Matthäus-Passion in stukjes gehakt voor Tivoli-publiek

In TivoliVredenburg vindt donderdagavond het onaanvaardbare plaats: een ingekorte versie van de Matthäus-Passion, opvallend genoeg uitgevoerd door de Nederlandse Bachvereniging.

Pieces of Tomorrow - Matthäus-Passion, met op de voorgrond dj St. Paul. Beeld Juri Hiensch

In aanloop naar Goede Vrijdag stikt het van de uitvoeringen van de Matthäus-Passion. En met zo veel concurrentie kun je maar beter zorgen dat je opvalt. Elk jaar zijn er wel koren en orkesten die iets nieuws proberen met Johann Sebastian Bachs meesterwerk over de laatste dagen van Jezus Christus. Zo waren er de laatste jaren meerdere kinder-Matthäussen, waarbij het stuk flink wordt ingekort.

Veel Bach-liefhebbers moeten er niet aan denken. Wie tornt aan dat werk, waar geen noot zonder reden lijkt te staan, begaat een misdaad, of pleegt op zijn minst heiligschennis.

Donderdag klinkt er ook zo'n ingekorte versie in TivoliVredenburg in Utrecht. De Matthäus, waarvoor je ten minste 160 minuten voor moet uittrekken, wordt gereduceerd tot een uur muziek. Op zich niet heel bijzonder. Wel speciaal is dat musici en dirigent tussendoor worden geïnterviewd. En dat je biertje mee de zaal in mag. En dat het verantwoordelijke ensemble juist dat elite-instituut is dat medeverantwoordelijk is voor de Nederlandse Matthäus-traditie: de Nederlandse Bachvereniging, bekend van de jaarlijkse uitvoeringen in de Grote Kerk in Naarden.

Het idee voor de ingekorte Matthäus komt van Peter Tra, programmeur van TivoliVredenburg. Het concert vindt plaats in de serie Pieces of Tomorrow. Daarmee richt Tra zich op het 'Tivoli-publiek', de twintigers die naar de dansavonden van de popzaal gaan waarmee het 'klassieke' Vredenburg in 2014 fuseerde. Steeds wordt er één stuk gekozen. Tussen de delen door zal huis-dj en presentator St. Paul (Paul Nederveen) toelichting geven. De zaal wordt kleurrijk verlicht, de deuren blijven open en de artiesten gaan casual gekleed: alles om de drempel maar te verlagen.

Meestal wordt een symfonie ontleed. Maar de Matthäus is een stap verder, beaamt Tra, vanwege de lading van het stuk en dat verhaal, waarover zo veel te vertellen valt. 'Het doet mij ook pijn zo'n dierbaar stuk te moeten versnijden', zegt hij. 'Bij andere werken zou ik helemaal losgaan, maar voor Bach heb ik veel meer respect.'

Wat blijf er over? Tra: 'We hebben zoveel mogelijk gekozen voor aaneengesloten stukken: we wilden toch iets meegeven van de structuur, de afwisseling tussen recitatief, de aria's en de koralen.' Voor wie zich altijd al kapot ergerde aan de aria Buss und Reu biedt deze Matthäus uitkomst - die is door de shredder gehaald. 'Maar de highlights, zoals Erbarme dich, komen zeker voorbij.'

Een belangrijke rol is weggelegd voor de dj en gastheer, die nu 'als een soort meta-evangelist' de lacunes in het verhaal opvult. Paul Nederveen merkte in de voorgesprekken dat de Matthäus met ontzag wordt benaderd. 'Dit is de heilige graal van de klassieke wereld, niet eens vanwege de religieuze connotatie', zegt de dj. 'Puristen doet het misschien pijn dat wij hier het mes in zetten, al vraag ik me ook af of zij er wel zullen zijn.'

Nederveen beschouwt zichzelf als een 'vooruitgeschoven post van het publiek': hij stelt de vragen die je niet durft te stellen. 'Ik ga niet doen alsof ik een kenner ben.' Dat is hij ook niet. Gevraagd wanneer de Matthäus-Passion is geschreven, antwoordt hij 'ergens aan het begin van de 18de eeuw'. 'Maar ik ben ook geen totale noob. Ik heb de Matthäus zelfs op vinyl én op cd.'

Niet iedereen bij de Nederlandse Bachvereniging was meteen overtuigd van het plan. Artistiek leider Jos van Veldhoven had zijn bedenkingen. 'Bach heeft heel goed over de structuur nagedacht, die zou ik niet willen loslaten', zegt Van Veldhoven, die het dirigeren dit jaar overlaat aan de Tsjech Václav Luks. 'Elk onderdeeltje van de Matthäus heeft zijn functie. Er zit ook geen aria in die ik minder interessant vind. Ik vind het mooi dat we iets van de hoogdrempeligheid kunnen wegnemen. We laten een nieuw publiek door een luikje naar de Matthäus kijken.'

En na afloop? Dan is het gewoon feest. Peter Tra: 'Daar hebben we ook discussie over gehad: is dat niet ongepast na een kruisiging? Maar we moeten niet te veel concessies doen aan het concept. En ook al kort je het in, het is nog steeds een uur geniale muziek. Mensen die het gaaf vinden, hebben nog honderd kansen om de Matthäus in zijn geheel te horen.'

Pieces of Tomorrow - Matthäus-Passion, Nederlandse Bachvereniging, donderdag in TivoliVredenburg, Utrecht, o.l.v. Václav Luks, 21.00 uur.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden