interview

Martijn van Dam (NPO): ‘Het grootste risico is dat je afhankelijk van de grote techbedrijven wordt’

Martijn van Dam, binnen de raad van bestuur van de Nederlandse Publieke Omroep (NPO) verantwoordelijk voor technologie en innovatie. Beeld Michel Schnater
Martijn van Dam, binnen de raad van bestuur van de Nederlandse Publieke Omroep (NPO) verantwoordelijk voor technologie en innovatie.Beeld Michel Schnater

Een stroom aan innovaties moet nieuw publiek trekken en de NPO tegelijkertijd niet afhankelijk maken van de grote Amerikaanse techbedrijven. De publieke omroep zoekt daarbij samenwerking met andere Nederlandse media.

‘Tada!’ Martijn van Dam, binnen de raad van bestuur van de Nederlandse Publieke Omroep (NPO) verantwoordelijk voor technologie en innovatie, staat op en haalt met een glimlach een zwart doosje met het NPO-logo tevoorschijn. Daarin zit iets wat op een uit de kluiten gewassen usb-stick met antenne lijkt.

Het is een stick die in een tv-toestel kan worden gestopt. Dat soort tv-sticks (zoals de Amazon Fire Stick) zijn in de Verenigde Staten populair. Veel meer dan hier in Nederland kijken Amerikanen via internet naar tv, zonder een traditioneel tv-abonnement. Dat kan bijvoorbeeld met Apple TV, een smart tv of met zo’n stick. De NPO-stick bevindt zich in een experimenteel stadium, maar voor Van Dam lijkt hij een aantal dingen te symboliseren. Allereerst NPO’s innovatiedrift, die volgens hem nu eindelijk goed op gang is gekomen. Van Dam: ‘Er vond wel innovatie plaats, maar die gebeurde te veel op allerlei losse eilandjes.’

De kloeke tv-stick markeert ook NPO’s positie tegenover big tech, de grote cyberbedrijven. ‘Voor Nederlandse media, en zeker voor de publieke omroep, is het essentieel dat je onafhankelijk blijft.’ Het wekt wellicht verbazing: het schaarse innovatiebudget (dit jaar gaat 3 miljoen van het NPO-budget van 900 miljoen euro naar technologische innovatie) aanwenden voor de ontwikkeling van een eigen tv-stick, in plaats van samenwerking te zoeken met een partij als Amazon.

Die gesprekken zijn ook gevoerd, maar niet tot Van Dams tevredenheid: ‘Wij mochten wel een plekje op de tv-stick van Amazon krijgen, maar alleen als wij al onze programma’s aan Amazon beschikbaar zouden stellen. Dat is precies hoe techbedrijven werken.’ Hetzelfde geldt voor het gebruik van bestaande spraakherkenningstechnologie van Google. Ook daarover is hij kritisch: ‘Het grootste risico is dat je afhankelijk van die techbedrijven wordt.’

Oogappels. Beeld
Oogappels.

‘Het begint altijd zo: we hebben iets heel gaafs, doe met ons mee. Maar zodra je dat doet en afhankelijk van ze bent geworden, zeggen ze: als je wilt dat mensen naar jou komen bij het commando ‘Hey Google, geef me het laatste nieuws’, dan moet je betalen.’ Van Dam wil dit scenario niet afwachten. Het is een van de redenen waarom hij niet met bestaande spraaktechnologie van Google gaat werken in nog te lanceren NPO-apps. ‘We willen alles in eigen hand houden. Als je het spraaksysteem van iemand anders gebruikt, dan gaat dat systeem door jouw data zoeken. Dat doen we liever zelf. We willen niet dat de grote techbedrijven tussen ons en ons publiek komen te staan.’

Al ontkomen de omroepen er ook weer niet helemaal aan: concepten als NOS Stories en BOOS bereiken via Instagram en YouTube een jong publiek. ‘Wij mogen voor het uitvoeren van onze publieke taak nooit afhankelijk worden van commerciële partijen. We werken met iedereen samen, ook met big tech, maar we moeten onze taak onafhankelijk vervullen.’

Als het aan Van Dam ligt, wordt de samenwerking juist wél versterkt met de vier andere grote Nederlandse mediabedrijven: RTL, Talpa (met onder meer SBS6, Veronica en Radio 538), DPG Media (onder meer de Volkskrant, AD, nu.nl, Qmusic) en Mediahuis (De Telegraaf, NRC). ‘We hebben allemaal te maken met de concurrentie vanuit Silicon Valley zoals Netflix en Amazon.’

Amazon legde vorige week achteloos 7 miljard euro neer voor filmstudio MGM. Van dat soort budgetten kunnen NPO en consorten alleen maar dromen, maar samenwerking kan helpen. Maar alleen ‘achter de schermen’. Van Dam noemt de spraaktechnologie in apps (‘Hey NPO, geef me al het nieuws over corona’) als voorbeeld, maar ook iets als automatische ondertitels die met hulp van kunstmatige intelligentie kunnen worden gefabriceerd.

Carice van Houten in Red Light. Beeld
Carice van Houten in Red Light.

Gaat dit wel ver genoeg? Veel critici, maar ook de Raad van Cultuur en minister Slob, hameren op vergaande onlinesamenwerking. Bijvoorbeeld door al het aanbod in één ondemandplatform samen te brengen. Alleen zo zou de concurrentie met Netflix kunnen worden aangegaan.

Van Dam: ‘Ik denk dat we met elkaar moeten zorgen voor een gezond medialandschap waar meerdere partijen met eigen platforms actief zijn.’ Videoland naast NPO Start dus, en Kijk naast NLziet of RTL XL. ‘Wij brengen vanuit onze publieke opdracht onze programma’s anders onder de aandacht dan RTL dat doet. En dat is ook goed. In één gezamenlijke app gaat dat verloren.’ Overigens ontkent Van Dam dat de NPO te weinig aandacht heeft gehad voor NLziet: ‘We hebben fors geïnvesteerd.’ Maar het aantal gebruikers is achtergebleven, constateert hij. De plannen voor een goedkopere variant (NLziet kost 7,95 euro per maand) zijn gesneuveld: ‘Daar wilden onze commerciële vrienden niet aan.’ Tot teleurstelling van Van Dam: ‘Het zou een boel schelen om het alsnog tot een succes te maken.’

Een ander punt van kritiek is de verschuiving van de budgetten voor traditionele tv naar uitgesteld (on demand) kijken. De oudere kijker zou hiermee in de kou komen te staan. Die verschuiving is volgens Van Dam hoognodig: ‘De oudere kijker blijft belangrijk, maar de trend is onmiskenbaar: on demand wordt steeds populairder.’

De NPO-bestuurder ziet een toekomst waar het ouderwetse tv-kijken blijft bestaan naast on demand. Het eerste voor sport, nieuws en evenementen, het tweede voor bijvoorbeeld series of documentaires. Op termijn (‘misschien vijf, zes jaar’) betekent dit ook dat de omroepen minder lineaire kanalen nodig hebben. En des te meer on demand door middel van NPO Start of podcastapp NPO Luister. Of misschien wel door middel van dat stickie.

Innovatiefestival

De nieuwe aanpak van de NPO heeft de laatste twee jaar geresulteerd in zo’n 120 innovatieprojecten. Het herwonnen zelfvertrouwen wordt donderdag in Hilversum gevierd met het eerste innovatiefestival, waar de succesvolste mediaprojecten in het zonnetje worden gezet. Die lopen uiteen van het AI Songfestival (liedjes geschreven door een computer), ‘Maandverbond’ (directe communicatie met vrouwen via Telegram met informatie over hun cyclus), dansles via de smartspeaker tot het anonimiseren van geïnterviewden met deepfakes in plaats van gefilmde achterhoofden met vervormde stemmen in beeld te brengen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden