PROFIELRegisseur Spike Lee

Met Da Five Bloods levert Spike Lee een Vietnamfilm waarin zwarte soldaten eens geen bijrol spelen

Al zijn hele carrière is de zwarte Amerikaanse regisseur een activist, en ook tijdens de huidige antiracismeprotesten spreekt hij zich uit.

Spike Lee: ‘Waarom zijn er rellen? Waarom doen ze dat?! Nou, omdat de mensen er genoeg van hebben: al die dode zwarte lichamen.’Beeld Getty Images

Daar was-ie, stapvoets fietsend over Flatbush Avenue tussen de Black Lives Matter-demonstranten in Brooklyn. Oranje helm op het hoofd, zijn gelaat verborgen achter een blauwe mondkap, de gebalde vuist naar de hemel geheven. Spike Lee. De meeste nieuwscamera’s merkten hem niet op, maar die ene fotograaf van The New York Post was alert, afgelopen zondag. Herkend aan die kleuren, vermoedelijk: het eveneens in Lee’s montuurbril en sportfiets verwerkte oranje en blauw van het tenue van de New York Knicks, Lee’s favoriete basketbalteam. Wellicht ook aan dat sprietige lijf; weinig veranderd sinds de regisseur 35 jaar geleden het beeld in kwam gesjeesd als fietskoerier Mars Blackmon in She’s Gotta Have It, Lee’s doorbraakfilm uit 1986. Daarin speelt hij zelf een van de problematische mannen in het leven van de vrijgevochten kunstenares Nola (nog te zien op Netflix, net als de serie die is gebaseerd op de film, uit 2017). 

Spike Lee’s Da 5 Bloods over vijf zwarte oorlogsveteranen hoort thuis in de Vietnamfilmcanon ★★★☆☆ 

De cineast is wat grijzer nu, want ook alweer 63. En op zijn hoede voor het virus. ‘Mij zie je niet in een filmtheater’, zei hij onlangs nog in Vanity Fair. ‘Corona is een bitch. Corona speelt geen spelletjes. Fuck around, en je bent dood. Mij niet gezien.’

Maar Lee kon toch niet binnen blijven. Vorige week ging zijn brute knip-en-plakfilmpje ‘3 Brothers’ viraal, waarin hij de beelden van de door agenten doodgeklemde Eric Garner en George Floyd mixt met de scène uit zijn film Do the Right Thing waarin het personage Radio Raheem (vergroeid met zijn gettoblaster) op soortgelijke wijze wordt omgebracht door de politie. In Lee’s jarentachtigklassieker is Raheems dood de aanleiding voor een gewelduitbarsting in de wijk Bed-Stuy, in Brooklyn. Aan de film ging een echte dood vooraf; Lee liet zich voor zijn drama inspireren door Michael Stewart, een zwarte graffitikunstenaar die in 1983 werd gedood bij zijn arrestatie.

‘De geschiedenis herhaalt zich’, zei de filmmaker tegen nieuwszender CNN, toen hij ‘3 Brothers’ op Twitter deelde. ‘En weer en wéér. En mensen stellen ook steeds weer dezelfde vraag. Waarom zijn er rellen? Waarom doen ze dat?! Nou, omdat de mensen er genoeg van hebben: al die dode zwarte lichamen. Het is niet zo dat ik alles vergoelijk, maar ik begrijp waarom de mensen doen wat ze doen. Weet je wat ze destijds zeiden, bij Do the Right Thing? Dat mijn fílm rellen zou veroorzaken…’

Lee speelde zelf de hoofdrol in zijn meesterwerk, dat deze maand als onderdeel van het Black Light programma wordt vertoond in het heropende filmmuseum Eye in Amsterdam. Hij is Mookie, de pizzabezorger die een vuilnisbak door de winkelruit van zijn Italiaans-Amerikaanse werkgever werpt en zo de rellen om Raheems dood inluidt. Dat zwarte mensen hem in al die jaren sinds de première nooit eens vroegen waarom die Mookie dat nou deed, merkte Lee eens op, maar zoveel witte mensen juist wel. De regisseur kon de voorbije jaren weleens korzelig zuchten als iemand hem vroeg wat hij er toch van vond dat Do the Right Thing ineens weer zo actueel en urgent was. ‘Hij is nooit níét-urgent geweest.’ Maar bij CNN klonk hij – behalve boos – toch ook monter. ‘Ik wil nog iets zeggen: het protest van nu is meer divers. Ik zie heel veel jonge witte mensen die meelopen en hun ongenoegen tonen.’

Eigenlijk behoorde Lee deze weken vooral druk te zijn met de promotie van Da 5 Bloods, zijn onmogelijk in een genre te vatten speelfilm die vanaf 12 juni te zien is op Netflix. De film springt heen en weer tussen satire,  komedie over vrienden op leeftijd, horroractie en karikatuur. Het verhaal gaat over een ploegje Afro-Amerikaanse veteranen dat terugkeert naar de Vietnamese jungle, op zoek naar een CIA-goudschat en de resten van hun gesneuvelde (zwarte) teamleider. Een kritische én patriottische film, benadrukt de regisseur. Als kind keek Lee graag oorlogsfilms, die dan door zijn vader werden becommentarieerd. Spike mocht niet vergeten dat er in de Tweede Wereldoorlog óók zwarte soldaten meevochten in dat Amerikaanse leger, zelfs al zag je die nauwelijks in beeld.

Vanaf links: Isiah Whitlock Jr., Norm Lewis, Clarke Peters, Delroy Lindo en Jonathan Majors in ‘Da 5 Bloods’. Beeld AP

Oorspronkelijk ging het titelloze script van Da 5 Bloods over vier naar Vietnam teruggekeerde blanke soldaten, met Oliver Stone als beoogd regisseur. Toen de maker van Platoon (1986) afhaakte, schoof het project naar Lee. Die belichtte met zijn oorlogsdrama Miracle at St. Anna (2008) al eens het aandeel van de zwarte ‘buffalo soldiers’ in de Tweede Wereldoorlog, en besloot dat de personages ook nu Afro-Amerikaans moesten zijn. 

Lee hamert de boodschap erin, in interviews en in de film: zwarte Amerikanen maakten verhoudingsgewijs een fors deel uit van de troepen in Vietnam (11 procent van de burgerbevolking, in 1967, en 23 procent van de militairen in de jungle). En terwijl ze overzees vochten voor hun land, werd thuis de zwarte leider en burgerrechtenvoorvechter Dr. Martin Luther King vermoord. De protesten en rellen die daarna in steden door heel de VS uitbraken, werden met geweld neergeslagen door de overheid. Iets wat Lee’s personages (in een flashback) wordt ingewreven door de propagandaradiozender van de vijand in Hanoi: ‘Black GI, thuis worden jullie soul brothers en sisters aangevallen door jullie eigen overheid, jullie gevecht is niet hier, maar daar.’

Da 5 Bloods bevat een eerbetoon aan Milton Olive, de 18 jaar oude zwarte soldaat en oorlogsheld die zich in Vietnam op een granaat stortte en zo zijn medemilitairen redde. ‘Voor een film over hem zou ik wél in de rij gaan staan’, moppert een van Lee’s veteranen, die spotten met de verbeelding van de Vietnamoorlog in films als Rambo: ‘Al die Hollyweird-motherfuckers die terug gaan om de Vietnamoorlog nu wel te winnen.’

De regisseur, in Vanity Fair: ‘Wij hebben altijd geloofd in dit land. Dat is waarom we vochten voor dit land, zelfs al toen we slaven waren, in de Burgeroorlog. Als Agent Orange (Lee’s vaste bijnaam voor president Trump, red.) zegt dat je kunt vertrekken uit Amerika, als het je niet bevalt… Fuck that! Wij hebben deze motherfucker gebouwd.’

Apocalypse Now

Spike Lee’s zwarte Vietnamveteranenfilm Da 5 Bloods eert enkele eerdere Vietnamfilms, waaronder het door Lee gewaardeerde Apocalypse Now (waarin regisseur Francis Ford Coppola meerdere zwarte acteurs castte, al speelden die dan bijrollen). De filmtitel Apocalypse Now tooit nu een disco in hedendaags Saigon (Ho Chi Minh City), die wordt bezocht door Lee’s roestige veteranen. En Wagners Ritt der Walküren, voorgoed verbonden met de helikopteraanval uit Coppola’s film, klinkt als de bloods op een boot naar de jungle varen. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden