Review

Meer lekkers van de Buena Vista Social Club

Zie wat opduikt in de platenzaak: een glanzend nieuw album van Ibrahim Ferrer en co. Verplichte kost voor wie ooit het eerste album van de Buena Vista Social Club kocht.

null Beeld ANP
Beeld ANP

Een ontroerend plaatje, eind 2014 in het Amsterdamse Concertgebouw. Zangeres Omara Portuondo (84), een van de laatste oorspronkelijke orkestleden van de Cubaanse Buena Vista Social Club die nog in leven is, wankelde na haar vertolking van het onvergankelijke liefdeslied Veinte Años van het podium, ondersteund door twee zaalwachten. Een laatste blik achterom, naar het publiek dat ze in tranen achterliet. En dan de hand nog maar eens omhoog: zwaaien naar de fans. Adios. Het was mooi geweest.

Met de Adios Tour nam de Buena Vista Social Club afscheid van een miljoenenpubliek dat het orkest op handen had gedragen. Het verhaal is de onverbiddelijke tranentrekker van de wereldmuziek. In 1996 bracht de Amerikaanse gitarist Ry Cooder te Havana een verzameling oude Cubaanse musici bijeen, die hun tijd verdeden met kranten lezen, sigaren roken en mijmeren over een rijk muziekverleden. Of ze de Cubaanse son en bolero wat leven konden inblazen, want de weldadige Havaanse nachtclubmuziek uit de jaren twintig tot vijftig dreigde een museumstuk te worden.

Zo geschiedde. Het album Buena Vista Social Club uit 1997 werd een wereldhit, en het orkest ging in een eindeloze tournee de wereld over. De afzonderlijke orkestleden, zoals de breekbare zanger Ibrahim Ferrer en de élégance Omara Portuondo, konden zelfs nog bouwen aan een solocarrière en een reeks onvergetelijke platen.

Ibrahim Ferrer in 2003. Beeld EPA
Ibrahim Ferrer in 2003.Beeld EPA

Echt afscheid

Maar de tijd bleek niet omkeerbaar, zelfs niet voor oude Cubanen met een tweede adem. Een voor een vielen de orkestleden weg; eerst zanger en gitarist Compay Segundo (overleden in 2003), daarna pianist Rubén González (2003), zanger Ibrahim Ferrer (2005) en contrabassist Orlando 'Cachaíto' López (2009). Zo werd de saga van de Buena Vista Social Club een verhaal over de sterfelijkheid, die zich nu eenmaal niet recht in het gezicht laat uitlachen.

Echt afscheid nemen, zoals Omara Portuondo vorig jaar probeerde in Amsterdam, weigert het orkest vooralsnog. Er staan opnieuw optredens gepland, mét de inmiddels bijna antieke zangeres en natuurlijk het ondersteunend personeel.

Toevalstreffer

Het album Buena Vista Social Club uit 1997 was een geluk bij een ongeluk. De Britse producer Nick Gold en gitarist Ry Cooder waren van plan oude Cubaanse muzikanten samen te brengen met Afrikaanse musici, om zo de oorsprong van de Afro-Cubaanse dansmuziek te onderzoeken. De uitgenodigde Malinese muzikanten zeiden op het laatste moment af, omdat hen geen visum was verschaft. Dan maar een puur Cubaanse plaat met nostalgische muziek, dachten Gold en Cooder. Het album werd het grootste succes in de wereldmuziek, met meer dan twaalf miljoen verkochte exemplaren wereldwijd en een notering op plaats 260 van de 500 beste platen aller tijden van het gezaghebbende Amerikaanse muziekblad Rolling Stone.

Glanzend nieuw album

En zie wat opduikt in de platenzaak, nog geen jaar na dat zogenaamd definitieve 'adios'. Een glanzend nieuw album, Lost and Found, met niet eerder uitgebracht werk van opnamesessies en live-registraties. Waarbij we op de hoes Ibrahim Ferrer op de rug kijken, staand op het podium van een leeg stadion. Alsof hij op het punt staat dat straks, als het volgelopen is, nog eens even plat te spelen.

Het beste nieuws: Lost and Found is meer dan een bijeengeraapt zootje oud werk dat om wat voor reden dan ook eerder niet publicabel werd geacht. Op de plaat staan belangwekkende opnamen die zich kunnen meten met het beste albumwerk van het orkest uit de glorietijd. Bovendien is in ieder nummer een verhaal te horen dat opnieuw die aangrijpende geschiedenis vertelt van de Cubaanse volksmuziek en dat fijne feelgoodorkest.

Vijf hoogtepunten

Bruca Manigua - Ibrahim Ferrer

Een van de spetterende live-opnamen op Lost and Found, met een glorieus optreden van Ibrahim Ferrer voor een dampende en uitverkochte zaal Zenith in Parijs. De voormalige straatzanger Ferrer ging begin deze eeuw op 72-jarige leeftijd nog maar eens op wereldtournee, na de bijdrage aan de eerste Buena Vista Social Club-plaat die de start van zijn internationale carrière inluidde. Ferrer is op pad met een reusachtige bigband, zo is te horen aan het opstomende koper in de Cubaanse son van Bruca Manigua. Hij zingt geweldig, maar als halverwege het nummer een joelend applaus opstijgt in de Zenith, weten de kenners waarmee Ferrer in Parijs de harten steelt. Met een van zijn befaamde dansjes uiteraard, hoogbejaard, maar eeuwig soepel in de heupen: pasje naar links, pasje naar rechts, rondje om de eigen as.

Tiene Sabor - Omara Portuondo

Een van de sterkste nummers uit het hele oeuvre van de Buena Vista Social Club en wat daar zoal aan afsplitsingen omheen hangt. Het stokoude lied Tiene Sabor, dat Portuondo in de jaren vijftig nog vertolkte als achtergrondzangeres bij Nat King Cole, klinkt in deze uitvoering vitaal en veerkrachtig. Dankzij de prachtige stem van Portuondo, die de tekst over de Cubaanse identiteit zeldzaam mooi articuleert en een bijna politieke lading geeft, en natuurlijk de strakke orkestraties. Het nummer werd begin deze eeuw opgenomen voor de soloplaat Flor de Amor van Portuondo. Voor die collectie langzame en weemoedige liederen werd Tiene Sabor net iets te opzwepend en opwindend geacht. Dat het nummer tien jaar op de plank heeft gelegen, is eigenlijk een klein Cubaans schandaal.

Bodas de Oro - Jesús 'Aguaje' Ramos

Een van de sterspelers van de Buena Vista Social Club was de trombonist Jesús Ramos, bijgenaamd 'Aguaje', naar een vitaminerijke Zuid-Amerikaanse palmnoot. Ramos ontwikkelde zich tot muzikale regisseur van het orkest, naast bandleider en pianist Rubén González, en mocht in 2001 een eerste soloplaat opnemen. Die plaat kwam er nooit, al bracht Aguaje nog wel een album uit in 2006. Het nummer Bodas de Oro, een klassieke Cubaanse 'danzón-mambo', is onweerstaanbaar dansbaar met uiteraard gesmeerd trombonespel, tetterende trompetten en een subtiel ritmisch gitaartje. Het echte verhaal is te horen in de pianosolo van González, ten tijde van de opname 80 jaar, die overneemt van zijn ook al pianospelende zoon Rubencito (kleine Ruben). Wat we horen, is de laatste opgenomen solo van Rubén González en dus het slotakkoord van de bandleider. González overleed in 2003.

Black Chicken 37 Orlando 'Cachaíto' López en Miguel 'Angá' Díaz

De ritmesectie van contrabassist López en congaspeler Díaz improviseert een deuntje in de studio, rond de opnamen voor een soloplaat van Cachaíto. Om de vingers los te spelen. Wat we horen, is het kloppende hart van de Cubaanse muziek: een soepel maar tegelijk dwingend salsaritme, doodeenvoudig op het eerste gehoor, maar zó begaafd gespeeld. De tragiek zit ook bij dit nummer in de details. Díaz, wiens tweelingdochters tegenwoordig succes hebben als popduo Ibeyi, overleed kort na deze Cubaanse jam, nog maar 45jaar oud. Violist Pedro Depestre, die zich halverwege dit nummer ook even meldt, overleed later op een podium in Zwitserland, bij zijn eerste concert buiten Cuba. Hij werd 55.

Lágrimas Negras - Omara Portuondo

Ongelooflijk dat deze vertolking van het beroemde lied Lágrimas Negras van componist Miguel Matamoros de debuutplaat van Buena Vista Social Club uit 1997 niet haalde. Het verhaal achter dit nummer is al net zo onwaarschijnlijk. Portuondo zong het in grote haast in, want buiten de studio stond een taxi met draaiende motor te wachten om Portuondo naar het vliegveld te vervoeren: de zangeres moest voor een concert naar Vietnam. Toch zingt ze het nummer weergaloos en stijlvol weemoedig, naast de zwierige gitaar van Eliades Ochoa. Precies zoals het moest dus voor die eerste, zwaar nostalgische plaat. Het nummer viel toch af, omdat het orkest vond dat het in Cuba te bekend was, als een van de standaardnummers van de son. Goddank mag het nu alsnog in deze hartverscheurende uitvoering de wereld in.

Buena Vista Social Club Lost and Found is verschenen bij World Circuit/V2.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden