Review

Mariss Jansons is toegewijd tot de laatste noten

 

Jansons (m) met het Concertgebouworkest. Beeld Cigdem Yuksel

De koning en de koningin, de burgemeester, BN'ers en andere prominenten. Net als de televisiecamera's in elke zaalhoek registreren ze hoe Mariss Jansons behoedzaam de trap afdaalt naar de bok van het Koninklijk Concertgebouworkest (KCO). Het Amsterdamse schavot behoort tot de meest begeerde vierkante meters van het klassiekemuziekvak. Toch zegt dirigent Mariss Jansons (72) deze plek vaarwel. Zijn kwetsbare hart en verplichtingen elders maken aan elf jaar chefschap een eind.

Dat de Letse maestro een ietsepietsie spijt heeft van zijn beslissing schemerde de laatste dagen door in interviews. Tegelijkertijd kwam naar buiten dat het orkest niet onverdeeld treurt om zijn vertrek. 's Mans conditie, zijn vermoeidheid en een favorietenbeleid zouden een wissel hebben getrokken op de relatie. Veelzeggend werd Jansons' Italiaanse opvolger, Daniele Gatti, door een orkestlid omschreven als 'jong, fit en fair'.

Evengoed zwaait Mariss Jansons af zonder trammelant. Dat is na het afscheid van grondlegger Willem Kes in 1895 geen Amsterdamse chef-dirigent meer gelukt. Willem Mengelberg werd in 1945 afgerekend op foute sympathieën. Al repeterend stierf Eduard van Beinum aan een hartstilstand. En het gruis van gekwetste ego's vloog in het rond toen Bernard Haitink en Riccardo Chailly aftaaiden.

Wereldtop

Jansons kan bovendien bogen op een unicum. Hij is de man die het KCO in 2008 wist op te tillen tot het niveau van 'beste orkest ter wereld'. Toegegeven, het klassement van het Britse kennerstijdschrift Gramophone had een jaar eerder of later een andere volgorde kunnen opleveren, de verschillen aan de top zijn marginaal. Maar toch: de veeleisende Jansons mag het op zijn conto schrijven dat de Amsterdamse orkestdiva's niet naast hun schoenen lopen, een hebbelijkheid die je nog weleens aantreft bij hun collega's in Wenen en Berlijn.

Jammer genoeg was de magiër bij zijn afscheid geen feestprogramma vergund. Het karakter van business as usual vloeide voort uit het plotselinge besluit van vorig jaar, toen de concertavonden van de AAA-serie al waren vergeven. Onder het motto 'volksmuziek als inspiratie' strooide de Nederlandse componist Martijn Padding wel met een vrolijke noot. Uit de krochten van het volksliedrepertoire had hij Ic seg adiu opgediept, een 16de-eeuwse melodie die werd herverpakt in mysterieus slagwerk en koddig koper.

De Amerikaanse bariton Thomas Hampson wisselde liederen van Gustav Mahler en Aaron Copland af met geslaagde improvisaties als ceremoniemeester en suppoost. Hampsons stem mag betere tijden hebben gekend, met een grote glimlach en drie zoenen overhandigde hij aan de chef-dirigent zijn laatste Amsterdamse bloemen.

Een profiel

De muziekspecialisten profileren chef-dirigent Mariss Jansons aan de hand van zijn oren, zijn cijfers en andere opvallende zaken. En drie kenners vertellen wat hem zo goed maakt.

Gouden strik

Draagt de periode-Jansons een gouden strik? Er klonken te veel briljante concerten om iets anders te beweren. Tegelijkertijd zeurt het gevoel dat er meer in had gezeten, als het lichaam de voet niet had dwarsgezet. Bartóks Concert voor orkest kende donderdag ook niet de overrompelende brille van Ein Heldenleben van Richard Strauss, het stuk waarmee Jansons in 2004 zijn benoeming wervelend aanvaardde.

Nog één keer trokken ze aan hem voorbij, de orkestsecties die Bartók in 1945 als de tandwieltjes van een horloge in elkaar paste. Jansons gaf een wenk aan de fluiten en stimuleerde de cello's met een grimas. Uit zijn gekromde rug spraken de toewijding en concentratie die hij tot op het laatst verlangde. Op de balans tussen nuchterheid en passie bleef deze Bartók aan de gecontroleerde kant.

Eind volgend seizoen keert Jansons met Tsjaikovski's opera Pique Dame terug als conductor emeritus, een eretitel die hem plaatst in de Amsterdamse rangen van Haitink, Chailly en Harnoncourt. En likkebaardend kijkt de Jansonsfan vooruit naar de worst van een later seizoen: Schönbergs Gurre-Lieder, de hartewens van de man wiens hart rebelleerde.

Mariss jansons Mahler, Copland, Bartók. Thomas Hampson (bariton), Koninklijk Concertgebouworkest o.l.v. Mariss Jansons. Amsterdam, Concertgebouw, 19/3.

Zilveren medaille voor 'cultureel ambassadeur'

Uit handen van burgemeester Eberhard van der Laan ontving Mariss Jansons de Zilveren Medaille van de stad Amsterdam. De vertrekkende chef-dirigent van het Koninklijk Concertgebouworkest kreeg de onderscheiding voor zijn verdiensten als 'belangrijke culturele ambassadeur' voor Amsterdam en Nederland. Van der Laan refereerde onder meer aan de wereldtournee die het 125-jarige KCO in 2013 naar zeven continenten voerde. In hetzelfde jaar werd Jansons geridderd in de Orde van de Nederlandse Leeuw. In Duitsland, waar hij werkt als chef-dirigent van het Symfonieorkest van de Beierse Omroep, ontving Jansons eerder het Bundesverdienstkreuz en de Ernst von Siemens Musikpreis.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.