgekomen om het buiten La Monte Young om te spelen. Er zijn wel illegale bootleg-uitvoeringen van zijn muziek, maar je hoort toch het verschil in kwaliteit. Je kunt ook verf op een doek smijten om Jackson Pollock te imiteren, of met een verfroller een Rothko maken, maar het wordt nooit zo goed.

'La Monte Young heeft unieke muzikale ideeën, die hij consequent heeft doorleefd en beoefend. Hij leeft teruggetrokken en werkt elke dag aan zijn muziek, hij repeteert urenlang in volledige toewijding. Ik heb met mijn ensemble een week met hem in het Dream House doorgebracht, waar we dingen leerden die je nergens anders kunt leren. Het was geen vluchtige kennismaking met zijn muziek en hoe je dat moet spelen; we konden ermee versmelten.'

Schoonheid

La Monte Young (81) is de grondlegger van de minimal music, die begin jaren zestig in New York met geestverwanten als Terry Riley, Steve Reich en Philip Glass werd ontwikkeld. Niet de melodie, maar duur, herhaling en ritme staan in deze stroming centraal. La Monte Young ontketende de revolutie met een stuk van maar twee noten. Later, zoals in The Second Dream, breidde hij die twee uit tot vier, maar het principe bleef hetzelfde: de schoonheid van de klanken zelf staat centraal.

Hoe klinkt het?

'De acht trompettisten openen het werk met één en dezelfde toon. Deze duurt zo lang dat je gehoor begint te veranderen, zowel bij het publiek als bij ons. Je hoort als het ware de diepte van de toon, alsof er een nieuwe wereld opengaat. Na een tijdje begint de zaal te resoneren. Het gebouw trilt mee met de muziek, wat je hoort als een hoge klank over het geluid van de trompetten, boventonen zijn dat. De zaal is het negende instrument.

'Als dat gebeurt, voegen we een tweede toon toe, later de derde en vierde. Er lijkt dus weinig te gebeuren. Maar het gaat zo langzaam, we houden de tonen zo lang aan, dat je je gaat concentreren op wat er tussen de tonen gebeurt, op hoe ze zich tot elkaar verhouden. Het duurt ongeveer 90minuten, we hebben het nu acht keer uitgevoerd en er is nog nooit iemand uit het publiek opgestaan en weggegaan. Het publiek raakt in een soort trance.'

Tekst gaat verder onder de foto.

La Monte Young in 1987.Beeld Pandit Pran Nath

Wat voor een figuur is La Monte Young?

'Hij heeft een lange baard en dito vlechten en is gekleed in lange goeroegewaden met grote kettingen om zijn nek. Dat hij dertig jaar in India bij een goeroe heeft doorgebracht heeft zowel zijn muziek als zijn levensstijl beïnvloed. Hij leeft ascetisch: toen ik hem opzocht, had hij een slaapcyclus van 27 uur op, 27 uur af. Als je een afspraak met hem hebt, laat hij je soms urenlang wachten in het Dream House, je moet er de hele dag voor uittrekken. Hij wil dat je de vluchtige wereld achter je laat, dat je een andere, langzamere manier van leven omarmt. Dat doe je ook door zijn muziek, door heel lang naar die ene noot te luisteren.'

Dus het is geen gimmick, dat hij zo hard to get is?

'Hij is een cultfiguur natuurlijk, zijn onbereikbaarheid draagt daar zeker aan bij. Maar het werkt omdat er echt iets achter zit. Hij wantrouwt de wereld van volle agenda's. Hij is keer op keer teleurgesteld geraakt, omdat zijn kunst niet serieus werd gepresenteerd, slecht werd gespeeld of door die bootleguitvoeringen werd misbruikt. Hij probeert zijn muziek te beschermen door barrières op te werpen. Als het je lukt die te slechten, dan neemt hij je serieus. Maar dan nog vindt hij het moeilijk. De laatste keer dat ik hem sprak, zei hij: 'Misschien ga ik je ooit nog een keer vertrouwen.''

The Melodic Version (1984) van The Second Dream of The High-Tension Line Stepdown Transformer uit The Four Dreams of China (1962). Door The Theatre of Eternal Music Brass Ensemble. 8/4 World Minimal Music Festival, Muziekgebouw aan 't IJ Amsterdam. Festival: 5 t/m 9/4.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden