Postuum

Marokko rouwt om Hajja Hamdaouia: een pionierende popster en trouw supporter van het koningshuis

Hajja Hamdaouia in Paradiso Beeld Unai Risueño / De Beeldunie
Hajja Hamdaouia in ParadisoBeeld Unai Risueño / De Beeldunie

Ze zong de ‘blues van de vlakten’ en gold als een icoon in de strijd tegen kolonialisme. Zondag overleed Hajja Hamdaouia, beroemd in Marokko, op 91-jarige leeftijd.

Haar bijnaam zegt veel over de status die Hajja Hamdaouia genoot in haar geboorteland. De ‘zangeres van de drie koningen’, werd zij genoemd in Marokko. Omdat de zondag overleden Hamdaouia zong onder drie Marokkaanse vorsten en zij haar levensliederen bovendien vertolkte aan het hof, voor prinsen en prinsessen. Maar toch ook omdat zij zelf als diva van het Marokkaanse lied een adellijke glans had gekregen.

Hamdaouia werd in 1930 geboren in Casablanca, in de volkswijk Derb Sultan. Haar vader was een groot liefhebber van de Marokkaanse muziek en vooral de Noord-Afrikaanse ‘chaabi’. Hij nodigde vaak artiesten uit om bij de familie thuis te komen spelen, en zijn dochter raakte net zo bevangen door die wervelende en feestelijke dansmuziek op straffe trommelritmes.

Zij zong vanaf erg jonge leeftijd mee en ontdekte dat zij ook kon uitblinken in een ander vocaal genre: de zogeheten ‘al-aita’. Deze liedvorm, die in Marokko ook wel ‘de blues van de vlakten’ wordt genoemd, bezingt vaak sociale misstanden in bittere toonzettingen. Het woord ‘aita’ staat voor schreeuw of hartenkreet, en wie luistert naar vroege muziek van Hamdaouia hoort aan de indringende en onversierd zuivere stem van de zangeres dat het menens is.

Hamdaouia maakte snel carrière en trad in de jaren vijftig toe tot de band van de beroemde zanger en acteur Bouchaib El-Bidaoui. Ook hij constateerde dat de zangeres zeer begaafd was in het smartelijke levenslied, en spoorde haar aan zelf een vertolker en liedschrijver te worden. Hamdaouia volgde dat advies op. Zij vormde een eigen ensemble en klom snel op in het culturele circuit.

De zangeres eerde de traditie: zij vertolkte klassiek repertoire en kleedde zich bij optredens in prachtige kaftangewaden, met stijlvol opgestoken haar. Maar zij zette de kunst ook naar haar hand: Hamdaouia componeerde en schreef zelf liederen en begeleidde zich op het podium steevast met een handtrommel; een grote ‘bendir’ of een kleine, cilindervormige ‘taarija’. En zij gaf de volkskunst cachet door als eerste zangeres op te treden met een orkest.

Haar liederen bereikten zowel de minder bedeelde bevolkingsgroepen als de Marokkaanse elite. En in de eerste jaren van haar loopbaan ook de kritische oren van de kolonisatoren: de Franse bestuurders van het zogeheten ‘protectoraat’. Hamdaouia was trouw aan de door de Fransen verbannen koning Mohammed V. In haar liederen verstopte zij gecodeerde boodschappen en kritiek op de door de Fransen aangestelde koning Ben Arafa. Uiteindelijk moest ook de zangeres haar land verlaten. Zij vertrok naar Parijs, maar werkte daar gestaag door aan haar muzikale carrière. Hamdaouia speelde nu in de Franse theaters en werd de eerste vrouwelijke chaabi-artiest die optrad buiten Noord-Afrika.

Toen Marokko in 1956 onafhankelijk werd en Mohammed V opnieuw werd geïnstalleerd als koning, keerde ook Hamdaouia huiswaarts. Zij werd een geziene gast in de Marokkaanse theaters en trad veelvuldig op aan het hof, voor drie opeenvolgende vorsten. Haar onvoorwaardelijke steun aan het koningshuis - en dus de Marokkaanse onafhankelijkheidsstrijd - maakte Hamdaouia tot een diva en een volksheld. En de zangeres maakte zich ook een vorstelijke taakopvatting eigen: zij peinsde er niet over om troonsafstand te doen - en dus te stoppen met optreden. ‘Leeftijd heeft niets te maken met mijn kunst’, vertelde zij iedereen die het horen wilde.

En de zangeres probeerde zelfs gedurende de laatste jaren van haar leven nog aansluiting te zoeken bij de nieuwe generaties. In 2013 kondigde zij doodleuk aan dat zij muziek wilde opnemen met de Algerijnse wereldster Cheb Khaled. En Hamdaouia verscheen onvermoeibaar in Marokkaanse tv-programma’s, al dan niet aan de zijde van nieuwe sterren die de zangeres wilden eren als pionier van het vrouwelijke Marokkaanse popsterrendom.

Eind vorig jaar nog bracht Hamdaouia het nummer Hadya Lbhar uit met de jonge zangeres Zeena Aouita. In de clip bij dat lied staat de hoogbejaarde Hamdaouia op het podium in een theater, in een glitterend zwart gewaad, voor een begeleidingsband van in het wit geklede heren. Haar stem klinkt fragiel maar nog altijd scherp en zuiver en haar handgebaren zijn nog net zo gedecideerd als in haar jonge jaren. Toch nodigt zij de hooggeblondeerde r&b-zangeres Aouita uit om met haar het podium te delen en mee te zingen. De video eindigt in een innige knuffel tussen de twee zangeressen, die er een leeftijdsverschil van een jaar of zeventig mee lijken te willen overbruggen.

Het nummer bleek een soort culturele machtsoverdracht: Hamdaouia maakte vorig jaar zomer bekend dat zij dan tóch met pensioen ging en Aouita beschouwde als haar artistieke erfgenaam. Vorige week werd de zangeres plotseling ziek: zij werd opgenomen in een ziekenhuis in Rabat en overleed zondag, op 91-jarige leeftijd. De huidige koning van Marokko, Mohammed VI, condoleerde de familie en prees Hamdaouia als ware strijder tegen het kolonialisme. ‘Haar artistieke reis getuigde van haar verbondenheid met het Marokkaanse volk’, aldus de vorst.

Twee grote hits van Hamdaouia

Daba Yji

Een van de grootste hits van Hamdaouia is haar vertolking van het klassieke liefdesliedje Daba Yji. Zij zong het tot op zeer hoge leeftijd, begeleid door haar eigen handtrommel, violen, soms een fluit en dan weer een synthesizer. Fraai is een grofkorrelige clip op YouTube uit de jaren zestig waarin Hamdaouia verdwaasd door een rozentuin scharrelt, mijmerend over haar liefde.

El Aar Ya Laar

Een episch, tien minuten durend lied waarin een jonge Hamdaouia haar scherpe maar prachtig zuivere stem laat optrekken naast een krassende viool en achtergrondzang in een uitgesponnen vraag- en antwoordspel. De gruizigheid van de opname, te vinden op YouTube, draagt bij aan de charme.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden