Met het 125-jarig jubileum van De Telegraaf komt ook het oorlogsverleden weer aan bod

De Telegraaf viert dit jaar haar 125ste verjaardag. Dinsdag blikte de krant in een jubileumbijlage terug op haar roemruchte geschiedenis. Niet alleen de hoogtepunten werden uitgelicht, ook een dieptepunt kwam kort aan bod: het oorlogsverleden van de krant.

Beeld anp

De Telegraaf bleef tijdens de Duitse bezetting verschijnen onder toezicht van de nazi's. Uiteindelijk kreeg de krant zelfs een SS'er aan het hoofd. Sindsdien heeft de krant het stempel 'fout in de oorlog'. Mediahistoricus Mariëtte Wolf deed uitgebreid onderzoek naar de geschiedenis van de krant en promoveerde hierop in 2009.

Wat vindt u van de terugblik van De Telegraaf op het oorlogsverleden?

'Ik was benieuwd hoe ze ermee om zouden gaan, en ik was niet ontevreden. Het oorlogsverleden wordt in de jubileumbijlage behoorlijk laat aangehaald en komt ook wel erg kort aan bod, maar anderzijds wordt het beestje wel bij de naam genoemd. Als ik hoofdredacteur van De Telegraaf was geweest had ik wel meer over deze hele episode verteld. Ook omdat ik denk dat ze niet eens zo'n heel slecht verhaal hoeven te vertellen.'

Want op het stempel 'fout in de oorlog' valt wel wat af te dingen, bleek uit uw onderzoek naar de geschiedenis van de krant?

'Klopt. Tot 1942 was J.M. Goedemans de hoofdredacteur van de krant. Hij moest uiteindelijk het veld ruimen omdat hij een te weinig welwillende houding tegenover de Duitsers aannam. Daarna kwam er een hoofdredacteur die in mijn optiek eigenlijk moediger was: J.C. Fraenkel. Hij stapte in oktober 1944, samen met een groot gedeelte van de redactie, op omdat hij vond dat hij de krant niet meer naar eer en geweten kon maken.'

'Er kwam een SS'er als hoofdredacteur en de krant ontwikkelde zich vanaf dat moment tot een hetzerige SS-krant. Wat ik daarbij wel erg belangrijk vind om te benadrukken is dat de tientallen redacteuren die vanaf oktober 1944 aanbleven niet allemaal verstokte nazinaanhangers waren. Onder hen bevonden zich ook mensen die actief waren in het verzet. Zij bleven bij De Telegraaf werken als dekmantel voor hun verzetsactiviteiten. Dat neemt niet weg dat De Telegraaf ook al voor de komst van een SS-hoofdredacteur stukken plaatste die nooit geplaatst hadden mogen worden, maar dat geldt voor alle kranten die tijdens de bezetting als legale krant bleven verschijnen.'

Uit het boek: Het geheim van De Telegraaf van Mariëtte Wolf.

Wat waren de gevolgen van deze oorlogsgeschiedenis voor De Telegraaf?

'Verhoudingsgewijs is De Telegraaf behoorlijk zwaar gestraft, vergeleken met andere kranten die legaal bleven tijdens de bezetting. Zo heeft De Telegraaf de eerste vierenhalf jaar na de oorlog een verschijningsverbod gehad. Toch was de krant inhoudelijk niet veel fouter dan de andere legale kranten. Maar De Telegraaf had geen vertegenwoordiging in de verzuilde politiek; daardoor was de krant een makkelijke zondebok waarop alles wat fout was in de oorlog geprojecteerd kon worden. De Telegraaf heeft daardoor lang last gehad van dat oorlogsverleden.

In de gepolariseerde jaren zestig en zeventig waarin met name linkse intellectuelen het publieke debat domineerden, kwam de krant bekend te staan als de krant die fout was in de oorlog en na de oorlog. In die jaren was alles wat de krant schreef voor veel mensen verdacht, tot het weerbericht aan toe. Ironisch genoeg is dit ook de periode waarin de krant harder groeide dan ooit.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden