Met een bange geit op een deinende boot

Non-fictie Ook de Engelse romantische dichters zochten elkaars gezelschap, zoals Daisy Hay laat zien. Door Jannah Loontjens..

Het beeld van de romantische dichter als een getormenteerde ziel die in eenzaamheid zwoegt om tot geniale prestaties te komen, is volgens wetenschapper Daisy Hay (1981) gebaseerd op een halve mythe. In haar boek Young Romantics ontmaskert ze dit clichébeeld door een aantal bevriende Engelse schrijvers aan het begin van de negentiende eeuw te portretteren, onder wie Percy Bysshe Shelley (1792-1822), Lord Byron (1788-1824), Mary Shelley (1797-1851) en John Keats (1795-1821).

Hay laat zien dat naast afzondering en melancholie, vaak juist uitbundige vrolijkheid en avonden van samenzijn de bron vormden van hun teksten; avonden waarop gesprekken werden gevoerd over literatuur, politiek en moraal of waarop de dichters onderling snelschrijfwedstrijden hielden.

Afgezien van die hartelijke vriendschapsbanden, druist ook de politieke betrokkenheid van de dichters in tegen het beeld van de in afzondering levende romantici. Hay benadrukt dat Shelley en Leigh Hunt (1784-1859) hun verzen vaak gebruikten om maatschappelijke vragen aan de orde te stellen. Meerdere werken van deze jonge romantici bemoeiden zich zozeer met de politieke praktijk, dat besloten werd ze niet te publiceren uit angst voor gevangenisstraf. Dat de angst hiervoor reëel was, blijkt als Leigh Hunt, dichter, columnist en eigenaar van de destijds invloedrijke krant The Examiner, twee jaar moet uitzitten wegens smaad.

Hay weet de sfeer en omstandigheden van de Londense gevangenis aan het begin van de negentiende eeuw levendig voor de geest te roepen. Hunt mocht zijn gezin bij hem in de gevangenis onderbrengen, bezoek ontvangen en een tuintje onderhouden waarin hij groenten kweekte. Al gauw werd zijn onderkomen, dat amper een cel genoemd kan worden, de ontmoetingsplek van schrijvers en kunstenaars.

Naast vriendschap was er ook veel onenigheid, waaraan de dichters tevens uiting gaven in hun verzen en essays. Zo schreef Thomas Love Peacock (1785-1866) laatdunkend over de onchristelijke levensstijl van Byron en Shelley, die er volgens hem ‘barbaarse’ literaire ideeën op na hielden. En deed Keats zijn uiterste best om zich in zijn werk te distantiëren van de kring rond Hunt en Shelley, van wie werd beweerd dat beiden een romance onderhielden met hun schoonzusters en te pervers waren om serieus genomen te worden. Dit zou Peacock er overigens niet van weerhouden om diezelfde schoonzus, van Shelley, een huwelijksaanzoek te doen.

Shelley wordt het nauwkeurigst gevolgd. Hay laat zijn levensverhaal beginnen in het jaar dat hij van Oxford wordt gestuurd, wegens zijn weigering toe te geven dat hij de co-auteur was van het pamflet On the Necessity of Atheism. Deze gebeurtenis zou vergaande gevolgen hebben. Hij werd niet alleen van de universiteit verbannen, ook zijn ouders zagen hem liever niet meer in hun huis in Sussex. Gekrenkt zwierf hij door Londen. Hij was toen nog maar achttien jaar, maar zag zichzelf als een martelaar van het vrije woord en zou al gauw contact zoeken met geestverwanten onder wie Hunt, Keats en Byron.

Ook ontmoette hij in diezelfde tijd Mary, de zestienjarige dochter van de destijds beroemde filosoof William Godwin (1756-1836) en Mary Wollstonecraft (1759-1797). Shelley, net getrouwd, wordt op slag verliefd op de jonge Mary en verlaat zijn vrouw en baby om met Mary en haar eveneens zestienjarige stiefzuster Claire naar Italië te vluchten.

Dit wordt het begin van een lange zwerftocht, heen en weer tussen Engeland en Italië, waar ook andere schrijvers naartoe trekken, en waar Lord Byron zich reeds bevindt.

Mary wordt al gauw zwanger, maar hun te vroeg geboren dochter overlijdt na een paar dagen. Als Mary amper twintig is, schrijft ze Frankenstein, waaraan ze begint naar aanleiding van het idee van Byron om ieder een spookverhaal te schrijven en dat op een avond aan elkaar voor te lezen.

De uitputtende omstandigheden waaronder men moet reizen, weerhouden de jonge schrijvers er niet van steeds nieuwe verhuizingen te plannen en elkaar achterna te reizen. Zo beschrijft Hay dat Hunt met zijn gezin aan boord ging van een vrachtschip, dat hen naar vrienden in Italië zou brengen. Het schip vervoerde een illegale lading buskruit, waarover Hunt en zijn vrouw zich ernstig zorgen maakten; vooral als de schipper met een kaars in de hand dronken over het dek zwalkte.

Om de kinderen van verse melk te voorzien, namen ze een geit aan boord, die door het hevige deinen van de boot, verstijfd van angst, op haar hoefjes door de hut schoof. Het schip moest twee keer naar Engeland terugkeren, vanwege gevaarlijke weersomstandigheden. Dit was nog maar een kleine tegenslag vergeleken bij de tragedies die andere reizen met zich mee zouden brengen. Zo verloor Mary een tweede kind na een afmattende reis door Italië en zou John Keats (25) niet lang na zijn aankomst in Rome aan tuberculose sterven.

Mary’s stiefzuster Claire raakte tijdens een reis naar Italië zwanger van Lord Byron, met wie ze in een gruwelijke strijd gewikkeld zou raken om haar dochter te mogen zien. Byron bracht hun dochter in een klooster in Ravenna onder, waar het kind amper vijf jaar oud aan tyfus zou overlijden. Mary trachtte een depressie te boven te komen, veroorzaakt door het verlies van nog een derde kind, toen ze ook Shelley verloor, die naar haar onderweg was in een zeilboot op het moment dat er een storm opstak. De boot kapseisde en Shelley (29) verdronk.

Het blijft verbazingwekkend hoe jong deze schrijvers waren. Hoewel de levens van deze Engelse romantici misschien al overdadig zijn bestudeerd, laat Hay zien dat daarin onderbelicht is gebleven hoezeer die levens met elkaar verbonden waren; niet alleen door hun literaire idealen, maar ook door ‘romance, sex and blood’.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden