Met het hoofd in de wolken lezen

Wie niet weet wat hij heeft, is niet waard dat hij leeft, had Vader Cats kunnen dichten. Boeken zijn een rijk bezit, maar zonder inventaris is er niet veel mee te beginnen....

Ter gelegenheid van de voltooiing van die elektronische catalogus organiseert het ‘huis van het boek’ Meermanno in Den Haag de tentoonstelling Boekenwijsheid; daarnaast verscheen een gelijknamig boek, waarin dertig wetenschappers schrijven over bijzonder drukwerk van drie eeuwen geleden. Nederland was in in de zeventiende en achttiende eeuw internationaal bekend als boekenland en als je het drukwerk uit die tijd ziet, begrijp je waarom. Er zitten juweeltjes tussen.

De inhoud van dat drukwerk loopt uiteen van de lotgevallen van geliefden die hun geluk vinden in het paradijselijke West-Indië, tot geleerde berekeningen van de kwadratuur van de cirkel. Sommige boeken zijn zo mooi, dat eeuwen na hun ontstaan lezers de bibliotheek verlaten met hun hoofd in de wolken. Zoals de wiskundige Vincent Icke overkwam, toen hij de Wisconstige Gedachtenissen van zijn zeventiende-eeuwse collega Simon Stevin had doorgenomen. Hij was diep onder de indruk geraakt van ‘de toewijding die in het papier en de inkt is vastgelegd’.

De roerendste bladzijden zijn misschien wel die met afbeeldingen van de luis uit 'het Grote Werk' van medicus Jan Swammerdam. Voor Swammerdam was dit onaanzienlijke beestje met zijn ingenieuze bouw op klein formaat een hoogtepunt van de schepping. Pas 57 jaar na zijn dood kon zijn Bijbel der Natuure gedrukt worden. Niets in de prachtige, evenwichtige bladzijden in het werk verraadt de voortdurende strijd tegen gebrek aan geld – dus onderzoekstijd – die Swammerdam levenslang heeft moeten voeren. Zijn studie van de organen van de ‘bloedeloze insecten’ is een toonbeeld van helderheid.

Van de berekening van de hoogte van een wolk tot de dwarsdoorsnede van de luis, stuk voor stuk getuigen de boeken in Boekenwijsheid van de toewijding en het vakmanschap van auteurs en drukkers van drie eeuwen geleden.Clara Strijbosch

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden