Media misleiden: dat kan mijn neefje van vijf ook

Dat de media eenvoudig zijn te misleiden, is geen nieuws. Nelle Boer, die zich voordeed als Marokkaan, hoeft ook zeker niet te gloriëren.

Beeld Hilde Harshagen

Nelle Boer - student 'De canon in de kunst' aan de Open Universiteit - noemt zichzelf op zijn website 'professioneel leugenaar'. Vermoedelijk is dat waar, maar niets is zeker in het universum van een fabulant. Daar schijnen goede therapieën voor te bestaan, maar je kunt er ook er ook een project van maken en er je bestaan aan ophangen.

Dat deed Boer door zich op websites en opiniepagina's van kranten (ook de Volkskrant) voor te doen als Nizar Mourabit, een Marokkaanse politicoloog uit Emmeloord die prettig genuanceerde geluiden liet horen. Op Joop.nl riep hij Syrië-gangers op thuis te blijven, in Trouw riep hij op niet alle Gaza-demonstranten als antisemiet af te schilderen, in de Volkskrant pleitte hij ervoor Marokkaanse Nederlanders als Nederlanders te beschouwen in plaats van Marokkanen.

Allemaal gelogen. Helaas. Tenzij hij het meende, maar als 'Marokkaan' bleek de toegang tot de media makkelijker dan als blanke Zwollenaar.

Dat onthulde de website De Correspondent dinsdag. Niet in een geinig fait divers van twintig regels, maar gegoten in een massieve 'long read' in de vorm van een handleiding.

Het was in de eerste plaats een kunstproject', zei Boer later in Trouw. 'Ik wilde een fictief persoon levend maken'.

Dat is min of meer gelukt, al was mij het bestaan van Mourabit eerlijk gezegd nog ontgaan. Er is alleen geen kunst aan. Media misleiden: dat kan mijn neefje van 5 ook. Misschien dat de Open Universiteit ze nog niet allemaal heeft opgenomen in de canon van de kunst, maar Mourabit kent vele voorgangers.

Gaat iemand van Patiëntenzorg nog weleens op bezoek bij de Brabantse glazenwasser Wesley de Laat, die Pauw & Witteman om te tuin zei te leiden (de waarheid bleef wat troebel) met zijn bewering dat hij louter Nederlandse werknemers in dienst nam? Hoe is het toch met 'Frank Verbeek', die jaren geleden in diverse media beweerde anderhalve ton te schenken aan een anorexiapatiënte, en achter wie de oplichter Ramon de B. bleek schuil te gaan?

Ging Boer in de leer bij Floris Kaayk, die media met een YouTube-filmpje deed geloven dat hij met vogelvleugels kon vliegen? Is hem het verzamelde werk van Dautzenberg en Diederik Stapel ontgaan?

Ja, redacties - zeker die op de meningenmarkt - moeten de voorbijtrekkende handelaren in opinies beter screenen. Maar hoewel journalistiek zich voordoet als de god Argus, is juist vertrouwen een wezenlijk bestanddeel van het vak. Dat beschamen, is zo oud als de mensheid.

Strikt genomen doet het er niet eens zoveel toe: ook een fictieve personage kan in theorie een zinnige bijdrage aan een discussie leveren. Maar zo bedrijf je natuurlijk geen journalistiek.

Onthullender dan de scoop zelf, zijn de reacties.

Website GeenStijl reageerde boos omdat Boer in een van zijn stukken hun toenmalige redacteur Annabel Nanninga valselijk had beschuldigd van opzettelijke journalistieke misleiding. Niet netjes, maar wel vertrouwd 'tendentieus, ongefundeerd en nodeloos kwetsend'. Het treiterige toontje richting andere media moest verhullen dat ook GeenStijl erin was gestonken. De site plaatste een lange 'analyse' van een van Mourabits stukken. Nergens werd vermoed dat de auteur een ander was dan hij zich voordeed.

Potsierlijker was de aanpak van De Correspondent zelf. Bij de 'long read' verscheen 'het verhaal achter dit verhaal', gevolgd door een column van Femke Halsema die Boers actie (niet ten onrechte) 'kwalijk' noemde.

Boer is geen topkunstenaar, noch een Günter Walraff. Zo hij al een maatschappelijk relevant doel had, is hij jammerlijk mislukt in de duiding van zijn eigen oeuvre. Nu is zijn actie hooguit voer voor complotdenkers en aluhoedjes: met een beetje fantasie zouden ze kunnen vermoeden dat De Correspondent Boers leugen van een nieuwe dimensie voorzag door te liegen dat achter de Marokkaan deze kunstenaar schuilt. Hebben ze dat wel gecheckt?

De Correspondent had in zijn 'verantwoording' een puntje: sinds internet is het makkelijker dan ooit om zelf een nieuwe identiteit in elkaar te sleutelen. Maar dat is in 2014 een open deur die al wagenwijd openstond. Door de kamer waaide een diep verlangen naar een vleugje waan van de dag.

Volgende week in De Correspondent de bekentenis van Kees van Kooten: 'Jarenlang heb ik mij uitgegeven voor het typetje Henk Krol'.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden