Merkel wordt niet graag gefotografeerd, toch zijn fotografen door haar gefascineerd

Beeldvormers

De rubriek Beeldvormers onderzoekt hoe een foto onze kijk op de werkelijkheid bepaalt. Deze week: Angela Merkel wil niet op de foto.

Foto Herlinde Koelbl / AGENTUR FOCUS

Maandag 20 november liep de Duitse formatie stuk. Terwijl in Nederland elke plotwending van de Amerikaanse soap gretig wordt geconsumeerd, is voor de meeste Nederlanders de Duitse politiek een anoniem schimmenspel ten oosten van ons land. Snel: noem vijf hoofdrolspelers uit de Duitse formatie! Precies. Behalve Angela Merkel dan, leider van het vrije Westen, die kennen we.

Op dinsdag 21 november stond Merkel op de voorpagina van de Volkskrant. Staande foto, waarin we haar zien zitten op de achterbank van haar auto, haar ogen gesloten of neergeslagen. In de autoruit de weerspiegeling van, zo te zien, kale takken. Somber getoonzette foto, die past bij de kop, die door de opmaker van de voorpagina in het rechterachterportier van de limousine van de bondskanselier is gezet: 'Is de magie van Merkel uitgewerkt?' En daaronder: 'Het stuklopen van de Duitse formatie kan het einde inluiden van Angela Merkel.' Daar zet je geen breed lachende Merkel bij; als die foto al te vinden was.

De foto van Merkel, bij het verlaten van het presidentiële paleis van Frank-Walter Steinmeier, werd gemaakt door de Noorse fotograaf Odd Andersen (schitterende naam trouwens), die voor persbureau AFP in Berlijn werkt. De oorspronkelijke foto (zie hiernaast) is liggend. Nieuwsfotografen als Andersen houden rekening met alles en leveren beeld dat kan worden aangesneden, dan wel besprenkelt met koppen. De flexibiliteit zit hem ook in de verschillende manieren waarop het beeld gebruikt kan worden. Wellicht zit ze hier berichten uit haar familie-Whatsappgroep te lezen, maar we kunnen er zonder probleem een verslagen politicus van maken.

De foto die dinsdag 21 november op de voorpagina afgebeeld stond. Foto afp

In elk profiel van Merkel is te lezen dat ze schuw en verlegen is, haar privacy streng bewaakt en, voorzichtig uitgedrukt, niet graag gefotografeerd of geïnterviewd wordt. Neemt niet weg dat fotografen en fotoredacteuren gefascineerd door haar zijn en dat heeft niet alleen met haar positie als machtig politicus te maken. In deze krant heeft fotoredacteur Frank Schallmaier Merkel al een aantal keer opgevoerd in zijn Schallmaier-index, onder meer met haar gewoonte om al pratend een ruit te vormen met haar handen. Ze fungeerde al die jaren als een soort omgekeerde Obama, de ideale, fotogenieke familieman, met Pete Souza als zijn huisfotograaf. Er is ook wat voor te zeggen om Merkels ongepolijstheid in beeld te verbinden met betrouwbaarheid, stabiliteit of eerlijkheid.

Ook Merkel wordt - al jaren - gevolgd door een fotograaf, maar dan op een streng conceptuele manier, die we voor het gemak maar even 'Duits' noemen. Kunstenaar/fotograaf Herlinde Koelbl begon in 1991 met het project Spuren der Macht - Die Verwandlung des Menschen durch das Amt (Sporen van macht - de verandering van mensen door het beroep). Haar idee was om een aantal politici en zakenmensen elk jaar te fotograferen (zwart-wit, in close-up en mediumshot, voor een witte muur) en te interviewen. Daarmee kon dan niet alleen het verglijden van de tijd worden gevolgd, maar ook, was het idee, de fysieke transformatie die mensen ondergaan naarmate ze meer politieke macht en verantwoordelijkheid hebben.

Foto Herlinde Koelbl / AGENTUR FOCUS

Een van de mensen die Koelbl vroeg was een jonge minister voor Vrouwen- en Jeugdzaken, een voormalig chemicus en pas sinds een jaar politiek actief. De fotograaf liet het poseren over aan de persoon voor de camera. Na elke sessie stelde ze een aantal vaste vragen: wat heb je geleerd? Wat heb je afgeleerd? Heb je dit jaar tijd gehad om een pruimentaart te bakken? (Elk pruimenseizoen bakte Merkel een aantal taarten voor haar man, terwijl ze zelf niet van pruimentaarten hield). In 1996 antwoordde Merkel: 'In het verleden vond ik het heel moeilijk om ergens te staan en naar iemand te luisteren. Ik wist nooit wat ik met mijn handen of mijn lichaam moest doen.' Het oorspronkelijke project van Koelbl liep in de jaren negentig, maar de jaarlijkse sessies met Merkel werden in 2006 weer opgepikt.

Terwijl ze in reguliere nieuwsinterviews geharnaste antwoorden geeft, praat Merkel tegenover Koelbl vrijuit. In 1998: 'Op een dag moet ik een goede manier vinden om de politiek te verlaten. Ik wil geen half dood wrak zijn.' Misschien dacht ze daaraan op de achterbank van haar dienstauto.

Meer over