Reportage De stormruiter

Mens en dier komen samen in het theaterspektakel ‘De Stormruiter’ in Leeuwarden

Theaterspektakel De Stormruiter draait om de harmonie tussen mens en dier. Hiervoor moest hoofdrolspeler Jelle de Jong het dierlijke in zichzelf leren ontdekken.

Acteur Jelle de Jong op een paard. Beeld Simon Lenskens

Paardenvijgen, paardengeur, paardengehinnik, paardenwagens, paardenstaarten: alles ademt paard in de WTC Expo-hallen aan de rand van Leeuwarden. Daar vindt morgen, in aanwezigheid van koning Willem-Alexander en zijn moeder, de galapremière plaats van De Stormruiter, de grote theaterproductie in Leeuwarden Culturele Hoofdstad 2018. Aan dit spektakel doen 108 paarden mee, waarvan zestien uit Frankrijk, de andere zijn Friese paarden.

Voor de gelegenheid is een deel van het parkeerterrein van het WTC omgebouwd tot paardenhotel. Hoofdrolspeler Jelle de Jong loopt langs de tijdelijke stallen en stelt Akira voor, het paard dat hij tijdens de voorstelling berijdt. Een schitterende Franse schimmel – klein, stoer, elegant. Maar zijn favoriet is Sombre, zo’n knoestige, donkere joekel van een Fries. Hij aait het dier liefdevol over het hoofd en kust zijn vacht.

In De Stormruiter, gebaseerd op de novelle Der Schimmelreiter (1888) van Theodor Storm, speelt Jelle de Jong de rol van dijkgraaf Hauke Haien die vecht tegen het water. Uiteindelijk blijkt zijn heroïsche strijd vergeefs: door zijn hoogmoed rijdt hij met paard en al de dood tegemoet. Regisseur Jos Thie verplaatste het verhaal van Noord-Duitsland naar het Bildt, een gebied in het noordwesten van Friesland dat door het bouwen van dijken op de zee veroverd is. Bovendien voegde hij er een belangrijk element aan toe: de rol van de paarden. Deze productie is immers een initiatief van Stichting Faderpaard, die het Friese paard in ere wil houden.

Acteur Jelle de Jong op een paard. Beeld Simon Lenskens

De Jong: ‘Ik ben als kind een paar jaar op ponykamp geweest en maakte de afgelopen jaren tijdens de opnamen van de tv-serie Dokter Deen weleens een strandrit op Vlieland. Maar voor De Stormruiter werd het menens. Daarom ben ik het afgelopen jaar vijf keer naar het Théâtre du Centaure in Marseille geweest. Daar zijn ze gespecialiseerd in het werken met paarden in het theater. De eerste keer moest ik rijden op zo’n enorm dier van 1000 kilo, een lieve opa-hengst. Ik reed toen nog zonder zadel en pakte hem bij zijn manen vast. Het gaat om vertrouwen en geen angst hebben.’

De Jong, die dit jaar ook technische rijles kreeg in Nijeveen, werd in Marseille begeleid door Manolo Toshiro (Toshiro is ook de naam van Manolo’s paard) van Théâtre du Centaure, een artiest die met zijn paardenacts de hele wereld over reist. Voor hem zijn mens en paard onlosmakelijk met elkaar verbonden.

Manolo: ‘Wij leven in een gevaarlijke tijd, waarin de mens steeds meer los komt te staan van de natuur. Daarom heb ik Jelle niet geleerd hoe hij moest rijden, maar hem geholpen het dierlijke in zichzelf te ontdekken. Niet óp het paard, maar mét het paard. Spelen met het dier, dat een deel van jezelf is, als een centaur. De harmonie tussen mens en dier, tussen mens en natuur, daar gaat voor mij De Stormruiter over.’

De Jong had enorm zin in dit avontuur, maar Manolo moest aanvankelijk de kat uit de boom kijken. Gaandeweg hebben ze elkaar gevonden. Manolo vindt Jelle een goede jongen, niet zo’n ijdele acteur die in Marseille langskomt met een air van ‘dit doe ik wel even’. Maar, aldus de paardenfluisteraar: ‘als Jelle echt een centaur wil worden, duurt dat jaren. Hij is op de goede weg.’

Tijdens de repetities van het stuk 'Stormruiter'. Beeld Simon Lenskens

De Jong: ‘Ik heb in Marseille ontzettend mijn best gedaan. In het begin hielp ik om zes uur ’s ochtends al mee met het uitmesten van de stallen en het verzorgen van de paarden. Het duurde lang voordat Akira en ik elkaar begrepen. Hij voelde waarschijnlijk dat ik een amateur was en dacht: ‘Wat doe jij op mijn rug?’ Pas de vierde keer dat ik in Marseille was, ontstond er tussen ons een dialoog. Eén keer ben ik flink gevallen en heb ik een paar ribben gekneusd. Maar ik ben meteen weer boven op hem geklommen, en vanaf dat moment ging het goed. Toen had Akira door dat ik hem serieus nam.’

Twee weken geleden zijn alle paarden, ook Akira uit Frankrijk, in Leeuwarden gearriveerd. Het werd tijd, vond De Jong: ‘Ik heb hier vier weken gerepeteerd met een houten stok tussen mijn benen, dus ik was wel toe aan een echt paard.’

Door de tv-serie Dokter Deen (hij was daarin de zoon van de dokter, gespeeld door Monique van de Ven) was Jelle de Jong al redelijk bekend. Maar 2018 is voor hem een belangrijk jaar, want behalve deze eerste grote hoofdrol in het theater is hij deze weken ook te zien in het RTL-programma Dance Dance Dance. Ook daarvoor heeft hij maandenlang fysiek hard moeten trainen, waardoor zijn lichaam sterker en stoerder is geworden. ‘Ja, ik heb een heel ander lichaam gekregen en dat komt me in deze voorstelling goed van pas, want De Stormruiter is ruim drie uur lang ook fysiek een zware klus. Maar het voordeel is dat als waar ook in Europa iemand een acteur zoekt die met paarden kan werken, niemand meer om mij heen kan. Manolo wil over een paar jaar met zijn Théâtre du Centaure Tsjechovs De Kersentuin gaan doen en wie weet kan ik dan meedoen.’

De Friese versie van De Stormruiter speelt zich af rond 1750, net zoals in de oorspronkelijke novelle. Voor dit historische drama heeft Hadewych ten Berge meer dan honderdvijftig kostuums op maat gemaakt. Dit voorjaar ging ze samen met twee collega’s naar Londen, om bij het befaamde Angels Costumes op zoek te gaan naar de historische kleding, die vervolgens in Leeuwarden is aangepast.

Producent van De Stormruiter is Aswin Laheij. Hij heeft intussen een lange staat van dienst en werkte onder andere bij Endemol en RTL. Ook was hij business director bij het destijds populaire tv-programma Domino Day. Ruim twee jaar is hij nu bezig met de voorbereidingen van De Stormruiter. ‘Dit wordt onze eigen Friese War Horse, maar dan met echte paarden. We gaan met allerlei technische middelen zo veel mogelijk de realiteit proberen te benaderen. Het wordt een spektakel dat niet zal onderdoen voor Soldaat van Oranje.’

Jelle de Jong in actie tijdens de repetities. Beeld Simon Lenskens

De Stormruiter in WTC Expo, Leeuwarden, regie Jos Thie. Première 8/9. Daar t/m 7/10.

De stormruiter in cijfers

Naast Jelle de Jong spelen Ellen ten Damme en Annemaaike Bakker de andere hoofdrollen. De Wëreldbänd maakte nieuwe muziek. Over de volle 80 meter breedte van de arena is een videowall bevestigd waarop bewerkte beelden van de film Wad van Ruben Smit (De nieuwe wildernis) zijn te zien, maar ook animaties, teksten en foto’s. In dit tijdelijke theater passen 4.600 mensen per keer (drie keer Carré!); er worden 22 voorstellingen gegeven. De begroting bedraagt 4,5 miljoen euro.

Verbetering: In een eerdere versie van dit artikel werd gemeld dat de film De wilde stad is geregisseerd door Ruben Smit. Dat klopt niet: de regisseur was Mark Verkerk.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.