Matthäusdebuut in het verre Boston

Bernard Haitink heeft bij het naderen van zijn 80ste een ‘respectabel’ debuut gemaakt als dirigent van Bachs Matthäus Passion....

Hij moest er wel de oceaan voor over. Als conductor emeritus van het Boston Symphony Orchestra (BSO) dirigeerde Haitink rond afgelopen Goede Vrijdag drie uitvoeringen van Bachs Matthäus in de Boston Symphony Hall. Deze concertzaal hoort tot de oudste van Amerika, maar kent net als andere Amerikaanse centra nauwelijks een Matthäustraditie. De krant The Boston Globe vond Haitinks uitvoering ‘geen openbaring’, maar registreerde wel een ‘overtuigende lezing’.

Het was een St Matthew die ver af stond van de zware ‘symfonische’ Bach die de voormalige BSO-chef Seiji Ozawa tien jaar geleden nog afleverde. Ook Haitinks Bach heeft old school-kantjes, vindt Globe-criticus Jeremy Eicher. Het vibrato van de strijkers had ‘ouderwetse charme’. Maar elementen in de frasering maakten duidelijk dat Haitink de periode van nieuwere ontwikkelingen in de Bachpraktijk ‘niet slapend heeft doorgebracht’.

Voor de evangelistenpartij had Haitink een ‘diep-expressieve’ Ian Bostridge tot zijn beschikking. De rest van de solisten vormde ‘a mixed bunch’, waarin de Nederlandse mezzo Christianne Stotijn en de sopraan Marlis Petersen opvielen met een fraai vertolkt So ist mein Jesus nun gefangen.

Het werd in Boston een ‘shock’ gevonden dat Haitink nooit heeft deelgenomen aan de Amsterdamse Palmzondagtraditie, die tot 1899 teruggaat. De reden waarom hij nooit aan de sacrale ritus bijdroeg, antwoordde Haitink in de Globe, is ‘dat ik er nooit voor ben gevraagd’. ‘Bij het Concertgebouworkest’, aldus een wat bittere Haitink, ‘hebben orkestleden via de artistieke commissie veel te zeggen, en heb ik het label om mijn nek dat ik de Matthäus Passion niet moet doen. Heel gek en typisch Nederlands.’ Waarom hij er dan nooit op gestaan had? ‘Omdat ik nooit om dingen vraag. Dingen moeten naar mij toekomen. Dat is deels verlegenheid en deels arrogantie.’

Haitink maakte als jonge jongen kennis met de passie tijdens een uitvoering in megabezetting onder Willem Mengelberg, de stichter van de Amsterdamse Matthäustraditie. De radio-opname die van die uitvoering in 1939 werd gemaakt is nog altijd te horen op cd. Haitink heeft er nog wel eens naar geluisterd, ‘met de ramen en gordijnen dicht’.

Natuurlijk had hij zijn ‘twijfels’ bij het aanvatten van Bachs ‘ongelooflijke meesterwerk’, ‘maar de artistieke leiding in Boston heeft me overtuigd.’ Het Boston Symphony Orchestra kondigde Haitinks uitvoering curieus genoeg aan als een ‘zeldzame complete uitvoering’, van een werk waarin koorpassages de stijl hebben van ‘kerkhymnen’. In Boston klonken sinds 1936 vijf complete Matthäussen. Charles Munch dirigeerde er in de jaren vijftig gecoupeerde versies. Het is niet waarschijnlijk dat Haitink de Bostonse Bachtraditie alsnog nieuwe vorm geeft: ‘Ik ben me ervan bewust dat dit de eerste en laatste keer in mijn leven is’, aldus Haitink in de Globe.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden