Met een papieren encyclopedie het onbetrouwbare internet te lijf

Bij The New York Times is het gebruik van Wikipedia als bron verboden. Wat dan? Een nieuwe versie van twee meter boekenplank?...

door Geert-Jan Bogaerts

Het lijkt een anachronisme in deze tijd: een encyclopedie van papier.Uitgeverij Het Spectrum overweegt een nieuwe versie van de befaamde WinklerPrins op papier uit te brengen. Dat kan een moedig experiment genoemdworden; minder welwillenden zouden het, in ieder geval in commercieelopzicht, als gekkenwerk betitelen.

Waarom zou iemand immers een klein kapitaal neertellen voor informatiedie op het moment van verschijnen al verouderd is, die op talloze plekkenop internet gratis terug te vinden is en die zijn definitieve vorm vindtin zo'n twee meter strekkende boekenplank?

De grootste concurrentie komt uiteraard van internet. Winkler Prins'Britse tegenhanger, de Britannica, probeerde in de jaren negentig onlinesucces te boeken door zijn product op internet te plaatsen. Het werd eendebacle: bijna niemand bleek bereid te betalen voor de lemma's van 'swerelds bekendste encyclopedie.

Het falen van dit initiatief is gemakkelijk verklaarbaar. Van oudsheris de heersende cultuur op internet dat informatie gratis en overalbeschikbaar is. Bovendien bestaat er geen 'monopolie op informatie':feitelijk is de heersende moraal dat niemand de wijsheid in pacht heeft endat de ultieme waarheid alleen gevonden kan worden door een collectieveinspanning.

Deze gedachte ligt ten grondslag aan veel zogeheten opensource-projecten. Daarbij werken talloze software-ontwikkelaars, overal opde wereld, gezamenlijk aan een nieuw project, dat vervolgens gratis aan hetpubliek ter beschikking wordt gesteld. Zo zijn voor elk commercieelprogramma (van Microsoft Windows en Office tot Photoshop) gratis opensource-alternatieven beschikbaar.

Ook informatie is in de vorm van een open source-project gegoten, onderde naam Wikipedia. De Engelstalige versie telt inmiddels meer dan 1 miljoenartikelen, de Nederlandse vertaling zo'n 150 duizend. Lange tijd leekWikipedia het definitieve einde van de traditionele encyclopedie-uitgevers.Het concept is revolutionair: elke bezoeker kan elk artikel wijzigen. Hetmoedwillig introduceren van fouten loont nauwelijks: het aantal expertsonder de miljoenen bezoekers is zo hoog, dat fouten in een mum van tijdworden verwijderd. Het is als met graffiti: als de muur meteen wordtschoongemaakt, is er voor de tagger geen lol meer aan.

Het wetenschappelijke tijdschrift Nature vergeleek in december dekwaliteit van Wikipedia en de Britannica. Het voor velen opmerkelijkeresultaat van dat onderzoek was dat de kwaliteit vergelijkbaar is: hetaantal fouten verschilt niet wezenlijk.

Maar Wikipedia ligt onder vuur. Het toenemende succes trekt steeds meervandalen. Sommige fouten krijgen veel publiciteit. Biografieën van bekendewereldburgers worden veranderd. Reporters van The New York Times hebbeninmiddels een verbod opgelegd gekregen van hun hoofdredacteur Wikipedia alsbron te gebruiken.

De volstrekte vrijheid van informatiestromen op internet staat haaks opde pretentie van de gevestigde media dat zij de waarheid en de enigewaarheid vertellen. Het Spectrum vindt dat informatie-overdracht op basisvan wetenschappelijke criteria moet gebeuren. 'Dat lijkt paternalistisch,maar is dat niet juist de kern van kennisoverdracht?'

De les van de Britannica-ervaring is dat een traditionele uitgever, hoegerespecteerd ook, niet kan teren op zijn roem om op internet succes teboeken. De les die Wikipedia leert, is dat ongebreidelde vrijheid vooriedereen geen kwaliteitsgarantie is.

Volgens mij is de uitdaging voor Het Spectrum, of elke andere pretendentvoor de publicatie van een nieuwe encyclopedie, die twee lessen te bindenen een mengvorm te vinden tussen het paternalisme van Anthony Winkler Prinsen de democratie van internet. Het product dat daaruit voortvloeit, zouheel goed kunnen helpen bij het bepalen van al die canons ('wat moeten weonze kinderen minimaal onderwijzen') waarnaar neerlandici, historici,natuurkundigen en wiskundigen zo naarstig op zoek zijn.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden