Meer markt vergt meer overheid

De wereldwijde recessie blijkt hardnekkiger dan voorspeld. Internationale politieke ruzies brengen de vrijhandel en de bijhorende welvaartsgroei in het ongerede....

Wat lijken de gouden jaren negentig ver weg, met hun welvaartsgroei zonder weerga. Het decennium waarin de handel vleugels kreeg, waarin de onmetelijke beurswinsten de illusie voedden dat werken niet langer hoefde. De Muur was gevallen, 'de markt' had getriomfeerd. Nimmer meer zouden recessies ons plagen. En dat alles dankzij de Nieuwe Economie, predikten internetprofeten.

Het was ook, schrijft Joseph Stiglitz in The Roaring Nineties, het decennium waarin de kiem werd gelegd voor de huidige neergang. Hij beschrijft in deze 'nieuwe geschiedenis van 's werelds welvarendste decennium' waarom volgens hem de bedrijfsschandalen voorkomen had kunnen worden en waarom het uiteenspatten van de internetzeepbel met minder pijn gepaard had kunnen gaan. Als de overheid maar ruggengraat had getoond.

Dit laatste - het belang van een sterke overheid om marktfalen te corrigeren - is een terugkerend thema in Stiglitz' werk. Hij is een econoom van formaat en een origineel denker die een helder betoog kan opbouwen, ontdaan van techniek en zonder de oppervlakkigheid en evidente flauwekulredeneringen die dit soort 'populaire economieboeken' te vaak kenmerken.

Helemaal nieuw is zijn versie van de geschiedenis niet. Vaker is beschreven hoe de dwingelandij van de beurskoers de basis legde voor boekhoudbedrog bij 's werelds grootste bedrijven. Vaker ook is beschreven hoe de welvaartsgroei van de roerige jaren negentig niet te danken was aan slim beleid, maar aan dom geluk.

Nieuw, en spannend, is de beschrijving van binnenuit. Stiglitz zat op de eerste rang. Vier jaar lang was hij hoofd van Clintons invloedrijke Raad van Economisch Adviseurs. Fascinerend beschrijft hij hoe een klein clubje economen het beleid overnam en deregulering en privatisering op de agenda zette.

Waarom dat wel fout móest gaan, kan Stiglitz uitleggen als geen ander. Hij won de Nobelprijs voor zijn theorie van asymmetrische informatie, die erop neerkomt dat als insiders meer weten dan outsiders, de outsider wordt benadeeld, met te hoge prijzen bijvoorbeeld. Oftewel: markten falen en er gebeuren gekke dingen als ze niet worden gereguleerd.

'Democratisch idealisme', luidt de remedie van Stiglitz tegen dit marktfalen. Een mengeling van nuchtere economie en 'sociale verantwoordelijkheid' gelardeerd met een onverwoestbaar geloof in het democratische proces. Stiglitz ziet de markt als een krachtig instrument 'om goed te doen'. Maar, voegt hij eraan toe, de markt heeft ook mensen gebutst achtergelaten op het slagveld. Meer markt vereist meer overheid, betoogt hij. Een opvallend verfrissend geluid nu de Europese Unie wordt opgezweept om 'meer als Amerika te worden' in een bizarre strijd om 'wie het hardst groeit'.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden