Interview Matteo Garrone

Matteo Garrone keerde voor zijn film Dogman terug naar maffiabroeinest Napels

Edoardo Pesce in Dogman.

Regisseur Matteo Garrone (49) keerde voor zijn film Dogman terug naar het door misdaad verscheurde Napels, waar hij eerder maffia-epos Gomorra maakte. De hoofdrolspeler, Marcello Fonte, vond hij ter plekke. Een revelatie.

‘Een moderne versie van Buster Keaton.’ Dat zag de vermaarde Italiaanse filmmaker Matteo Garrone (Gomorra, 2008) toen hij tegen de ster van zijn nieuwe film Dogman aanliep, Marcello Fonte. Fonte, toen 39, had tot dan toe slechts in de marges van de filmwereld geopereerd als amateuracteur. Hij is een karakteristieke verschijning – 1 meter 60 klein, ingevallen wangen, korte nek, grote uitstekende oren, geprononceerd gebit en gezegend met een verfijnd arsenaal aan gezichtsuitdrukkingen.

Garrone (49) had duidelijk voor ogen wat voor hoofdrolspeler hij wilde, vertelde hij eerder dit jaar op het filmfestival van Cannes, een dag voor Fonte de prijs voor beste acteur in ontvangst zou nemen. De hondenman moest een iele, vriendelijke en bangige hondenverzorger zijn. Een man die zich tegen zijn zin laat meeslepen door de brute overredingskracht van de Camorra, de Napolitaanse maffia. Dogman is gebaseerd op een waargebeurd misdaadverhaal. 

Matteo Garrone (links) en acteur Marcello Fonte bij het filmfestival in Cannes in mei 2018. Foto WireImage

‘Ik zocht een man die komisch én tragisch tegelijk kan spelen’, zegt Garrone. ‘Iemand met een veelzijdige en sprekende expressie; geestig in de scènes met de honden, lief tijdens de momenten met zijn dochter, angstig tegenover de maffia-lui.’ Op zoek naar ongepolijst acteertalent bezocht Garrone in een buurthuis audities voor een toneelstuk speciaal bedoeld voor voormalige gevangenen. Op deze manier vond hij ook een deel van de cast voor zijn anti-maffiafilm Gomorra, zijn geruchtmakende en ruige schets van het uitzichtloze Napolitaanse beroepsmisdaadleven.  Die film betekende tien jaar geleden zijn doorbraak op het internationale filmpodium. Ditmaal viel Garrones oog niet op een auditerende ex-crimineel, maar op de conciërge van het buurthuis. ‘Dat was Marcello. Hij woonde er zelfs en viel die middag toevallig in voor een gevangene. Hij had alles wat ik zocht. Fysiek is hij perfect, maar hij speelt juist subtiel, hij doet eigenlijk het meest met zijn ogen.’

Met Dogman keert Garrone – fors postuur, handen als kolenschoppen, converserend in vertraagd Engels met zwaar Italiaans accent – na zijn reality-tv-satire Reality (2012) en zijn wat malle sprookjesfilm Tale of Tales (2015) terug naar het bikkelharde en aardse realisme van Gomorra en L’imbalsamatore (2002). Deze films speelden zich net als Dogman af in de vervallen buitengebieden van Napels.

Hij werd ertoe gedwongen door de omstandigheden, dat wel. Garrone werkt al enige tijd aan een live-action verfilming van Pinocchio en moest tien maanden overbruggen tot een beoogde special effects-maker beschikbaar was. De productie van Dogman paste precies in het gat, verklaart hij. ‘Ik was er ook wel aan toe: Tale of Tales bezorgde me ook al zo veel technische problemen, er wordt gezegd dat Pinocchio het einde van mijn carrière zal betekenen. Dogman steekt qua productie veel minder ingewikkeld in elkaar. De filmlocatie was als een studio, iedereen was relaxed.’

Ditmaal streek hij neer in het kustdorpje Villaggio Coppola, ten noorden van Napels en berucht Camorra-bolwerk. Zonder ironie: ‘Ik voel me hier thuis.’ Dan: ‘Het is een locatie als een modern westerndorpje, vol dreiging, waar iedereen elkaar kent. De relatie tussen Marcello en de rest van de gemeenschap is cruciaal voor het verhaalverloop: de film laat zien hoe een niet-gewelddadige man door zijn omgeving toch tot geweld wordt gedwongen.’

Marcello Fonte in Dogman.

Garrone zet de kleine Marcello tegenover de brute, in trainingspak gestoken bullebak Simoncino (Edoardo Pesce) , een impulsief, gewelddadig en coke-verslaafd lid van de lokale misdaadkliek. Gaandeweg ontvouwt zich een David tegen Goliath-achtige strijd waarbij de kleine man, aandoenlijk omringd door een entourage van honden, steeds wanhoperige pogingen doet om zijn waardigheid te behouden. Maar noem Dogman geen wraakfilm, zegt Garrone. ‘Marcello ondergaat geen standaardtransformatie van brave burger naar slechterik. Dat zou te zwart-wit zijn. Hij zoekt slechts naar eenvoudig, menselijk respect. Geweld probeert hij tot het laatste moment te ontlopen. Daarin schuilt een grote tragedie, die je op deze locatie overal ziet: hoe geweld langzaam de levens binnendringt van mensen die zelf volledig vreedzaam leven.’

Garrone baseerde het verhaal van de hondenman op het boek Fattacci (1997) van Vincenzo Cerami, met vier waargebeurde misdaadverhalen over ‘de onzichtbare draad die slachtoffers en beulen verbindt’. Over hoe slachtoffers soms daders worden, bovendien. Hetzelfde boek stond aan de basis van L’imbalsamatore (‘de beste film die ik heb gemaakt’), waarin een lilliputter annex dierenopzetter in een situatie als die van Marcello belandt. 

Bevroren hond

De Palm Dog, de jaarlijkse Britse knipoogfilmprijs voor de best acterende hond op het filmfestival van Cannes, ging dit jaar naar de chihuahua die tijdens een inbraakscène in Dogman in een vriezer wordt gestopt, om op het nippertje te worden gered door hoofdpersonage Marcello. Regisseur Matteo Garrone, met vette grijns: ‘Als dit het begin is van meer prijzen, dan kan ik me geen beter begin wensen.’ Een dag later werd zijn hoofdrolspeler Marcello Fonte op het festival bekroond met de prijs voor beste acteur.

Staat Marcello’s strijd symbool voor die van de gewone man in Italië, een land dat de afgelopen jaren politiek steeds agressiever is geworden? Zoekt Garrone mogelijk parallellen met ontluikend fascisme? ‘Dit is in de eerste plaats een portret van een man en dat portret kan best een metafoor zijn, maar mijn land is te complex, het bestaat uit zoveel puzzelstukjes die elkaar onderling beïnvloeden, om Marcello's leven hiermee te kunnen vergelijken. Persoonlijk herken ik vooral Marcello’s angst. Op een ander niveau dan het zijne, maar toch. Ik maak me altijd zorgen dat ik op de een of andere manier vast kom te zitten in andermans nachtmerrie. Iemand die een misdaad pleegt en mij erin meesleurt, zoiets. Het kan altijd volledig misgaan in het leven, dat heeft de menselijke geschiedenis afdoende bewezen.’

De titel van zijn film dan – knipoogt Garrone met Dogman naar Spider-Man en Batman? Wil hij iets zeggen over de superheldenfilms van nu? De regisseur grinnikt. ‘Ik hou van superheldenfilms, als ze goed zijn gemaakt tenminste. In dit geval heeft het hoofdpersonage een heel vriendelijke relatie met honden. Hij slaapt en eet met honden, riskeert zijn leven voor ze, vandaar de titel. De honden tonen Marcello’s vriendelijke, zorgzame aard.’

Marcello Fonte in Dogman.

Toch is de superheldenvergelijking niet zo vreemd. Dogman schetst een strijd tussen twee mannen die lichamelijk elkaars tegenpolen zijn. Het is een film die je eerst en vooral voelt, tot diep in je lijf. Wat inspireerde hem om zo’n woeste, fysieke film te maken? Garrone veert op: ‘Je vraagt naar de stijl van mijn film? Ik krijg altijd vragen over wat er in de film gebeurt, over mijn boodschap of de metaforen die ik al dan niet gebruik, maar we vergeten vaak te praten over het belangrijkste: hóé je het verhaal vertelt. Als we het hebben over de Zonnebloemen van Van Gogh gaat het ook over zijn schildertechniek, niet over zijn keuze om zonnebloemen te schilderen.’

Hij vervolgt: ‘Ik was ooit schilder. Mijn visuele benadering van een film – welke kleuren wil ik benadrukken, hoe film ik de gezichten van mijn personages – is voor mij het belangrijkste onderdeel van een film. Ik voel me nog steeds een schilder, wat dat betreft.’ Tijdens het filmen ontdekte hij een gelijkenis tussen de eenzaamheid van zijn hoofdpersonage en de wijze waarop Edward Hopper mensen schilderde die in hun eentje lijken te verdwalen in hun omgeving. ‘Dat was vooraf niet eens de bedoeling, maar het kwam er zo uit. Ik zocht wel naar een duidelijke retrostijl: in de kleding, de belichting. De hele verschijning van Marcello is vrij retro. Ook met het beeld laat ik zo zien hoe hij ermee worstelt om in de huidige wereld te leven.’

Filmstill uit Dogman.

Stiekem figureren in Gangs of New York

Dogman-hoofdrolspeler Marcello Fonte had vóór zijn ontdekking jarenlang tevergeefs geprobeerd op te vallen in de filmwereld. Het sterkste verhaal over die periode speelt zich af op de set van Gangs of New York (2002), Martin Scorseses 19de-eeuwse bende-epos, dat deels in de Cinecittà filmstudios in Rome werd opgenomen. Fonte nam de metro naar de set, wandelde naar de kostuumafdeling, zei dat ‘de regisseur’ hem had gestuurd en werd pardoes aangekleed voor een figurantenrol, terwijl Scorsese van niets wist. Na de bekroning van zijn vertolking in Dogman dook een foto op van Fonte naast Gangs of New York-hoofdrolspeler Leonardo DiCaprio.

Marcello Fonte (met pet) als stiekeme figurant op de set van Martin Scorseses Gangs of New York, naast hoofdrolspeler Leonardo DiCaprio.

De personages gedragen zich als honden: trouw of door en door vals (vier sterren)

In Dogman belicht regisseur Matteo Garrone nog maar eens het irrationele beest in de mens. Lees hier de recensie.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.