Meer Rembrandt dan was verwacht

Het was een even uitdagende als gewaagde onderneming, de afgelopen week: om de jurering en bekendmaking van de eerste Volkskrant Beeldende Kunst Prijs samen te laten vallen met de viering van Rembrandts 400ste verjaardag....

Rutger Pontzen

Zeven dagen lang stond de 17de-eeuwse schilder in het middelpunt van de belangstelling, met rechtstreekse tv-uitzendingen, boekpresentaties (van Rudi Fuchs en Gary Schwartz) en een tentoonstelling van alle ‘Rembrandts’ in gedigitaliseerde printversie. Tegelijkertijd werd het werk van zes genomineerde kunstenaars (onder wie een duo) voor de Volkskrantprijs voor het voetlicht gebracht in artikelen, televisieportretjes, een expositie in Den Haag en de uitreiking gisteravond.

Dus was het, alleen al door de timing, haast onvermijdelijk om de prijswinnaar vooraf te bestempelen als de ‘nieuwe Rembrandt’ – een kwalificatie waarin geen van de genomineerden zich kon vinden. De verschillen tussen de (relatief) jonge kunstenaars en de oude meester waren op voorhand groot.

De jury had zich voorgenomen voor de shortlist te zoeken naar vertegenwoordigers van zo veel mogelijk disciplines: fotografie, video, geluidskunst, sculptuur. Wat er uiteindelijk toe leidde dat ‘een echte schilder of tekenaar ontbreekt’, zoals in het juryrapport te lezen valt. Naar een ‘excuus-schilder’ werd verder ook niet gezocht.

Bovendien sloot de keuze van kunstenaars aan bij de internationalisering van de kunst: een Roemeen, IJslander, (voormalig) Joegoslaaf, Argentijn en drie Nederlanders vertegenwoordigden de huidige populatie, in Nederland woonachtige kunstenaars.

Niet vreemd, want aanstormend talent uit de hele wereld meldt zich de laatste jaren steeds vaker aan voor een plaats op een van de Nederlandse academies. Waardoor (soms meer dan) de helft van de studenten tegenwoordig bestaat uit buitenlanders, afkomstig uit Duitsland en Spanje tot China, Chili en Zuid-Afrika. Daarbij lijven veel van die buitenlandse studenten na hun academietijd in Nederland te blijven hangen – mede dankzij het goed geoutilleerde subsidiestelsel, de relatief goedkope atelierruimten en het brede aanbod van kunstinstellingen en musea.

Het verschil tussen deze generatie en Rembrandt kan haast niet groter. De 17de-eeuwer was natuurlijk niet multimediaal, maar bekwaamde zich in schilderen, etsen en tekenen. Én: de Hollandse meesterschilder verbleef niet een keer tijdens zijn leven in het buitenland (hij maakte zijn grootste reis tussen Leiden en Amsterdam).

Maar toch, gevraagd naar wat voor soort kunstenaar Rembrandt in onze tijd zou zijn, antwoordden enkele Rembrandtologen, tijdens de (te) late avonduitzendingen van het tv-programma Nachtwacht: filmregisseur, toneelregisseur of fotograaf. Gelet op Rembrandts oog voor schaduw en lichtval en zijn talent om meerdere mensen in gevarieerde groepen te ensceneren, was dat op zich nog geen verrassing.

Wél dat oud-museumdirecteur Rudi Fuchs de afgelopen week Rembrandt typeerde als iemand die ‘altijd is blijven kijken en nooit heeft gedacht: nu weet ik het wel’. Want, laat het juryrapport zich nu met vergelijkbare bewoordingen uitspreken over de winnaar: ‘De kandidaat van wie de toekomst het minst te voorspellen was en die toch het meest nieuwsgierig maakte, heeft uiteindelijk gewonnen’.

Blijkt die winnaar, geluidskunstenaar Nathalie Bruys, toch meer een ‘nieuwe Rembrandt’ te zijn dan vooraf was verwacht.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden