Achtergrond Het einde van de brief

Met het verdwijnen van de brief, verdwijnt ook het heerlijk vileine reisverhaal

Beeld Koninklijke Bibliotheek

Op 19 september verscheen van Jet Steinz het boek P.S. Van liefdespost tot hatemail: de 150 opmerkelijkste Nederlandse brieven . In 6 afleveringen kiest en bespreekt ze hier de mooiste brieven uit haar boek en beschrijft ze wat verloren gaat met het verdwijnen van de brief.

In de jaren nul van deze eeuw zat iedereen ineens op waarbenjij.nu: 18-jarigen die zich tijdens een tussenjaar in Nieuw-Zeeland/Argentinië/India beraadden op hun toekomst, studenten die het leven overdachten in Nepal/Vietnam/Zuid-Afrika en eeuwige backpackers die zich thuis voelden in welk met Uno/Koehandel/Halli Galli uitgerust hostel dan ook. De website bood een kant-en-klaar en gratis format voor het bijhouden van een openbaar reisdagboek; handig voor de wereldreiziger in kwestie, die in één keer iedereen — van een broertje en oma tot het oude oppaskind en die ene klasgenoot van lang geleden die per ongeluk nog tussen de contactpersonen bleek te staan — op de hoogte had gesteld; jammer voor de lezer, die werd afgescheept met een algemeen verslag van een wijnproeverij/motortocht/surfles en een paar foto’s van tempels/olifanten/weeskinderen.

In die blogposts kwam je weinig spannends tegen. Geen persoonlijke ontboezemingen, roddels over reisgenoten of pikante verhalen — iedereen kon tenslotte meelezen. Ook geen teleurgestelde observaties over de bestemming, of geklaag over de Baedeker-reisgids, zoals in brieven van Willem Kloos: ‘Het eten was hier eerst vervloekt slecht in Italië, zoolang we op Baedeker afgingen. Die verdommeling weet er niets van. Hij beveelt allerlei minieme en obscure gelegenheden aan, waar je voor veel geld heel slecht eten krijgt. Ik geloof haast dat hij ervoor betaald wordt.’

Wat dan weer doet denken aan de influencers van tegenwoordig die gratis mogen eten in dat ene tentje op Bali, als ze maar op Instagram (waar reisblogs tot de populairste accounts behoren) vertellen hoe amazing, stunning en delicious het was. Laten zien, eigenlijk, want geschreven wordt er nauwelijks meer nu de reisbrief, ansichtkaart met groeten en zelfs waarbenjij.nu aan het uitsterven zijn, zo niet al ter ziele. Het gaat vooral om het perfecte plaatje — en niet eens zelf getekend, wat de kunstenaars van vroeger die op reis gingen om inspiratie op te doen natuurlijk wél deden: de Amsterdamse impressionist Isaac Israëls bijvoorbeeld, die in 1892 vanuit Hamburg deze brief met elegante schetsen stuurde aan zijn vriend Willem Witsen.

Israëls vond de stad maar niks — ‘Er zijn hier dingen van een leelijkheid van kleur waar je in Holland geen idee van hebt […] Ik heb laatst toen ik uit mijn raam keek een aanval van patriottisme gehad tot mijn verbazing’ — en de hoeren waren er brutaal en mager, of juist weer te pafferig. Maar wat Israëls daar nog meer over te zeggen had, is door Witsen (die er rekening mee hield dat zijn correspondentie na zijn dood gelezen zou worden, en dit blijkbaar geen decent onderwerp vond) deels onleesbaar gemaakt.

Transcriptie: Hamburg 30 october.

Mon cher,

De jufvrouw is gedecideerd een ezel dat ze jou is komen lastig vallen met die brieven aangezien ik ze de meest uitvoerige explicaties daaromtrent en dat nog wel met een fraaie calligrafische hand heb geschreven. Ik jouisseer hier zeer van niet alle morgens dat wijf te moeten aanschouwen, overigens is ’t hier eigenlijk een gat, maar met Toon zie je hier zulke mooie dingen dat ik voor een paar weken een kamer heb gehuurd, tengevolge waarvan de wind onmiddelijk N.O. is gedraaid, palle zon en een kou dat je goddome geen hand op straat kunt uitsteken.

Heb jij ooit gehoord dat iemand naar Londen wil en naar Hamburg gaat? Ik niet. Er zijn hier dingen van een leelijkheid van kleur waar je in Holland geen idee van hebt.

Wat hier nogal aardig is zijn de karren, schuiten, brokken stad, hoerenbuurtjes s’nachts admirabel maar de meiden zijn daar verdomd brutaal.

Ik heb laatst toen ik uit mijn raam keek een aanval van patriottisme gehad tot mijn verbazing. Het hollandsche *** is toch naar mijn idee het mooiste wat er bestaat. Hier in die wijde goore straten met al die handelaars en magere of te pafferige meiden wordt dat dadelijk vies of hard, het *** van ’t geval kan alleen bij ons bestaan. Ik meen dat vette geleuter op die grachten en zoo, affijn je begrijpt wel wat ik bedoel!

Als je nou zelf mee gaat *** dan ben je natuurlijk *** en dat is juist de moeilijkheid bij ons vin ik.

Het is toch een godverdommes bedonderd schandaal met die kou, is dat bij jullie ook zoo? Anders, zeggen de lui, regent het hier in stroomen om deze tijd. Natuurlijk!

Beeld Koninklijke Bibliotheek
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden