Boeken

Met humor en vaart vertelt Roelof Smit één verhaal vanuit twee perspectieven ★★★★☆

Eén nacht samen, twee verschillende herinneringen: Roelof Smit roept in De dubbele waarheid vragen op over de werking van het geheugen. Zware kost, maar de geestige schrijfstijl houdt de roman licht.

null Beeld Podium
Beeld Podium

‘Als kind was ik er heilig van overtuigd dat ik een herinnering had aan mama’, schrijft Roelof Smit in De dubbele waarheid. Drie regels later wordt die overtuiging gevloerd door de vader van de hoofdpersoon. ‘‘Gelul’, zei vader als ik erover begon, ‘je hebt gewoon te vaak naar die foto gekeken.’’ Het is een ogenschijnlijk onbeduidend zijpad, maar de zin raakt aan de kern van het boek. De dubbele waarheid gaat over twijfel en de betrouwbaarheid van herinneringen. Het roept de vraag op hoeveel waarheden er passen binnen één verhaal, en hoeveel waarheid een lezer aankan.

Eén verhaal, twee perspectieven: dat is het uitgangspunt van de nieuwe roman van Roelof Smit. Die is fraai en tegelijk functioneel vormgegeven: het boek heeft twee voorkanten. Wie het eerste deel, het verhaal bezien vanuit het ene perspectief, uit heeft, draait het boek achterstevoren en begint aan het andere perspectief. Dat zou een cynicus nog weg kunnen zetten als een leuk gevonden gimmick – maar als het schrijven swingt en het verhaal overtuigt, beklijft een fraaie leeservaring. En het roept een vraag op over het lezen zélf: maakt het uit waar de lezer begint?

Twee levens

De dubbele waarheid draait om één nacht en twee levens, die van Ruben en Milan. Zij ontmoeten elkaar in een danscafé in Leiden en delen diezelfde nacht het bed. De herinnering aan de nacht krijgt in beide hoofden een andere gestalte. Volgens Milan is hij slachtoffer van verkrachting. Ruben meent dat hij de jongen die hem in het danscafé benaderde, een gunst heeft verleend. Hij voelt zich later slachtoffer van een lastercampagne. Ruben wordt via een omweg topmodel, terwijl Milan sinds die nacht slecht slaapt en geen dromen meer heeft: het is op z’n zachtst gezegd verwarrend als de wereld zich vergaapt aan je verkrachter.

Smit schetst twee werelden van onzekere, zoekende jongemannen. De een staakt zijn studie, de ander probeert zijn weg te vinden in het bikkelharde modellenbestaan, een wereld van schone schijn, druk, stapelbedden en smerige wc’s. De lezer leest de druk – en voelt die. Dat begint al op de eerste pagina. ‘Geboren worden is nog altijd de prestatie waarmee ik mijn vader het meest trots heb gemaakt’, kleunt Smit er aan het begin van Rubens verhaal meteen in. Ruben groeit op onder de heerschappij van zijn vader: tussen de prachtige zinnen weerklinkt de pijn van een verknipte familie. ‘Volgens mijn vader vullen mijn moeder en hij elkaar heel goed aan, en in zekere zin klopt dat. Zij cijfert zichzelf zo bekwaam weg dat je zelfs als je tegenover ze zit kunt vergeten dat ze bestaat.’

Humor en vaart

Ondanks alle onheil slaagt Smit er met zijn geestige schrijfstijl in het boek vaart mee te geven; hij schrijft het zware licht. Als de jonge Ruben gedesillusioneerd het ouderlijk huis verlaat, bijvoorbeeld, gaat hij ‘fulltime aan de slag bij Oudt Leyden. Daar werd ik geacht de juiste pannenkoeken naar de juiste gasten te brengen, een verwachting die ik doorgaans waarmaakte.’

Zo kan het dat de ontmanteling van een huwelijk zich terloops voltrekt, op een onbewaakt ogenblik, tijdens een sigaret in de fietsenstalling, het stalen ros al in de hand. Daar krijgt Ruben te horen dat het huwelijk van zijn ouders slechts een rationele verstandhouding is. Zijn moeder blijft bij zijn vader (‘een monster’) omdat ze ‘geen zin heeft in gedoe’. Van het huwelijk tot de modellenwereld: het boek is doorspekt met façades en schone schijn. Tegelijkertijd geven details uit het echte leven – Gamma, voetballer Jan Vertonghen, een kampioenschap van AZ, journaallezer Rik van de Westelaken – het boek de glans van echt.

De dubbele waarheid fascineert en zet aan tot nadenken. Wat als herinneringen vervagen, hoe betrouwbaar is je geheugen, kun je bouwen op het geheugen van een ander, en hoe feilbaar is je getuigenis? Zoals de vader van Milan het verwoordt: ‘Het is gevaarlijk om op je hersenen te vertrouwen.’

Roelof Smit: De dubbele waarheid. Podium; 208 pagina’s; € 20,99.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden