Met Foucault de darkroom in

Het hoofdpersonage uit Het einde van de waanzin heeft iets van Forrest Gump. Hij is degene die toevallig langskomt wanneer de dingen gebeuren, de verkeerde man op het historisch belangrijke moment....

Daar houdt de gelijkenis echter op. Terwijl de argeloze, subnormaleGump gewoon doorloopt en zich verder met zijn eigen leven bezighoudt, voeltde Latijns-Amerikaanse intellectueel Aníbal Quevedo de behoefte om hethistorische moment aan te grijpen, zich te 'engageren' en een rol te spelenin de Geschiedenis.

Die gelegenheid doet zich voor in Parijs, tijdens de meidagen van 1968.Toevallig komt Quevedo in de revolterende meute terecht, hij leert deradicale revolutionaire Claire kennen, en voor hij het goed en wel beseftis hij zelf ook radicaal en revolutionair geworden. Hij zal het de rest vanzijn leven blijven. Toch is er iets raars aan de hand met zijn overtuiging,want wanneer het er echt op aan komt, bijvoorbeeld tijdens eenhongerstaking, vlucht hij naar de toiletten waar hij zich volpropt metpetit-fours.

Terwijl hij meedeint op de dialectische golven van de geschiedenis,raakt Quevedo op haast miraculeuze wijze bevriend met de intellectuelecoryfeeën van het moment. De beruchte psychoanalyticus Jacques Lacan laathem niet alleen toe in zijn praktijk, maar na verloop van tijd keert hijde rollen om en gaat Lacan bij Quevedo in analyse. Op die manier geeft hijeen paar van zijn gênantste geheimen prijs. Via Lacan komt Quevedo incontact met de marxististische filosoof Louis Althusser, eveneens eenberoemdheid in die dagen. Ook aan hem weet Quevedo allerlei confidentieste ontlokken.

Later, als de filosoof zijn vrouw gewurgd heeft, verliest Quevedo hemuit het oog, maar dan heeft hij alweer een nieuwe maître à pensergevonden in de semioticus Roland Barthes. Geregeld worden Quevedo enBarthes in elkaars gezelschap gesignaleerd; over seksuele contacten tussenbeiden is echter niets bekend. De mooiste vriendschap, die hem zelfs hetleven redt, beleeft Quevedo echter met Michel Foucault. Hij wordt zijnprivé-secretaris en vergezelt hem naar het hippe Californië en hetrevolutionaire Teheran van de ayatollahs. Zelfs een bezoek aan een darkroommag niet ontbreken.

In de tussentijd ziet Quevedo nog kans om op historisch crucialemomenten zijn thuiscontinent Latijns Amerika te bezoeken. Op een geheimelocatie voert hij lange gesprekken met Fidel Castro, in Chili ontmoet hijSalvador Allende kort voor de staatsgreep, en in het oerwoud van Chiapasheeft hij een onderhoud met subcommandant Marcos van de zapatistischebeweging. Na de val van de Muur en de dood van Foucault keert Quevedo terugnaar zijn land, Mexico, waar hij zich in de cultuurpolitiek mengt. Destrijd om de macht wordt hem uiteindelijk fataal.

Net als in zijn vorige boek De zoektocht naar Klingsor (over een groepberoemde natuurwetenschappers ten tijde van het nationaal-socialisme) voertJorge Volpi een schare historische personen ten tonele. Hij maakt daarbijgretig gebruik van allerlei biografische faits divers, die opgeslagen zijnin memoires en biografieën, maar als fictie-auteur voegt hij daarvanzelfsprekend ook de nodige verzinsels aan toe.

Sommige passages zijn pure slapstick. Maar Volpi maalt dan ook niet omgeloofwaardigheid: hem ging het vooral om de satire, de uitvergroting, deparodie. Niet toevallig is het hoofdpersonage Quevedo genoemd, naar degrootste satiricus uit de Spaanse literatuur.

Het einde van de waanzin is een sarcastisch boek over de waanideeën vanradicale intellectuelen en revolutionairen, vol geestige pastiches enkwaadaardige verwijzingen naar het discours van die dagen. Je moet welvertrouwd zijn met die geschiedenis om er volop plezier van te kunnenhebben. En het is jammer dat Volpi's dialogen zo houterig zijn.

Een nadeel van de satirische aanpak is dat je als lezer geenbetrokkenheid voelt bij de hoofdpersoon. Die is toch maar een marionet inhanden van de auteur, een schertsfiguur, helemaal anders dan deaandoenlijke Forrest Gump van de film. We kunnen Quevedo's motieven om zichte engageren en zich vervolgens even gemakkelijk weer van zijn engagementte ontdoen geen moment ernstig nemen.

Het einde van de ideologische waanzin en het pijnlijke afscheid van ietswaar je met al je vezels mee verbonden was, is in de Spaanstaligeliteratuur indringend beschreven door auteurs als Jorge Semprún(Autobiografie van Federico Sánchez) en Mario Vargas Llosa (Degeschiedenis van Alejandro Mayta). Bij Volpi blijft slechts de farce over.In 1968 was hij dan ook nog maar net geboren. Hij heeft zelf part noch deelgehad aan die tragische geschiedenis.

Peter Venmans

Jorge Volpi: Het einde van de waanzinVertaald uit het Spaans doorMario-lein Sabarte BelacortuDe Bezige Bij415 pagina's 24,90ISBN 90 2341786 0Vertaald uit het Spaans door Mario-lein Sabarte BelacortuDe BezigeBij415 pagina's 24,90ISBN 90 234 1786 0

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden