Met fiets en tent naar de Oriënt

Met welke reislectuur vermaakten zich temidden van de vier muren van hun huiskamer onze..

(over)grootouders? Naar welke exotische landen lieten ze zich op papier meeslepen door landgenoten die het avontuur zochten en er ook nog over schreven? Een willekeurige greep in de vaderlandse

reisbibliotheek tussen 1895 en 1945.

De aanval was een volslagen verrassing. Ze hadden onderweg kou en honger geleden, waren een paar keer gewond geraakt, dronken gevoerd en meer dan eens beroofd. Ze zagen in Roemenië hoe de politie een bejaarde boer aftuigde. Een van hun fotostatieven had kromme poten sinds een gevecht met een zigeunerfamilie in Roemenië. Avontuurlijk reizen was in 1936 avontuurlijker dan in 2000. Maar deze aanval sloeg alles.

De dag was vredig begonnen. In de heuvels van het Turkse stadje Eskisehir graasde een immense schaapskudde in de heuvels, bewaakt door herders en hun grote witte keeshonden, met om hun nek een stalen band met punten.

Wolvendoders waren het. Nog voor de twee fietstoeristen hun camera's hadden gepakt, begonnen de honden een offensief. terwijl de vreemdelingen alleen maar waren afgedaald naar het dal om een foto te maken van de grootste kudde die ze ooit hadden gezien.

Wat begonnen was als een jongensdroom - een fietstocht van Twente naar Palestina - dreigde te eindigen in een bloedbad: 'Ongewapend als we waren, was dit een té ongelijke strijd en we schreeuwden wanhopig naar de herders de honden terug te roepen. Maar dezen zagen van een kleine afstand rustig toe en de lange Turk, die het dichtst bij me stond, maakte zelfs nog een ophitsende beweging met zijn arm als een: ''Toe vooruit maar. . .'', waarop nòg weer een beest op ons kwam afstuiven. . . We schenen verloren.

'Ik werd nog twee keer in mijn benen, en verder in mijn arm en bijna in mijn gezicht gebeten (. . .). De dieren stonden op het punt om ons te vermoorden, totaal te verscheuren.'

Alleen wisten de honden niet van een populaire Twentse sport, het klootschieten. En evenmin konden ze weten dat een van de twee fietsers kampioen was geweest in het werpen van houten ballen, een halve kilo zwaar. Want daarom draait het bij deze sport, behalve dan dat je ook nog raak moet gooien.

De grootste hond, duidelijk de aanvoerder van de troep, sprong naar voren en een van de Nederlanders viel met een kreet van angst achterover in een kuil vol stenen. Weken later publiceerde de Twentsche Courant de afloop in het zevende reisverslag van Gerard Monnink en fotograaf Toon Damhuis.

Monnink: 'In een fractie van een seconde begreep ik dat die hoop stenen onze redding was en reeds had ik een steen gegrepen en suisde deze als een kogel naar een van onze belagers.' De hond sloeg jankend over de kop. Maar ze bleven aanvallen, hun leider voorop.

Fotograaf Damhuis raapte stenen en dirigeerde het gevecht. 'Hier, smijt maar kapot, die krengen. Goed zo, nou die rechtse, Gerard. Prachtig, wat kreeg die er eentje onder!'

Telkens weer kwamen er honden aanstormen, tot de aanvoerder te dichtbij kwam. Monnink: 'Die grote was het geweest die me bijna de keel had doorgebeten en reeds kon hij de straf niet meer ontgaan. Een vervaarlijk kaliber suisde hem met zo'n kracht op zij tegen de kop, dat hij met een laatste schreeuw dood bleef liggen.'

De honden gaven het gevecht tegen de stenen op. De herders niet. Terwijl het bloed de Twentenaren door de kleren sijpelde, kwamen de Anatoliërs dreigend aangelopen. In de kuil ontspon zich een dialoogje:

'Die daar voorop loopt, is de schuld van alles.'

'Ja, geef me even die steen.'

'Is die wel zwaar genoeg?'

'Die is zwaar genoeg.'

'Gooi niet mis.'

'Ik gooi niet mis.'

'Prachtig, hij nadert snel.'

Op een afstand van vijftig meter bleef de lange herder staan, keek naar de twee grimmige Nederlanders in de kuil en draaide zich toen om. Het was te laat. Klootschieters hebben een actieradius van honderd meter en de kei raakte de man 'met zo'n kracht tegen het zitvlak, dat de kerel hoog opsprong, om dan ruggelings tegen de vlakte te slaan en erbarmelijk schreeuwend te blijven liggen. . .'

De andere herders holden weg, de gewonde herder sukkelde achter ze aan. 'De hele wollige armee verdween', schreef Monnink in het stukje dat hij naar de krant had gestuurd.

De Twentsche Courant had geen miskoop gedaan met de reisverslagen die een jonge, werkloze onderwijzer in de crisistijd wilde schrijven van een tocht naar Palestina, die volgens zijn vrienden en kennissen onbegonnen werk zou worden.

Monnink baalde van het leven van een werkloze in het geborneerde Nederland. Hij wilde de wereld zien en zo lang dat niet ging, maakt hij elke nacht lange tochten door de bossen in Twente. Tot hij op een nacht, middenin het bos, muziek hoorde, vioolspel.

Op een stronk zat Henk, een zonderlinge leerling van een excentrieke Duitse componist. Henk wilde weg uit Nederland. Monnink ook en hij vond een sponsor, de fietsfabrikant Veeno. De Twentsche Courant was bereid geld op te sturen in ruil voor kopij.

Diep teleurgsteld was Monnink toen Henk afhaakte. Hij zocht Toon Damhuis op, een fotograaf die net terug was van een solo-kanotocht naar Denemarken. Ze ontmoetten elkaar op straat. Typisch Twents was hun gesprekje. Binnen een minuut besloot Damhuis mee te gaan en de zaterdag daarop kwam hij Monnink afhalen.

De tocht liep voor Monnink af als het script van een Hollywoodproductie. Hij ontmoette in Jeruzalem de vrouw met wie hij zou trouwen: Sefania, een lerares aan het hof van de Egyptische koning Faroek. Maar voor het zo ver was, greep het noodlot zijn laatste kans.

Met een aantal 'bronskleurige zonen van het Heilige Land' stapten Monnink en Damhuis in Jeruzalem op de bus. Een pater zou ze Jericho laten zien. De hobbelige weg leidde steil omlaag en zeer tegen de regels in ging de chauffeur steeds harder rijden. Zelfs de laconieke Damhuis vreesde voor hun leven. De pater brak het zweet uit. Hij stommelde naar voren om te ontdekken dat de bestuurder het nog warmer had: de remmen werkten niet meer.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden