ANALYSE

Met Birdman kijkt Hollywood naar zichzelf

Tussen het geweld van 'waargebeurde' historische films koos de Academy voor het fantasierijke Birdman: een film over acteren en acteurs. Het werk van regisseur Alejandro González Iñárritu is een waardige winnaar.

Regisseur Alejandro González Iñárritu neemt, omringd door de cast en crew van Birdman, de Oscar voor beste film in ontvangst Beeld Getty Images

De winnende regisseur Alejandro González Iñárritu (51) droeg zondagnacht een geluksonderbroek tijdens het Oscargala. 'Hij ruikt naar ballen', zei de filmer, naar een soortgelijke sarrende uitspraak van de vogelman uit Birdman, het alter ego van de gedeprimeerde Hollywoodster Riggan Thomson. De cineast bezwoer: het betrof de originele strakke witte ondebroek waarin hoofdrolspeler Michael Keaton zich in de film halfnaakt over Times Square haast.

En het hielp. De Mexicaanse regisseur van spirituele melodrama's als 21 Grams en Biutiful, waarin alles met alles in verband staat, triomfeerde op de 87ste uitreiking van de Academy Awards met zijn allereerste komedie.

Iñárritu, die driemaal het podium betrad (bij beste scenario, beste regie en beste film), toonde zich een geanimeerd spreker. Hij riep zijn collega's - of eigenlijk iedereen - op tot minder risicomijdend gedrag: 'angst is het condoom van het leven'. Ook benadrukte hij dat filmen 'geen wedstrijd' is en dat de tijd uiteindelijk het oordeel velt over de films: pas over 25 jaar weten we welke écht bijzonder waren.

Mogelijk troostte het de aanhang van Boyhood, het gedurende twaalf jaar bijeen gefilmde opvoeddrama van de Amerikaan Richard Linklater, dat volgens diverse critici recht had het beeldje voor beste film, maar enkel de moederrol van Patricia Arquette bekroond zag.

Die categorie beste film grossierde dit jaar in op ware feiten gebaseerd drama: de tragiek van scherpschutter Chris Kyle in American Sniper, de burgerrechtenstrijd in Selma en de portretten van die twee even briljante als gekwelde wetenschappers, Stephen Hawking in The Theory of Everything en Alan Turing in The Imitation Game.

Allemaal zijn het films waarover de afgelopen maanden veel debat plaatsvond, over de mate waarin die gedramatiseerde werkelijkheid zich verhoudt tot de daadwerkelijke geschiedenis.

Onverwacht was de zegetocht van het fantasierijke Birdman niet. De film reeg vooral de laatste weken tal van significante awards aaneen. De film van Iñárritu gaat over het wezen van showbizz: de permanente uitverkoop van de hedendaagse artiest en diens zonderlinge verhouding tot collega's, publiek en critici. Cynisch over het vak, maar wel exquis geacteerd, door de besten uit het vak: bonafide Hollywoodsterren Keaton, Edward Norton, Emma Stone, Noami Watts.

Ida en Citizenfour: controversiële winnaars
Het Poolse Holocaustdrama Ida van Pawel Pawlikowski, dat eerder al zegevierde bij de Europese filmprijzen, won de Oscar voor beste niet-Engelstalige film. De zwart-witfilm ligt onder vuur in Polen: volgens rechtse politici zou die onvoldoende duidelijk maken dat Polen gedurende de Tweede Wereldoorlog onvrijwillig bezet was door de Duitsers. Ook Citizenfour, de documentaire van Laura Poitras over het NSA-lek Snowden, was een verwachte maar niettemin controversiële keuze. De filmmaakster monteerde haar film in Berlijn, om er zeker van te zijn dat de Amerikaanse autoriteiten het beeldmateriaal niet in beslag zouden nemen. De enige Nederlandse kanshebber, het als korte animatiefilm genomineerde A Single Life van het trio Job Roggeveen, Joris Oprins en Marieke Blaauw, werd niet bekroond.

Hollywood houdt van Hollywood

Dat de stemmers van de Academy graag iets bekronen dat raakt aan hun eigen belevingswereld, is bekend. In 2012 won The Artist, een ode aan de zwijgende cinema. In 2013 gingen drie beeldjes naar Ben Afflecks Argo, waarin Hollywood inventief bijspringt als de Amerikaanse ambassade in Iran wordt gegijzeld.

Vergeleken met het ingetogen en terloops geacteerde Boyhood, waarin een relatief normaal Amerikaans gezin wordt geportretteerd, betreft Birdman een verheviging van de werkelijkheid. Het is een film waar de brille vanaf spat en de sturende hand en het talent van de makers makkelijk valt te herkennen. Het als een continue shot gedraaide camerawerk van Emmanuel 'Chivo' Lubezki is duivelskunst; generaties filmliefhebbers zullen zijn werk bestuderen. De Mexicaanse cameraman won vorig jaar ook al het beeldje voor beste camera, toen voor zijn aandeel in de baanbrekende sciencefiction-spektakel Gravity.

Die nadrukkelijke aanwezigheid van Mexicanen is significant: de filmmagie van het buurland is een noodzakelijk en schaars ingrediënt in Hollywood, dat tegenwoordig vooral bekendstaat als leverancier van superhelden-vervolgfilms.

Ook twee andere, meervoudige Oscar-winnende films kozen voor die verhevigde aanpak. Wes Andersons in een fictief land gesitueerde, wonderschoon gestileerde hotelkomedie The Grand Budapest Hotel won net als Birdman vier beeldjes, waaronder die voor kostuums en muziek. Het drumdrama Whiplash (Damien Chazelle) won er drie: voor de sterk ritmische montage, de geluidsmix en de beste bijrol voor acteur J.K. Simmons als sadistische muziekdocent.

Een gepland, maar waarlijk emotioneel hoogtepunt was de vertolking en bekroning van het 'beste liedje' van Selma, het burgerrechtendrama van Ava DuVernay. Staande ovatie, betraande gezichten van acteurs in de zaal. Verder was de Oscarshow braaf.

Emma Stone toont haar Oscar van Lego aan Julian Moore, die een echte heeft (beste actrice) Beeld reuters

Plichtmatige humor

Ook als presentator Neil Patrick Harris zijn best deed pijnpunten te belichten, bijvoorbeeld door te refereren aan het hoge aantal blanke genomineerden ('Hollywoods best and whitest - sorry brightest'), behield de humor iets plichtmatigs. De acteur, die ervaring opdeed als host van de Amerikaanse theaterprijzen Tony Awards, zingt en danst als de beste, maar oogde verkrampt. Een groot contrast met de aangename losheid van Ellen DeGeneres, de host van vorig jaar. Van de show, die in liedjes en dansnummers zinspeelde op de helende kracht van films ('die ons helpen te worden wie we zijn'), ging op momenten iets wanhopigs uit.

Alsof Hollywood in de verdediging was op het eigen feestje, zich ervan bewust dat de adoratie van de buitenwereld niet meer altijd vanzelfsprekend is. Een beetje zoals dat wankele hoofdpersonage in Birdman.

De winnaars

Beste film: Birdman (Alejandro González Iñárritu)
Beste regie: Alejandro González Iñárritu (Birdman)
Beste acteur: Eddie Redmayne (The Theory of Everything)
Beste actrice: Julianne Moore (Still Alice)
Beste mannelijke bijrol: J.K. Simmons (Wiplash)
Beste vrouwelijke bijrol: Patricia Arquette (Boyhood)
Beste niet-Engelstalige film: Ida (Pawe¿ Pawlikowski)
Beste bewerkte scenario: The Imitation Game (Graham Moore)
Beste originele scenario: Birdman
Beste camerawerk: Emmanuel Lubezki (Birdman)
Beste documentaire: Citizenfour (Laura Poitras)
Beste lange animatiefilm: Big Hero 6 (Disney)
Beste montage: Whiplash
Beste muziek: Alexandre Desplat (The Grand Budapest Hotel)
Beste song: Glory (Selma)
Beste kostuums: The Grand Budapest Hotel
Beste art direction: The Grand Budapest Hotel
Beste make-up: The Grand Budapest Hotel
Beste visuele effecten: Interstellar
Beste geluidsmixage: American Sniper
Beste geluidsediting: Whiplash

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden