'Maria is voor ons Rozenkruisers een symbool'

De staat der Nederlanden is de nieuwe eigenaar van een groot aantal boeken vol filosofische uitleg van godsdienstige waarheden. De Bibliotheca blijft voor Nederland behouden....

'U staat hier met de vertegenwoordiger van een heel oud ministerie dat vijfduizend jaar geleden is gesticht', zegt ondernemer, boekenverzamelaar en Rozenkruiser Joost Ritman donderdagavond tegen minister van Onderwijs Maria van der Hoeven. 'Collega!', reageert de bewindsvrouw opgewekt. Onder het goedkeurend oog van zijn geliefde Westertoren bezegelt Ritman de verkoop van het belangrijkste gedeelte van zijn Bibliotheca Philosophica Hermetica (BPH) in de Amsterdamse Bloemstraat aan de staat der Nederlanden.

Ondanks de kwinkslag is de sfeer plechtig. Dat kan ook niet anders. De prijs is 18,75 miljoen euro, een van de grootste kunstaankopen die de staat ooit in één keer heeft gedaan. En de koopwaar is een unieke en wereldvermaarde collectie meest eeuwenoude boeken en handschriften op het gebied van de christelijk-hermetische 'gnosis', 'een filosofische uitleg van godsdienstige waarheden', aldus de dikke Van Dale, waarvan de hermetische variant duizenden jaren teruggaat.

De transactie maakt een definitief einde aan een episch gevecht tussen Ritman en zijn bankiers (zie de inzet bij dit verhaal). De Bibliotheca heeft altijd onderdeel uitgemaakt van zijn bedrijf in wegwerpserviezen voor de luchtvaart. Toen dat begin jaren negentig in de verliezen raakte, wilde de ING Bank de collectie verkopen om Ritmans miljoenenschulden te delgen. De staat voorkwam dat door de bibliotheek aan te wijzen als beschermd nationaal erfgoed.

Door de voorgenomen verkoop dreigde 'het grootste gevaar: onwetendheid', zo citeert Van der Hoeven tekst nummer zeven uit het Corpus Hermeticum, een van de kernwerken van de bibliotheek. 'Gelukkig gaan we dat in Nederland niet meemaken.' Gezien de waarde van de verzameling noemt zij de aankoopprijs 'geen uitzonderlijk groot bedrag'. Ook de voorwaarden zijn royaal: de staat laat de aangekochte kerncollectie in bruikleen achter aan de Bloemstraat. Voorlopig voor vijftien jaar, maar het is de bedoeling dat die overeenkomst steeds wordt verlengd. Van der Hoeven wil dat de bibliotheek 'in samenhang beschikbaar blijft' voor het publiek en de wetenschap.

De 89-jarige Gilles Quispel, een wereldvermaard onderzoeker naar het vroege christendom die al jaren met Ritman samenwerkt, is de minister buitengewoon dankbaar. 'Gij vrouwe', zo galmt hij tot Van der Hoeven, 'hebt het Nederlandse volk dit bezit voor altijd gegeven.'

Ritman belooft dat hij de opbrengst van de transactie zal terugploegen in de bibliotheek -in de uitbreiding van de collectie, 'waarvoor mijn familie garant staat', in de accommodatie en in wetenschappelijk onderzoek. 'Maria', zo spreekt hij Van der Hoeven toe, 'is voor ons Rozenkruisers het symbool voor het dragen van de godsvrucht.' De boekencollectie de minister en hij voortaan 'samen delen, maakt ons ook samen sterker'.

Tenslotte zet Ritman een van de aanwezige ambtenaren van OCW, die een belangrijke rol speelde bij de verwerving, een denkbeeldige 'kroon op je hoofd', en overhandigt hij aan Van der Hoeven als geschenk een fraaie uitgave van een van Quispels wetenschappelijke werken voor de bibliotheek. Het streven is dat de staat op den duur ook de rest van de collectie zal verwerven. 'Voorzover dat mogelijk is binnen de successiefaciliteit', voegt Van der Hoeven daaraan toe, verwijzend naar de belastingregels rond erfenissen. 'Maar ik ben pas 64 en kan nog jaren mee', zegt Ritman, en wijst naar Quispel: 'Die ligt 25 jaar voor op schema.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden