McQueen wilde vrouwen wapenen

Gretig, mateloos en perfectionistisch was Alexander McQueen ( 1969-2010 ), de volkse jongen die een wereldberoemde modeontwerper werd. Zijn biografie roept het verlangen op meteen af te reizen naar Londen, waar zijn werk is te zien.

Kate Moss droeg een zwartleren jurk met een duizelingwekkend decolleté, Vogue's Anna Wintour repte vanaf de kansel van 'een complexe en geniale jongeman' en Björk zong Gloomy Sunday. Die ochtend, 20 september 2010, veranderden de trappen van St. Paul's Cathedral in een heuse catwalk, schrijft Andrew Wilson, biograaf van Alexander McQueen - de grondlegger van het gelijknamige modehuis, tegenwoordig onderdeel van conglomeraat Kering, en ontwerper van de 'bumster', een extreem lage heupbroek die een blik op de bilspleet toelaat, typisch voor de nineties.

Sarah Jessica Parker was onder de genodigden bij de uitvaartdienst, evenals Naomi Campbell. Torenhoge designerhakken zochten hun weg in de kerkbanken. Daar stak het confectieschoeisel van de familie McQueen - East Enders, vader, drie zussen en twee broers - aan de andere kant van het gangpad opvallend bleekjes bij af.

Beeld Tim Rooke / Rex Features

Worstelingen

De tweespalt tussen eenvoudige komaf en wereldroem was een van de worstelingen in het leven van Lee Alexander McQueen. De gevierde modeontwerper (1969-2010), die zich thuis in Londen verhing aan een garderobestang, was een vat vol tegenstrijdigheden. Een volkse jongen die zijn droom ten volle najoeg en zag uitkomen, maar evengoed in de war raakte van alle verworvenheden die daarmee gepaard gingen, gretig, mateloos en perfectionistisch als hij was.

Op Savile Row, dé kleermakersstraat van Londen, leerde hij het vak. Dankzij een lening van een tante kon hij mode studeren aan Central St. Martins, waar ook John Galliano vandaan kwam. Zijn complete afstudeercollectie, getiteld Jack the Ripper Stalks His Victims (1992), werd aangekocht door modestylist Isabella Blow. Zij raadde hem aan zich Alexander te noemen, een naam met cachet die haar in staat stelde hem Alexander de Grote te noemen.

Eigenlijk heette hij Lee, Alexander was zijn tweede naam. Alexander was de professional, Lee bleef hij voor intimi. Een ondermaatse baby, zesde en jongste kind van Joyce en Ronald McQueen - hij een taxichauffeur, zij een verwoed amateurgenealoog - die uitgroeide tot een puber met overgewicht en een overbeet. Grofgebekt, luidruchtig en onzeker, dat was Lee, en homoseksueel en een mama's-kindje.

Beeld UPI Photo / eyevine
Beeld WireImage
Beeld ZUMApress.com

Kwetsbaarheid

Als Blood Beneath the Skin iets duidelijk maakt, is het dat Lee en Alexander elkaar nodig hadden én lelijk in de weg zaten. Uit de ongepolijste straatjongen met een voorliefde voor het macabere ontsproot een ambachtelijk kunstenaar met een onstelpbare verbeeldingskracht. Maar als puntje bij paaltje kwam, stak het onzekere ventje in hem weer de kop op. Achter blatende zelfgenoegzaamheid en een messcherpe tong ging een grote kwetsbaarheid schuil. En daar kon geen gebitscorrectie, liposuctie, drugscocktail, lekkere jongen, hemelhoog juichende recensie of vet salaris (in 2008 gingen zijn bazen akkoord met een salaris van 10 miljoen pond) tegenop.

McQueen wordt geroemd om de perfectie van zijn snit, zijn tomeloze ideeënrijkdom en de opruiende theatraliteit van zijn shows. Het retrospectief van zijn werk in het Victoria & Albert Museum in Londen, eerder te zien in New York, heet niet voor niets Savage Beauty. Zijn vrouwbeeld was stekelig en rauw, allesbehalve aaibaar. McQueen wilde vrouwen wapenen, sterker maken.

Op dat laatste aspect werpt Wilson een nieuw licht: Lee is als kind misbruikt door zijn zwager en was er getuige van hoe zijn zus Janet werd mishandeld. Zijn modeshows kun je zien als het poppenspel in de behandelkamer van de psycholoog, betoogt Wilson. Een krachtige nabootsing in het rijk van de fantasie, een sublimatie van de vernedering en de boosheid uit zijn jeugd. Het heeft iets ongemakkelijks, die theorie. Al was het maar omdat McQueen zelf nooit met het misbruik te koop heeft gelopen.

Wat Wilson vooral bereikt met zijn boek propvol citaten (een stoet van bedpartners, (ex-)vrienden en collega's trekt voorbij): een ongelooflijke zin om naar Londen af te reizen en met eigen ogen te zien wat de ontwerper, die carrière maakte in de tijd van Britpop en Britart, heeft achtergelaten. McQueen was hiv-positief, excessief drugsgebruik maakte hem paranoia. En natuurlijk waren werkdruk en prestatiedrang onmenselijk hoog. Waarschijnlijk was de dood van zijn moeder de druppel die de emmer deed overlopen. Daags voor haar begrafenis maakte hij een eind aan zijn leven.

Love looks not with the eyes, but with the mind had Lee/Alexander op zijn rechterbovenarm laten tatoeëren. Het werd ook zijn grafschrift. Het lijkt erop dat hij dat zelf niet kon geloven, hoe graag hij ook wilde.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden