TaalgebruikIn goed Nederlands

‘Menigeen spaart de lucifer en verkwist de sigaar’

Ook zo'n hekel aan onnodig Engels? Help ons dan aan bruikbare, Nederlandse alternatieven.

Wat werd gezocht

Een synoniem voor penny wise, pound fooolish, dat in Van Dale wordt omschreven als ‘zuinig in kleine en verkwistend in grote zaken, op een verkeerde manier’.

Wat de lezers bedachten

Penny wise, pound foolish staat in de Nederlandse Van Dale als bijwoord vermeld. Een aantal lezers zocht inderdaad naar een alternatief bijwoord: verkeerdzuinig, valszuinig en scheefzuinig. Mooi, en wat ons betreft beter dan min of meer letterlijke vertalingen, die ook in groten getale binnenkwamen en waarin onze voormalige munteenheid een prominente plek opeiste: stuivertjeslim, snipstom; centslim, eurodom; stuiverzuinig, tientjesgul; centwijs, snipstom. En, iets vrijer: centenkakker, knakenstakker; stuiverkrent, fortuinverspiller. Zonder uitzondering spits gevonden en bruikbaar.

Veel lezers beschouwden penny wise, pound foolish echter als een spreekwoord, en dat is dan gek genoeg weer in overeenstemming met het Engels-Nederlandse woordenboek van Van Dale. En hoewel die spreekwoorden soms niet (precies) betekenen wat de Engelse uitdrukking zegt (voor een dubbeltje op de eerste rang willen zitten; wie het kleine niet eert, is het grote niet weerd), zijn ze fraai genoeg om hier nog eens uit de vergetelheid te halen. Dat geldt ook voor de vaakst ingezonden uitdrukking: goedkoop is duurkoop. Die is bijna goed, want betekent: zuinigheid bedriegt vaak de wijsheid, oftewel het kopen van duurdere, maar deugdelijke waar is uiteindelijk voordeliger. Het eerste deel van de vorige zin is trouwens zelf ook weer een bestaand Nederlands spreekwoord, zo meldde Corien Pels Rijcken. En die wint wat ons betreft zilver. Want het goud is voor een spreekwoord, waarvan inzender Ria Lubout zich afvraagt of het echt bestaat, maar dat vroeger bij haar thuis veel gebezigd werd. En dat bovendien refereert aan voorbije tijden toen roken nog wat voorstelde: Menigeen spaart de lucifer en verkwist de sigaar. Geen bijwoord, wel schitterend.

Gezocht voor volgende week

We moeten iemand helpen. Echt helpen. Maaike van Gilst (bijna 72 jaar oud) uit Dieren schreef: ‘U hebt in uw krant een wekelijkse taalrubriek. Voor die rubriek heb ik het lelijkste, vieste en walgelijkste woord van de laatste tien jaar voor u gevonden: podcast. Ik vind dit woord, dat echt helemaal niet in onze taal thuishoort, wel zo walgelijk dat ik echt nog nooit een podcast beluisterd heb (ik meen dat het een luisterding betreft). Ik verafschuw dit woord en vind het een teken des tijds waarin ik mij op geen enkele manier meer thuisvoel. Helaas ben ik voor mijn leeftijd nog erg fit, dus ik zal nog wel een paar jaartjes te gaan hebben.’

Mail uw alternatief vóór maandag 5 november naar taal@volkskrant.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden