Recensie Theater

Melk en dadels is een ode aan de vrijheid om met alles en iedereen te kunnen spotten (***)

Melk en dadels van Tofik Dibi door ROSE stories en Stichting Daria Bukvić, in coproductie met Het Nationale Theater en Theater De Meervaart, regie Daria Bukvic. Gezien: Koninklijke Schouwburg, Den Haag, 13/5. Tournee t/m 8/12.

Melk en Dadels

Het werd verdomme tijd. Een volledig vrouwelijke, Marokkaans-Nederlandse cast bezette afgelopen zondag het podium van de Koninklijke Schouwburg in Den Haag voor de première van Melk en dadels. Anderhalf uur theatraal cabaret vol persoonlijke getuigenissen uit de Marokkaans-Nederlandse gemeenschap, door de ogen van vier vrijgevochten, jonge vrouwen. Van de ‘Gucci gang’-Marokkaan tot de ‘subsidie’-Marokkaan, van liefde in een traditionele omgeving tot de onderlinge haat, tussen Berbers en Arabieren: alles en iedereen komt voorbij in deze ogenschijnlijk oppervlakkige show vol zelfspot en (een beetje) -haat.

Actrices Soumaya Ahouaoui, Kyra Bououargane, Fadua El Akchaoui, Khadija El Kharraz Alami – stuk voor stuk geboren en getogen in Nederland – trokken begin dit jaar naar Marrakech, Marokko. Regisseur Daria Bukvic en Tofik Dibi, voormalig parlementariër en in zijn nieuwe leven toneelschrijver, gingen ook mee. Daar bevroegen de actrices elkaar, zonder taboes, over hun jeugd in Nederland als kind van Marokkaanse ouders, over de voordelen en problemen van leven in een bicultureel milieu, over de schade en de schande. Dibi, die naast de actrices ook nog andere vrouwen interviewde, stelde uit al deze verhalen een toneeltekst samen die door Bukvic op een vlotte en gevatte manier is geregisseerd.

De voorstelling wordt gepresenteerd onder het motto: ‘You think you know, but you have no idea’. De makers beloven een uniek – althans voor autochtone Nederlanders – inkijkje in de levens van moderne, Marokkaanse vrouwen. Nu zijn het enthousiasme en de zelfspot waarmee de vier hun eigen families, gemeenschap en zielenpijn tentoonstellen verfrissend en aanstekelijk gebracht. Maar je moet onder een steen hebben geleefd, als dit alles compleet nieuw voor je is. Sterker, de voorstelling vaart op de herkenbaarheid en de uitvergroting van clichés.

Dat begint gelijk op een tamelijk platte manier. Dibi vangt zijn script aan met een lijstje: een vlugge rondgang langs de tien archetypische Marokkanen: van de fundamentalistische tot de familie- en de eerdergenoemde Gucci-Marokkaan.

Vervolgens komen de actrices met anekdotes uit hun jeugd – over de moeite die ze hadden om zich aan te passen aan de sociale mores hier. Deze ‘aanklacht’ pretendeert iets te zeggen over de Nederlandse intolerantie, maar is bovenal particulier. Welk kind heeft geen moeite om zich de regels en eigenaardigheden van zijn omgeving eigen te maken en deze daarna, idealiter, te ontstijgen?

Halverwege krijgt Melk en dadels wel degelijk de scherpte en baanbrekende kwaliteiten waarmee de makers zo te koop lopen. In een knallende ruzie op het podium tussen actrices Soumaya (met Arabische achtergrond) en Fadua (met Berberse achtergrond) komt de pijnlijke, eeuwenoude rivaliteit tussen deze twee volken tot uiting. De eerste noemt de cultuur van de laatste achterlijk, de laatste noemt de eerste ‘NSB’er’. Herkenbare posities in een heel andere cultuurstrijd.

Minstens even belangrijk en zonder schroom op het podium gebracht is een scène waarin de vrouwen de kracht van het woord ‘hoer’ uitleggen. Hoe het consequent wordt gebruikt om macht uit te oefenen over de vrouwen en hen in een traditioneel keurslijf te dwingen. Met een haast vileine glimlach op het gezicht leven actrices Kyra en Khadija zich vervolgens uit in een langgerekte lesbische zoenscène. Haram!’, roept Soumaya ironisch en: ‘Ik moet hiervan kotsen.’ Ze wordt collectief uitgelachen.

Veel tijd om ergens goed bij stil te staan is er niet. Want daar is alweer een DWDD-parodie (is dat nog origineel?) waarin een Marokkaanse actrice betuttelend wordt toegesproken omdat ze iets bereikt heeft. En daarna komt Supermarokkaan, met cape in de kleuren van de Marokkaanse vlag, weer het podium op rennen om haram gedrag (eten bij McDonald’s, een afspraakje maken, op het podium staan) te corrigeren op straffe van verbanning uit de gemeenschap. Die Supermarokkaan, die hier belachelijk wordt gemaakt, ís natuurlijk de gemeenschap met haar neiging alles wat anders is de kop in te drukken.

Melk en dadels is geen schrille aanklacht of manifest. Het is een ode aan de vrijheid, de vrijheid die ieder mens in staat stelt anders te zijn, fouten te maken en bovenal met alles en iedereen te spotten. Met andere woorden: de vrijheid om theater te maken.

Geheime recepten van Marokkaanse moeders 

De voorstelling Melk en dadels is gebaseerd op het kookboek Melk & Dadels – 100 geheime recepten van Marokkaanse moeders. Vier jonge vrouwen – Rachida, Saloua, Houria en Chafina – bundelden de krachten met meesterkok Nadia Zerouali en verrijkten verhalen over hun vaderland met recepten. Dit boek werd uitgegeven door ROSE Stories. Deze stichting van zelfbenoemde ‘verhalenvertellers’ nodigde vervolgens regisseur Daria Bukvic uit om het boek te vertalen naar theater. In de voorstelling die Bukvic maakte, is geen recept te vinden. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden