Marilyn Crispell verleidt tot kalme contemplatie

Marilyn Crispell: Nothing Ever Was, Anyway. ECM 1626/27...

FRANK VAN HERK

Cd's van ECM beginnen meestal met vier seconden stilte. Dat past bij het label dat vaak muziek opneemt die veelzeggend gebruik maakt van rust en ruimte. Pianiste Marilyn Crispell dankt haar bekendheid aan een exuberante, deels van Cecil Taylor afgeleide stijl, maar op haar ECM-debuut begeeft zij zich op het terrein van de ingehouden lyriek die ook Paul Bley typeert.

Op deze dubbel-cd voert ze werk uit van Annette Peacock, die jazzliefhebbers vooral kennen van haar ex-man Bley, die veel songs van haar opnam. Crispell speelt haar 'vrije ballads' samen met een andere ex-man van de componiste, de magistraal spelende bassist Gary Peacock, en slagwerker Paul Motian.

Peacocks melodieën neigen naar atonaliteit, wat ze een onaards karakter geeft. Geen doelgerichte processen, maar de weergave van een droomtoestand. De enige tekst op de cd, door Peacock gezongen, gaat dan ook over bevrijding van de tirannieke tijd gedurende de slaap.

De thema's ontvouwen zich traag, met veel leegte tussen de noten, zodat de luisteraar verleid wordt tot kalme contemplatie. Ze zijn sober, onvoorspelbaar en fascinerend, en worden schitterend uitgewerkt door een als één wezen denkend en voelend trio, dat elke noot zijn volle gewicht geeft.

Kenny Wheeler: Angel Song. ECM 1607.

Ook de muziek van trompettist-bugelspeler Wheeler vraagt wat inspanning. Instant-jazz: ogenschijnlijk droog, maar met geur en smaak ingedikt tot de pure essentie. Zijn laatste cd staat officieel op naam van alle vier deelnemers, omdat er met altsaxofonist Lee Konitz, gitarist Bill Frisell en bassist Dave Holland collectief geïmproviseerd wordt, weliswaar op thema's van Wheeler.

De beroemde ruimtelijke klank van ECM-producties onthult opnieuw de raakheid van elk detail. Wheeler schrijft sierlijke, vaak wat smachtende melodieën, maar ook de solo's en duetten bestaan uit pure melodie en klankschoonheid, met Konitz' wat schorre alt als de ruwste stem, Hollands donkerbruine en korrelige bas, en de ijlere, onthechte tonen van Frisell en de leider, die elke noot plaatst met tedere aandacht.

Hoewel de nadruk ligt op ballads vol onderhuidse emotie, zijn er eveneens stukken met levendiger tempo's, al worden die eerder aangeduid dan uitgespeld. Daardoor, en dank zij de intieme interactie, is dit zeventig minuten boeiende, hemelse muziek.

Keith Jarrett: La Scala. ECM 1640.

Een groot deel van de rekeningen bij ECM wordt al jaren betaald door Jarretts Köln Concert, een solo-concert waarin de pianist zijn gemoed uitstort in spontaan gestructureerde stukken, vol stijlkenmerken uit de romantische klassieken, volksmuziek en jazz. Jarrett keert geregeld naar die vorm terug, deze live-opname uit de beroemde Milanese opera is het laatste voorbeeld.

Hoewel de virtuositeit van de man buiten kijf staat, is het moeilijk zijn werk niet in verband te brengen met zijn megalomane imago. Ook zijn tekst bij deze cd is weer van een adembenemende zelfingenomenheid. Die zal er ook de oorzaak van zijn dat hij zichzelf niet redigeert, terwijl de inhoud van deze tachtig minuten in de helft van de tijd weergegeven had kunnen worden. De beruchte kreunen en kreetjes, die makkelijk weg te mixen zouden zijn, wijzen ook op imponeergedrag: 'Pas op, nu raak ik in extase.'

Bill Frisell: Gone, Just Like a Train. Nonesuch 79479.

Na het landelijke uitstapje op Nashville integreert Frisell de country en de bassist van die cd, Viktor Krauss, in een breder spectrum waarin zo'n beetje alle Amerikaanse stijlen zijn verwerkt, maar dat door de aanwezigheid van drummer Jim Keltner zwaarder leunt op rockritmen. De gitarist gaat steviger tekeer dan gebruikelijk, zonder de klare lijn uit het oog te verliezen. Blues for Los Angeles en Lookout for Hope zijn zelfs uitgesproken ruig en dreigend.

De ritmesectie is minder wendbaar dan veel jazzcollega's, maar weet wel hoe je een diepe groove vasthoudt. De composities zijn weer typisch Frisell: lieflijkheid met een knipoog, vriendelijke blues met een draai, quasi-naïeve shuffles en sinistere kinderliedjes.

Frank van Herk

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden