RecensieSlanted Squares - Marwal Rechmaoui

Marwan Rechmaoui schept op bijzondere wijze de grillige geschiedenis van Beiroet met kaal beton ★★★★☆

De Murrtoren moest een bruisend zakencentrum worden maar werd een uitkijkpost voor sluipschutters.

Marwan Rechmaoui: Spectre, een gehavend appartementencomplex uit de jaren zestig. Beeld Peter Cox / Bonnefantenmuseum
Marwan Rechmaoui: Spectre, een gehavend appartementencomplex uit de jaren zestig.Beeld Peter Cox / Bonnefantenmuseum

‘Hij voert een oorlog ­tegen de vergeetachtigheid’, zei kunsthistoricus Simon Schama ooit over de Duitse kunstenaar Anselm Kiefer. Hetzelfde kun je zeggen over Marwan Rechmaoui. Waar in het oeuvre van Kiefer de geest van de Tweede Wereldoorlog blijft rondspoken, is het bij de Libanese Rechmaoui de geschiedenis van Beiroet, zijn stad, die niet vergeten mag worden.

Marwan Rechmaoui werd in 1964 geboren in Beiroet, maar bracht zijn jeugd grotendeels elders door. Vanaf zijn 8ste woonde hij in Abu Dhabi, daarna volgde hij een kunstopleiding in de Verenigde Staten. Toen hij in 1993 naar Beiroet terugkeerde, trof hij een dramatisch veranderde stad aan. Die veranderingen werden uitgangspunt van zijn werk, zoals te zien is in zijn soloexpositie in het Bonnefantenmuseum.

Slanted Squares is een recent overzicht van Rechmaoui, met als hoogtepunt Buildings, een serie replica’s van gebouwen in Beiroet. Het zijn spookverschijningen die je in grote delen van de wereld aantreft: halfvoltooide betonnen geraamten die het stedelijke landschap tekenen.

Wat de replica’s gemeen hebben, is dat ze elk op hun eigen manier een ­falend ideaal verbeelden. Bijvoorbeeld Spectre, gebaseerd op een appartementencomplex dat in de jaren zestig werd gebouwd als middenklassedroom en nu een bont gezelschap van krakers huisvest. Of The Coop, dat herinnert aan de souk die met ingezameld geld van zeshonderd straatverkopers gebouwd zou worden. Die droom ging in 1986 in rook op toen de bouw om politieke redenen werd stilgelegd.

De herinnering aan de Libanese Burgeroorlog (1975 en 1990) die het land verscheurde, is overal voelbaar. Vooral bij Monument for the Living, een twee meter hoge, betonnen replica van de Murrtoren in Beiroet. Het monumentale bouwwerk moest een bruisend commercieel centrum worden. Maar in 1975, een jaar na de start van de bouw, brak de oorlog uit en werd de toren door het leger gebruikt als uitkijkpost en als basis voor sluipschutters. Bijna twintig jaar later staat het als een litteken in de stad, onvoltooid en ongebruikt. Te hoog en te robuust om af te breken.

Monument for the Living. Beeld Agop Kanledjian
Monument for the Living.Beeld Agop Kanledjian

Is het niet lui, beladen bouwwerken namaken? Nee, gemakzuchtig is Rechmaouis werk niet. Er gebeurt iets met de replica’s in de museumzalen. Dat heeft deels te maken met de schaal. Monumentaal, metershoog en -breed, en toch kun je eromheen lopen. Het is een magische ervaring om zo een stuk stad te beleven.

Bijzonder is ook hoe Rechmaoui met zijn materialen werkt. De replica’s zijn geen gedetailleerde maquettes maar kale abstracties van ­beton, glas, aluminium en bouwzeil. Overal hetzelfde grid, hetzelfde kille beton. Uniform en onpersoonlijk. En juist daardoor krachtig.

Anselm Kiefer gaf zijn op naziarchitectuur geïnspireerde schilderijen en installaties haast mythische kwaliteiten. Hij besmeurde en bekraste ze, in duistere bruintinten, als symbool voor de verschrikkingen die ze hebben gezien.

Marwan Rechmaoui kiest een andere aanpak om via architectuur de geschiedenis op te roepen. En die werkt: het boeiende zit bij hem in het contrast. De kale voorspelbaarheid van zijn betonnen bouwwerken botst genadeloos met de grillige, pijnlijke geschiedenis waarvan ze getuigen.

★★★★☆

Marwal Rechmaoui

Slanted Squares

Bonnefantenmuseum, Maastricht, t/m 8/9.

null Beeld

Gijs Groenteman gaat in onze illustere archiefkast in gesprek met mensen die hem hebben verwonderd. Rapper Pepijn Lanen, schrijver Paulien Cornelisse en kunsthandelaar Jan Six passeerden al de revue.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden