Met alle plezier ingesnoerd

Coot van Doesburgh in Lyriek op maat over Abba en Shakespeare. ‘Het Spaanse graan heeft de orkaan doorstaan.’ Kijk, dát is nou lelijk, vindt Coot van Doesburgh...

Pablo Cabenda

Do I really see what’s in her

mind

Each time I think I’m close to

knowing

She keeps on growing

Slipping through my fingers all

the time

(Mamma Mia)

‘Het Spaanse graan heeft de orkaan doorstaan.’ Kijk, dát is nou lelijk, vindt Coot van Doesburgh. Seth Gaaikema heeft roem vergaard met zijn vertaling van The rain in Spain stays mainly on the plain uit de musical My Fair Lady, vertaler Coot van Doesburgh vindt dat het beter kan.

Zo namelijk: het Spaanse graan blijft stáán in de orkaan. ‘Jaha, want op die manier is dat ‘de’ uit de oervertaling vervangen door ‘staan’ wat én een rijmwoord is én als rijmwoord ook de klemtoon krijgt in de oorspronkelijke melodie.’

Daarmee heeft Van Doesburghs vertaling dezelfde betekenis, hetzelfde ritme, dezelfde nadruk en hetzelfde rijmschema. Zie daar het keurslijf waarin ze zich keer op keer met alle plezier laat snoeren.

Van Doesburgh maakt deel uit van het gilde der musicalvertalers waartoe ook Seth Gaaikema, Martine Bijl, Daniël Cohen en Allard Blom behoren. Een beroepsgroep die zijn bestaansrecht voor een groot deel dankt aan Joop van den Ende, de aartsvader van het Nederlands massa-entertainment. Hij is degene die sinds de jaren tachtig buitenlandse musicals naar Nederland haalt, en ze laat vertalen.

Van Doesburgh wierp zich op A Chorus Line, Cabaret, Copacabana, maar ook op toneelstukken als Shakespeares Midzomernachtdroom en een Monty Python-film. Ze heeft een beroep met paradoxale trekjes, vindt ze. Want terwijl degene die de tekst verzorgt, zelden wat meepikt van het succes, staat of valt de productie wel met het werk dat hij of zij levert.

‘Bij producties waarvan iedereen de liedjes kent, voel je natuurlijk altijd de ogen van het publiek over je schouders meekijken.’

In 2003 kwam daar nog een extra kritisch paar bij. Toen Van Doesburgh de liedjes van de Abba musical Mamma Mia vertaalde, nam ze alles met Abba-opperhoofd Björn Ulvaeus telefonisch door. Maar ook Van den Ende had een vinger in de pap. Money, money money mocht omwille van de herkenbaarheid geen ‘Centen, centen, centen’ worden.

Terwijl dat volgens Van Doesburgh prima samen ging met de daaropvolgende zin: ‘Klauwen rente/ bij de rijke lui.’ Van den Ende besloot dat de oorspronkelijke titel gehandhaafd moest blijven. Dus werd het ‘Money, money, money/ tis zo funny/ bij de rijke lui.’ Tja, dat vindt ze ook niet zo sterk.

Maar daartegenover staan een hoop vondsten waarop ze wel erg trots is. Na jarenlange ervaring herken je patronen en worden vertaaltrucs tricks of the trade.

‘In het Engels hebben veel werkwoorden maar één lettergreep, waarvoor wij minstens twee nodig hebben. Daar kom je vaak wel uit als je de boel omdraait. ‘I don’t wanna talk/ about things we’ve gone through’ uit The Name of the game werd zo ‘Laat me maar met rust/ ik heb geen zin in praten.’

Concludeer daaruit vooral niet dat het Nederlands per definitie meer woorden nodig heeft dan het Engels.

Van Doesburgh stellig: ‘Dat is niet waar. Met een Nederlandse uitdrukking kom je soms veel economischer uit dan het Engels. I wouldn’t dream of it bijvoorbeeld. Een jong persoon zegt gewoon ‘Ja daag’. Dat is veel natuurlijker dan ‘Ik pieker er niet over’. En dan dat gruwelijk nieuwe ‘luister!’ als vertaling voor listen! Wie zegt er nou in Godsnaam in Nederland ‘luister’ als je iemands aandacht wil. Dat doe je alleen als je heel boos bent.’

Ze is verslaafd aan cryptogrammen en, toegegeven, ze helt wel eens over naar beroepsdeformatie. Toen ze Shakespeare’s Midzomerachtsdroom had omgewerkt tot musical voor theatergroep Opus One, betrapte ze zichzelf erop dat ze net als de elven in het stuk spontaan doorging met rijmen.

Van Doesburgh bereidde zich na gedane arbeid voor op een feestje, en in haar hoofd schuimde het nog Shakespeariaans na. ‘Nu geen gezeur en muggenziften, Gauw honden uit en lippen stiften.’

Ken ik haar gedachtenwereld wel

Steeds als ik denk: het wordt

vertrouwder

Is zij weer ouder

’t Glipt me door m’n vingers elke keer

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden