MEERVOUDIG GETROUWD

Volgens de islam mag een man meerdere vrouwen trouwen, maximaal vier. Ook in Nederland komt het geregeld voor dat een man een ‘islamitisch’ huwelijk aangaat met een tweede vrouw....

Oum Youssef zit er helemaal niet mee dat haar man – Hofstadveroordeelde Zine L.A. - Oum Osama als tweede vrouw wilde nemen. Dat mag, want de islam staat de man toe meerdere vrouwen te huwen, maximaal vier. De man moet wel in staat zijn in hun onderhoud te voorzien en moet alle vrouwen gelijk en rechtvaardig behandelen.

‘Ik heb Zine en Oum Osama zelf aan elkaar voorgesteld’, legt Oum Youssef kalm uit. ‘Ze was mijn beste vriendin en ze leest veel over onderwerpen waarin Zine ook was geïnteresseerd.’ Het klikte tussen hen en Zine kreeg ook op een andere manier interesse in haar.

Oum Youssef: ‘Ik zei wel: ‘Hoe ga je dat doen, want je onderhoudt mij en ons kind niet.’ Samen zeiden we: ‘We vertrouwen gewoon op Allah.’ Het was anders geweest als hij een wildvreemde vrouw had willen trouwen. Ik denk dat ik dan wel jaloers was geworden. Maar dat had ik niet bij Oum Osama, want we vullen elkaar heel goed aan.’

Het polygame huwelijk dat Zine L.A. op 2 november 2004 zou sluiten met Oum Osama vindt uiteindelijk niet plaats. Op die dag wordt Theo van Gogh vermoord door Mohammed B. en wordt Zine L.A. gearresteerd. Inmiddels zijn Zine en zijn eerste vrouw Oum Youssef (Arabische naam die ‘moeder van Youssef’ betekent) gescheiden. Zine wordt nog voor zijn veroordeling in de Hofstadzaak door minister Verdonk voor Vreemdelingenzaken uitgezet naar zijn geboorteland Marokko. Oum Youssef, die zich absoluut niet wil vestigen in dat land, blijft met haar twee kinderen in Nederland.

Net als de meeste jongeren in het Hofstadnetwerk die een relatie hebben (de vrouwen met wie we spreken zijn tussen de 18 en 25 jaar), was Oum Youssef ‘islamitisch’ getrouwd. En zoals veel Hofstadmeiden praat ook zij openhartig over polygamie en de huwelijkse moraal. Het islamitisch recht schrijft voor dat instemming van de ouders bij nikah (trouwen op z’n islamitisch) heel belangrijk is. Volgens diverse hadith (overleveringen van de profeet) mag een man een vrouw niet trouwen zonder toestemming van haar wali (voogd) en dat is meestal de vader. De meeste moslims willen vasthouden aan die regel.

Maar jongeren in het Hofstadnetwerk proberen – op islamitisch verantwoorde wijze - een mouw te passen aan die betreffende hadith. Want wat doe je als vrouw wanneer je een geschikte huwelijkskandidaat hebt gevonden, een goede praktiserende moslimman, maar weet dat je ouders nooit akkoord zullen gaan? Bijvoorbeeld omdat je vader hem te radicaal vindt, of omdat hij je wil uithuwelijken aan een neef in Marokko? Dan beroep je je op andere hadith die zeggen dat je achter de rug van je ouders om mag trouwen.

In ons onderzoek naar ‘islamitische huwelijken’ krijgen we steeds weer de volgende redenering opgedist: op ouders rust weliswaar de plicht om geschikte partners te vinden, maar hun kinderen mogen volgens islamitisch recht niet gedwongen worden met iemand te trouwen die hen niet aanstaat. Een huwelijk tegenhouden, kunnen de ouders alleen als hun argumenten gebaseerd zijn op de sharia. Is dat niet het geval, dan gaat de voogdij naar iemand die daar wel geschikt voor is. Naar de opa bijvoorbeeld, of naar een imam of een andere islamitische geleerde.

In het Hofstadnetwerk worden aan een wali geen al te hoge eisen gesteld. Jonge moslims, soms zelfs nog minderjarig, huwen elkaar zonder dat de ouders het weten met behulp van radicale imams en (semi-)geleerden. Zijn die niet voorhanden, dan sluiten ze het huwelijk gewoon onderling.

Heel ingewikkeld is dat niet. De ceremonie duurt zo’n vijftien minuten en kan worden voltrokken in het bijzijn van twee moslimgetuigen. Voor één mannelijke getuige mogen twee vrouwelijke getuigen optreden. De vrouw wordt bijgestaan door haar voogd.

Mohammed B. sloot dergelijke provisorische huwelijken. Evenals de verondersteld geestelijk leider van de Hofstadgroep, de Syriër Abu Khaled. Erg bestendig zijn dergelijke relaties niet. Soms duren die huwelijken slechts enkele weken, of zelfs maar een paar dagen.

Neem het verhaal van Latifa, die door Abu Khaled in de echt werd verbonden met Jason W. (de granaatwerper uit de Haagse Antheunisstraat). Jason leert Latifa kennen via msn op internet en vraagt haar hem te trouwen. Als Latifa naar Den Haag reist voor een eerste kennismaking met haar aanstaande, stelt Jason voor meteen maar ter plekke te trouwen.

Latifa durft geen nee te zeggen, waarna ze meteen trouwen. Ze blijft niet slapen, ze is ongesteld en dan mag de huwelijksnacht volgens islamitische regels niet worden geconsumeerd. Ze gaat terug naar haar woonplaats in het oosten van het land. Meteen slaat de twijfel toe. Het is wel heel erg snel gegaan en ze vindt Jason, nu ze hem heeft gezien, niet bepaald aantrekkelijk. Hij is veel te dik. De volgende dag belt ze hem op om te zeggen dat ze zich heeft bedacht. Binnen vijf dagen is het koppel weer gescheiden.

Verreweg de meeste moslims vinden deze losbandige nikah-praktijken een grote schande. Volgens de Marokkaanse islam is trouwen zonder toestemming van de ouders een absoluut taboe. ‘Het zijn supermarkthuwelijken’, zegt een zus van een terreurverdachte. ‘Minderjarigen, kinderen nog, trouwen met elkaar alsof het een spelletje is. Meestal wonen ze nog bij papa en mama thuis, terwijl die van niets weten.’

De AIVD ziet dergelijke Hofstadhuwelijken vooral als een voorbode voor jihadreizen, zo blijkt uit een ambtsbericht dat veelvuldig wordt aangehaald in terreurprocessen. Volgens de dienst trouwen extremistische moslimjongeren zo snel, omdat een huwelijk de laatste aardse verplichting is voor de jihad en het martelaarschap.

Maar volgens ons is het vooral een kwestie van seksuele lust. Hofstadjongeren wringen zich in merkwaardige bochten om, in hun ogen islamitisch gelegitimeerd, gemeenschap te kunnen hebben. Ze zijn jong, de hormonen gieren door hun lijf. Jongens en meisjes mogen van de islam geen enkel lichamelijk contact hebben – geen handjes vasthouden, laat staan zoenen en vrijen. Ze moeten wel trouwen, anders plegen ze een grote zonde.

Tijdens het Hofstadproces komt Mohammed el M. in zijn laatste woord voor de rechtbank ook met de hormonen op de proppen. Natuurlijk, verdachten spreken niet altijd de waarheid. Maar in dit geval zijn we geneigd El M. te geloven. ‘Ik ben niet gaan trouwen om martelaar te worden’, zegt hij. ‘God heeft mij verboden ontucht te plegen. Maar ik ben een jongeman met een fysieke drang naar vrouwen zoals iedere jongeman. Daarom wilde ik trouwen, zodat ik geen zonde zou plegen en ik in mijn genot en mijn behoefte kon voorzien.’

De losse huwelijksmoraal die we aantreffen in het Hofstadnetwerk, zien we niet terug in orthodoxe islamitische kringen. Maar polygamie is daar ook zeker een optie. De vraag naar tweede vrouwen neemt toe. Cijfers hebben we niet, maar het p-woord zoemt rond op internet en komt ook in persoonlijke gesprekken steeds vaker aan de orde. Meestal treedt de man met één vrouw voor de Nederlandse wet in het huwelijk, met de tweede trouwt hij op z’n islamitisch.

Vooral in islamitische fora op internet wordt informatie uitgewisseld over polygamie. Zoals het geschrift De Wijsheid achter meervoudige huwelijken: die staan onder meer garant voor een toename aan nakomelingen (de ummah, de wereldwijde moslimgemeenschap, wordt vergroot), een vrouw kan ziek zijn of tekortkomingen hebben en dan is het beter dat de man niet van haar gaat scheiden, maar dat hij er een andere vrouw bij huwt.

Er is ook een duidelijke schaduwkant. In het lijvige internetdocument Omgaan met Polygamie: De Jihad van een Eerste Vrouw vertelt een moslima hoe haar leven op z’n kop werd gezet toen haar man een tweede vrouw trouwde. In het begin was ze zwaar depressief, getergd door schaamte en jaloezie. Maar uiteindelijk concludeert zij beloond zal worden in het paradijs, als ze ‘één van de meest hartverscheurende, vernederende en pijnlijke beproevingen die een vrouw kan ervaren’, heeft kunnen verdragen.

Onze veronderstelling dat moslima’s de afwachtende partij zullen zijn, gaat lang niet altijd op. We merken dat vrouwen zelf het initiatief nemen en soms actief op zoek gaan naar een tweede vrouw. Ze plaatsen een soort advertentie in msn-groepen met teksten als: ‘Ik zoek voor mijn man: LIEVE, SERIEUZE EN ZORGZAME VROUW’. En verder: ‘Zoals sommigen onder jullie wel weten, zoek ik een vrouw voor mijn man. Ja, dat was en is een schok voor bepaalde mensen (*). Maar lieve broeders en zusters, wat ik voor mijn man doe, het zoeken van een echtgenote, is iets dat iedere vrouw voor haar man over zou moeten hebben, als zij zegt een voorbeeld te nemen aan de Moeders der Gelovigen. En waar het mij om gaat, is dat wij zusters dit over zouden moeten hebben voor onze zusters in de islam.’

Een moslima, een alleenstaande moeder, schrijft dat ze er wel oren naar heeft, hoewel ze nog twijfelt. Maar als polygamie correct wordt toegepast, kan het inderdaad iets moois worden, dan krijg je er ineens een prachtige familie bij, een man die weet hoe hij met kindjes moet omgaan en insjallah een lieve zuster/vriendin met wie je kennis kunt opdoen en je geloof kunt versterken.

Echt storm loopt het niet op de oproep. De moslima krijgt wel veel steunbetuigingen, zoals: ‘Ik vind het dapper dat je dit zo durft te vragen. Alhamdullilah (God zij geprezen). Ik heb ook twee schoonzusjes die samen een man delen. (*) Mijn schoonzusjes kunnen het samen heel goed vinden en gaan samen vaak leuke dingen doen, terwijl hun man op de kinderen past.’

We willen de internetverhalen graag toetsen en polygame partners vragen stellen over de weerbarstige praktijk. Maar vrijwel niemand wil on the record meewerken.

We kennen een echtpaar dat altijd bereid is zijn visie op de islam uit te leggen. Met hen praten we over uiteenlopende onderwerpen als jihad en de niqaab, maar dat over de eigen polygame praktijk niet thuis geeft. Slechts algemeenheden krijgen we los. Zo van: polygamie is humaan, omdat op die manier alleenstaande moeders en weduwen onderdak krijgen.

Touria, die een islamitische winkel heeft in de Amsterdam-Oost, kent uit haar omgeving een voorbeeld van een man die - met toestemming van zijn eerste vrouw - een tweede echtgenote ‘islamitisch’ heeft gehuwd. Dat echtpaar heeft autistische kinderen. De eerste vrouw was bang dat, als de ouders er niet meer zouden zijn, niemand liefdevol voor haar kinderen zou zorgen. Die zorg valt nu toe aan de tweede vrouw en haar kinderen.

Het zijn voorbeelden uit de tweede hand. Kennelijk raken we aan een taboe en is de orthodoxe gemeenschap nog niet zover dat ze polygamie publiekelijk wil bespreken. Ook ‘jongeren-imam’ Abdul-Jabbar van de Ven reageert aanvankelijk terughoudend, als we dit thema aansnijden. ‘Ik krijg er ook mee te maken, ja. Het mag* Ik denk dat er een grote wijsheid zit in het systeem, mits het goed wordt nageleefd.’

Hij zegt dat hij in de praktijk veel mensen in de fout ziet gaan. ‘Ik kan het niet verbieden, maar wijs de mensen wel op fouten die ik anderen heb zien maken. Ze denken er vaak te licht over.’ Vrouwen onderschatten de factor jaloezie, mannen onderschatten de plichten die ze hebben jegens alle vrouwen, zegt hij. ‘Dan gaat zo’n eerste vrouw een keer huilen, laten ze de plicht tegenover de tweede vrouw vallen. Die zit dan met de gebakken peren. Die wordt vaak als eerste weer gescheiden. Dit gebeurt, in toenemende mate, dat gevoel heb ik wel.’

Veel jongens beseffen volgens hem niet dat de islam van hen vraagt hun vrouwen gelijk te behandelen zowel wat betreft financiën als verdeling van tijd. ‘Dat is moeilijk. Voor de een voel je misschien meer dan voor de ander. Ze is knapper of intelligenter en dan moet je eerlijk blijven. Daar moet je sterk voor zijn.’

Er zijn meerdere redenen om een tweede huwelijk aan te gaan, zegt Van de Ven. ‘Bijvoorbeeld een meisje is het huis uitgeschopt en dan zegt een getrouwde zuster: kom maar bij ons wonen. Trouw met mijn man. Het is geen goede reden om zoiets alleen te doen om onderdak te krijgen en dan voor de rest van je leven – als het goed is – in het huwelijk te stappen. Maar als het anders betekent dat zo’n meisje op straat moet zwerven of andere oplossingen moet zoeken die niet toegestaan zijn in de islam, dan is het beter als iemand verantwoordelijkheid voor haar neemt en haar ook beschermt. Zo’n meisje kan ook een loverboy tegen het lijf lopen.’

Hij benadrukt dat soms ook een andere kant aan het verhaal zit. ‘Ik neem het de meisjes ook wel kwalijk. Ik denk dat het voor de jongens soms moeilijk is als er een jonge meid komt in niqaab, die zelf heel graag wil trouwen. Dan denk je: ‘Oh, leuk’, en is het moeilijk te weigeren. Ik heb daar veel verhalen over gehoord.’

Ter verdediging van polygamie wordt in moslimkring vaak verwezen naar de ‘westerse hypocrisie’. Polygamie is illegaal, terwijl het stikt van de polygame relaties in het Westen. Mannen gaan naar de Wallen, of nemen er een maîtresse bij. ‘Of ze beginnen een tweede gezin en dumpen hun eerste vrouw, zonder verder naar haar om te kijken’, schamperde een van de Hofstadvrouwen eens. ‘In de islam moeten mannen hun vrouwen gelijk behandelen. Wat is nu rechtvaardig?’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden