Kunstwerk van de weekVivian Maier

Met de ballonnen in het werk van straatfotograaf Vivian Maier zou je graag rondrennen of wegzweven

Wekelijks bespreekt V een kunstwerk dat nú om aandacht vraagt.

Chicago, 1971.Beeld Nalatenschap Vivian Maier, Maloof Collection en Howard Greenberg Gallery, New York

Een festijn: aan het eind van de korte film Le ballon rouge (1956) stijgen tientallen ballonen op uit de huizen van Parijs, als zeepbellen uit een bellenkanon. Zo direct, in de slotscène, zullen ze een luchtvaartuig vormen voor de naamloze hoofdpersoon, een jongetje dat zich ontfermde over een grote rode ballon (natuurlijk sneuvelt het ding uiteindelijk); nu zweven ze nog solo. Hun rode, witte, blauwe, groene, gele en oranje kleuren steken hel af tegen het grauwe beton van de wijk Belleville. Het is van een onaardse schoonheid.

Het bevestigt wat je al wist, maar nooit zo had benoemd: de gefilmde of gefotografeerde ballon is iets bijzonders. Hij is beproefd visueel dynamiet. Het zit hem niet zozeer in zijn spiegelende oppervlak. Het zit hem zelfs niet in zijn perfect ovale vorm. Het zit hem in zijn kleur. Ballonnen hebben kleuren die je in het palet van westerse steden amper treft: knalroze, gifgroen, hemelsblauw, wellustig rood. Buiten de context van kermis of verjaardag krijgen ballonnen daardoor automatisch iets exotisch. De straatfotograaf die er een tegenkomt, is als een lepidopteroloog die een zeldzame vlinder voorbij ziet fladderen.

Still uit: Albert Lamorisse: ‘Le ballon rouge’

Vivian Maier (1926-2009), wier kleurenfoto’s straks zijn te zien in Foam, trof geregeld ballonnen voor haar rolleiflex – al zal er een moment zijn geweest dat het argeloze aantreffen omsloeg in doelgericht speuren. Het gaat te ver om te zeggen dat ze de ballon als beeldmerk heeft geannexeerd (zoals Leiter bijvoorbeeld deed met de paraplu) maar een belangrijk motief in haar oeuvre belichaamt het zeker. Het is de moeite waard om je af te vragen in hoeverre die interesse werd gevoed door buiten-artistieke-factoren. Maier werkte als nanny. Tijdens haar tochten door Chicago had ze vaak kleine kinderen bij zich. Zullen die haar extra alert op ballonnen hebben gemaakt? Je kunt je er op z’n minst iets bij voorstellen. De aanwezigheid van die kinderen zullen haar in de ogen van de hier geportretteerde ballonnenverkoper sowieso een ongevaarlijke aanblik hebben gegeven, zoals ze dat vaker deden getuige de manier waarop Maier haar stadgenoten wist vast te leggen: dicht op de huid, maar toch in hun natuurlijke manier van doen.

Vivian Maier.Beeld Alamy Stock Photo

Het type ballonnen dat de ballonnenman verkoopt zie je tegenwoordig niet vaak meer. Qua formaat en materiaal lijken ze op de ballon uit Le ballon rouge: grote, dikke ballonnen met een stippel- of meloen-motief. Meer nog dan de kleine, modernere ballonnen nodigen ze uit tot mobiliteit. Wie er eentje heeft, wil ermee rondparaderen of -rennen.

Ironisch genoeg oogt de ballonnenman zelf allesbehalve mobiel. Mensen worden vaak wat ze doen, maar bij hem is dit proces nog een stapje verder gegaan: hij is geworden wat hij verkoopt; van een ballonnenhandelaar is hij veranderd in een ballonnenboom. Het zou in deze context getuigen van weinig historisch besef om te doen alsof de ballonnenman iedere andere man is: hij is een zwarte man in de Verenigde Staten in het jaar 1971. Het is nog maar zeven jaar geleden dat de civil rights act werd getekend. Sociale mobiliteit was (en is) geen vanzelfsprekendheid. De foto is in die zin ook een portret van een bevolkingsgroep die de taart mocht verkopen zonder er zelf van te kunnen proeven. Die gedachte was wellicht niet Maiers inzet, maar dat maakt het niet perse onwaar.

Wie? Vivian Maier

Wat? Works in Color 

Waar? Foam, Amsterdam, info@foam.org

Wanneer? 1 juni t/m 13 september

Ballonnen toegestaan? Niet bekend

Lees ook

Nanny Vivian Maier werd na haar dood een wereldberoemd fotograaf. Maar van wie is haar werk?
In 2007 werd een schat ontdekt: de verbluffende straatfotografie van een Amerikaanse nanny: Vivian Maier. Na haar dood, in 2009, werd ze alsnog beroemd. Én brak de strijd uit over haar nalatenschap.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden