‘Medea’ in een aandoenlijke enscenering

Medea..

ENSCHEDE De een gaat met zijn koters de spoorbaan op, een ander steekt de brand in een stapelbed. Verdrinken schijnt ook tot de mogelijkheden te horen. Bij de Nationale Reisopera kom je het vleesmes tegen in Medea.

Het ongeloof dat een moord op eigen kroost teweeg kan brengen bij iedereen die er getuige van is, heeft in het geval-Medea een heldere dramaturgische meerwaarde. Niet alleen omdat haar daad een verschijnsel is van alle tijden, al is het in Korinthe en Haarlemmerliede ook weer niet dagelijks aan de orde, maar vanwege de ijzeren logica die in haar geval de stoppen doet doorslaan.

Het ‘jij treft mij, dus tref ik jou’ dat Medea als een waas voor ogen hangt, wanneer Jason haar in de steek heeft gelaten voor een chick van hoge komaf, heeft in het voetspoor van Euripides en Corneille ook de componist Luigi Cherubini gebiologeerd. Verbluffend is de nuchtere, strak van A naar B voerende, van elke partijdigheid gespeende drieakter waarmee Cherubini anno 1797 het spoor naar de klassieke Medea heeft teruggevolgd. Zijn Médée, oorspronkelijk een Franse ‘opéra comique’ met gesproken dialogen, laat zich ondergaan als een documentaire.

Ofwel: als een reconstructie van ‘de laatste dag van een huwelijk’, om Dale Duesing te citeren, de Amerikaanse bariton die als regisseur aan een nieuw leven is begonnen. Zijn Medea-enscenering oogt even kortgeknipt als het hoofd van Elzbieta Szmytka, de sopraan die bij de Reisopera de rol van dader en slachtoffer vervult. En is even aandoenlijk.

De Reisopera en de dirigent Jan Willem de Vriend hebben een stuk muziekhistorie opgerakeld. De Italiaanse Parijzenaar Cherubini genoot ooit de hoogste achting van Beethoven en Schubert. En van Franz Lachner, een componist die Cherubuni’s gesproken Medea-dialogen postuum veranderde in gezongen dialogen. Later gleed Cherubini een domein binnen van vergetelheid en anekdote. In Berlioz’ memoires is hij de pedante conservatoriumbaas die de vernieuwing saboteerde.

Maria Callas bezorgde Cherubini’s kindermoordenares in de jaren 1950 een wedergeboorte. Maar de manier waarop was weer dusdanig des Callas’ (en in tal van opnamen bewaard) dat anderen nauwelijks nog de vingers aan de rol hebben willen branden.

Daarmee is veel gezegd over de moed van Elzbieta Szmytka, een niet zoetgevooisde, maar wel indrukwekkende, bij uitstek geloofwaardige, lispelende, dan weer in hoge en lage registers tierende Medea die zaterdag de Twentse Schouwburg onveilig maakte. Ze komt sterk tegemoet aan het beeld van de ingetogen dame die de aanblik van een vreemde bruid te verwerken heeft, nergens meer bij hoort maar haar verdriet gaarne het hoofd biedt. Waarna het broeien begint, afgronden zich openen, en haar liefde voor Jason alleen nog de conclusie kent van een vernietiging van alles wat hem lief is – inclusief het zoëven nog coloratuurzingende bruidje Glaucis (Martene Grimson).

Cherubini, in wiens Medea-ouverture Beethoven een mooie vroege Beethovensonate zou kunnen herkennen, bediende zich van een nuchter libretto maar wist in wat voor soort noten hij broeierigheid en waanzin moest zoeken. De hoofdrolpartij zit vol middelpuntvliedende, van elke traditie losgezongen melodiek. Opmerkelijk anno 1797 zijn Cherubini’s nadenk-motiefjes in de strijkers (als ze niet van Franz Lachner zijn). Zijn bruiloftsmars is als een Revolutie-straatmars. Koren op de molen van Jan Willem de Vriend, die het Gelders Orkest, Jason (Peter Wedd), Kreon (Bernard Deletré) en koren laat flakkeren als een uitvergroot Combattimento Consort. Duesing zette er spiegels bij, een bruidsjurkpaspop, en twee kereltjes die van de lieve Szmytka eerst nog een autootje en een puzzelkubus kregen.

Roland de Beer

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden