Interview Margriet van der Linden

Margriet van der Linden over haar talkshow M: ‘We zijn niet gek, we weten al een tijdje dat het scherper moet’

Margriet van der Linden (c) Illustraties Berto Martinez Foto Berto Martinez

Margriet van der Linden wist dat het een pittige klus zou worden toen ze de dagelijkse talkshow M ging presenteren op NPO 1, de zomerse vervanger van De Wereld Draait Door. DWDD is na dertien seizoenen een instituut, tijdelijke opvolgers houden het niet lang vol. Denk aan Wat Heet!, bijvoorbeeld, in 2007, en De Zomer Draait Door (2007, 2009). Toch heeft ze er vertrouwen in dat het met M beter afloopt.

De 48-jarige presentator doet haar verhaal aan een houten picknicktafel in het Amsterdamse Westerpark, bij de studio en redactie van M. Ze maakt een vrolijke, alerte indruk en draagt een T-shirt van de hiphopband Run DMC. Op terrassen en in het gras genieten dagjesmensen van de zon, schuin achter haar zitten redacteuren de volgende shows voor te bereiden. Het programma is sinds 23 juli weer op tv, na een zomerstop van vijf weken, onder meer vanwege het WK voetbal.

Pas op de avond van haar debuut, 14 mei, besefte ze echt hoe het is zo’n programma te presenteren. ‘Het was alsof ik de sleutels kreeg van de Joint Strike Fighter. ‘Hier, je mag hem gaan besturen.’ Ik was al blij dat ik vloog, ik wist niet waarvoor alle knopjes op het dashboard dienden. Technisch is het niet zo ingewikkeld: er is een draaiboek, je weet wanneer in welke camera je moet kijken. Daarmee heb ik ervaring opgedaan bij Zomergasten, Moltalk en Tafel van Taal. Maar zo’n talkshow is voor een belangrijk deel een gevoelskwestie. Als ik voel dat ik alles onder controle heb, ben ik me vrijer om zijpaden in te slaan en grappen te maken. Hoe meer uren je maakt, hoe makkelijker dat wordt.’

Ze wijst op een gesprek in de show van donderdag 2 augustus, over een Aretha Franklin Tribute in het Concertgebouw. Ze besprak dit met zangeres Shirma Rouse en dj en presentator Fernando Halman. ‘De aanleiding was kristalhelder: zaterdag is het optreden, precies vijftig jaar nadat Aretha had opgetreden op die plek. De gasten waren zo goed, het liep zo lekker. Dan voel ik me vrij uit mijn comfortzone te gaan en niet alleen journalistieke vragen te stellen, desnoods de hele gespreksopzet los te laten en grappen te maken.’

Shirma Rouse, te gast in M. Foto rv

De oud-hoofdredacteur van het feministische tijdschrijft Opzij  is gevraagd voor M. De Nederlandse Publieke Omroep (NPO) koos haar omdat ze een uitgesproken, eigenzinnige vrouw is met gevoel voor humor. Haar persoonlijkheid gaf de doorslag – bij dit type talkshow drukt een presentator idealiter zijn stempel op het programma. Matthijs van Nieuwkerk ís DWDD, met zijn tempo en enthousiasme. Het gaat niet alleen om het presenteren, ook om meedenken over de inhoud en het aanjagen van de redactie. Als het boegbeeld van de show iets graag wil, of juist niet, weegt dat zwaar.

Van der Linden: ‘De NPO kwam niet bij me met een format dat ik moest uitvoeren. Er was niets, ze wilden mij. Ze zeiden: vertel ons wat je nodig hebt om zo veel mogelijk uit jezelf te trekken. M, dat ben ik. Ik wil kijkers laten zien wat je dan krijgt.’  

Hoe druk jij je stempel op dit programma?

‘Met ironie, vrolijkheid en scherpte. Ik ben niet bang iets te doen waarvan je op het eerste gezicht zou zeggen: zitten kijkers daar wel op te wachten? We begonnen het tweede deel van het seizoen met een hele uitzending over hiv en aids, omdat er een grote conferentie was in Amsterdam. Dat vond ik belangrijk. Ik wilde aan de hand van persoonlijke verhalen helpen het taboe en het stigma op hiv en aids te verminderen.

‘Ik dring er ook op aan dat niet steeds dezelfde koppen op tv komen. Daar kan ik me wel aan ergeren. M kiest nadrukkelijk voor anderen, zoals Natacha Harlequin (strafrechtadvocaat van Surinaamse afkomst, red.). Zoiets is een risico, maar we zijn niet bang dat te nemen. Als iets verandert, is de eerste reactie vaak dat mensen zich ontheemd voelen. Het is net als na een verhuizing, dan voelt je nieuwe woning niet meteen goed. Kijkers hebben gewoon tijd nodig om te wennen.’

Strafrechtadvocaat Natacha Harlequin in M. Foto rv

Bij de gasten van M  (KRO-NCRV) zitten relatief veel vrouwen en minderheden. Daarover is niets vastgelegd, de redactie werkt niet met quota. Ze zijn er wel trots op. De boodschap van Margriet van der Linden en eindredacteur Nico Arends is duidelijk: liever een originele, verrassende gast dan een bekende Nederlander die al de hele dag langskomt op sociale media en in andere praatprogramma’s. Ze zijn niet ‘mainstream’, dat is de presentator tenslotte ook niet. Mede daarom zaten er donderdag twee broers in de uitzending die de wereld over zijn gereisd met een tas vol T-shirts en die overal ruilden voor lokale kleding.

Tv-recensenten reageerden in het begin vrij positief op Van der Linden. De Volkskrant roemde haar enthousiasme, gretigheid en improvisatievermogen, Trouw noemde haar ontwapenend, NRC Handelsblad schreef dat ze ‘haar gasten benadert met verstand van zaken, spot en zelfspot’. De inhoud van de show werd minder gewaardeerd. Het programma mist urgentie, vonden critici. Te vaak was onduidelijk waarom een onderwerp precies op een bepaalde dag werd
besproken, met juist die gasten.

Misschien wel daarom kreeg de actualiteit al snel meer prioriteit, in gesprekken over bijvoorbeeld de zaak-Holleeder en de rechtszaak tegen Michael P., verdachte van de moord op Anne Faber. De onderwerpen werden korter: 8 à 10 minuten in plaats van 12. In plaats van drie langere gesprekken zijn er nu vaak vier. Van der Linden: ‘Een volle uitzending vind ik prettiger, ik hou van tempo, niet van achterover leunen.’

De kritiek op het gebrek aan urgentie klonk nog altijd toen de zomerstop begon. Het programma straalde volgens recensenten ook onwennigheid uit, onder meer in soms geforceerde gesprekjes tussen Van der Linden en bandleider Thijs Boontjes. 

Margriet van der Linden (48) groeide op in Ridderkerk, in een streng-christelijk milieu. Ze leerde het vak op de Evangelische School voor Journalistiek Amersfoort en bij het Nieuw Israëlietisch Weekblad. Van der Linden was onder meer presentator van Vijf in het land (RTL5) en Zomergasten, Amerika-correspondent voor Twee Vandaag en SBS6 en hoofdredacteur van Opzij. In 2015 verscheen haar autobiografische roman De liefde niet. Ze woont in Amsterdam en is getrouwd met filmregisseur Kitty Kooring.

Volgens insiders zijn deze zomer stevige gesprekken gevoerd over de talkshow, met als conclusie: het moet beter. Van der Linden geeft er weinig details over prijs. Concrete vragen ontwijkt ze met grappen – ‘Zal ik volgende keer de notulen van onze evaluatie naar de Volkskrantlezers sturen?’  en algemeenheden.

Tv-recensies over M leest ze niet, zegt ze. ‘Ik luister vooral naar een groepje mensen om me heen. Wat anderen vinden, leidt af van wat ik aan het doen ben. We zijn niet gek, we weten al een tijdje dat het scherper moet. Dat moet je niet zwaarder maken dan het is. En we hebben daarin een heel fijne slag gemaakt. Er  is nu veel meer urgentie en dat wordt ook opgemerkt. We zijn het ook aan onze stand verplicht  ik en de jonge, veelbelovende journalisten op de redactie.’

Een voorbeeld, volgens haar: ze kiezen duidelijker. In een van de eerste
uitzendingen was tv-presentator Paul de Leeuw te gast. In zo’n 11 minuten
kwamen vier onderwerpen ter sprake, die stuk voor stuk te leuk leken om te
laten liggen. Dat doen ze niet meer: boodschappenlijstjes waarop je onderwerpen
wegstreept. Het doel is een leuk gesprek met één onderwerp. Toen de
beachvolleybalsters Sanne Keizer en Madelein Meppelink eind juli te gast waren
na hun Europese titel, was de insteek: hoe communiceer je met elkaar tussen
twee punten, in maximaal 12 seconden?

Beachvolleyballers Sanne Keizer (links) en Madelein Meppelink in M. Foto rv

Het kostte behoorlijk wat moeite ervaren talkshowredacteuren te vinden. De bezetting was krap in de begindagen. Sinds half mei zijn er 6 à 7 redacteuren bijgekomen, ongeveer een kwart van het totaal. Dat scheelt nogal.

Van der Linden is tevreden met haar redactie, beklemtoont ze. ‘Ik heb veel vertrouwen in dit team. Maar je moet je realiseren dat we pas kort bezig zijn. In het algemeen is het bij elke organisatie moeilijk voor iedere specifieke taak geschikte mensen te vinden. Je hoopt dat je  team in één klap staat, in de praktijk is het sleutelen. Ik zit er wel bovenop.’

Op de redactie van DWDD vraagt Van Nieuwkerk bij elk idee: ‘Waarom moet dat per se vandaag? Kan dit nóg scherper?’ Of hij zegt: ‘Ik heb hier geen zin in, regel maar wat anders.’ Heb jij net zo’n rol?

Ze grijnst. ‘Eh... ja. Zo gaat dat. Het kan niet anders. Soms is het ook andersom hoor, dan verleidt de redactie mij met een goed verhaal. Pas nog, toen kwam een redacteur met een enthousiast verhaal over de hyperloop, een vacuümtrein die vliegt door een buis. Dan kun je denken: het is vrij technisch, ik heb er nog nooit van gehoord. Toen ik hoorde ik dat het net is alsof je in een zetpil stapt en dat je ermee in een half uur naar Parijs kan reizen, zei ik: we gaan het doen. ‘s Avonds zat een enthousiast joch van de TU Delft in de studio, met een groot prototype. Het was een verrassend, vrolijk gesprek.’

Sommige critici vinden dat je niet jezelf bent. In HP/ De Tijd zei tv-maker Bert van der Veer dat je ‘overenthousiast’ zit te acteren. Speel je een talkshowpresentator of bén je er een?  

‘Ik zit niet te acteren op tv. Ik zet echt geen gezicht op. Waarom zou ik? Ik ben vaak enthousiast. Als ik het niet naar mijn zin heb tijdens de uitzending, zou je dat kunnen zien. In dat geval zou ik voor mezelf besluiten: misschien moet een ander dit programma maar doen. Die conclusie heb ik zeker niet getrokken.’

Tijdens een hittegolf zijn kijkcijfers geen goede graadmeter voor succes. Dan zitten veel Nederlanders liever in de tuin of op het terras. ‘s Zomers is het belangrijker welk marktaandeel je hebt. De NPO-directeur tv, Frans Klein, zei eerder dat hij tevreden is als M gemiddeld 20 procent haalt  een op de vijf tv-kijkers op dat tijdstip.

Sinds de zomerstop schommelt jullie marktaandeel doorgaans tussen
ruim 15 en bijna 22 procent. Is Klein tevreden, denk je?

‘Frans Klein is een heel belangrijke persoon in mijn leven’, zegt Van der Linden met gevoel voor drama. ‘Ik denk dat hij… hij is wel tevreden. Ja.’

Komt er een nieuw seizoen van M, als het aan jou ligt?

‘Daar ben ik niet mee bezig, ik richt me op het nu. Laat ik dit zeggen: ik blijf altijd heel dicht bij wat ik wil, wat goed voelt. En ik kan niet ontkennen dat M aan alle kanten erg goed voelt. Dat sterkt me.’

Je hebt niet het gevoel: ik moet nog twee maanden mijn tijd uitzitten? 

‘O God, nee!’ Ze verheft haar stem. ‘Stel je voor: dit werk gaat altijd door, je bent er steeds mee bezig, het is bloedheet. En dan met tegenzin naar de redactie gaan? Nee, ik vind dit hartstikke leuk. We moeten alleen koers houden. Daarmee bedoel ik: geen onderwerpen kiezen waarvan kenners denken dat die meer kijkers trekken. Het gaat me niet gebeuren dat redacteuren van M bellen met bekende Nederlanders die iets op Twitter hebben gezet wat ‘leuk’ is om te bespreken op tv. Zulke makkelijke journalistiek zie ik al te veel, over de hele linie.’

Het gesprek komt op dreigende bezuinigingen op journalistieke programma’s van de publieke omroep, zoals Brandpunt+. In de aanloop naar Prinsjesdag zal blijken hoeveel precies wordt gekort. Ze oordeelt nuchterder dan veel tv-collega’s. ‘Ach, sommige programma’s trekken te weinig kijkers en ik vind het belangrijk dat de NPO blijft vernieuwen. Dat is pijnlijk, als het mensen persoonlijk treft, maar soms hard nodig.’

Ze wil geen namen noemen van tv-programma’s die van haar mogen stoppen. ‘Ik vind alleen dat journalisten in de spiegel moeten kijken in plaats van te jammeren dat de ‘kwaliteitsjournalistiek’ wordt vermoord door te bezuinigen. Het echte probleem is de knieval voor makkelijke items. Daarvan heeft Donald Trump bijvoorbeeld geprofiteerd tijdens zijn verkiezingscampagne. Ik wil meer diepgang, onderzoeksjournalistiek, verhalen die de nieuwsagenda bepalen.'

Krijgen Geert Wilders en Thierry Baudet ook te veel aandacht?

‘Wilders vertegenwoordigt een belangrijk deel van de kiezers, gemeten naar Kamerzetels. Bij Thierry Baudet denken redacties te vaak: hij is misschien niet zo groot, qua zetels, maar ja: het is ‘leuk’. Baudet zorgt voor entertainment, daarom krijgt hij veel aandacht. Als redacties oordelen op grond van journalistieke argumenten, zou je hem veel minder op tv zien.’

M is toch ook onderdeel van het mediacircus dat je beschrijft?

‘Het is balanceren. Maar bij onze keuzes staan kijkcijfers niet voorop. We hebben bijvoorbeeld M’s boekenclub. Ik lees graag, ik wilde het gevoel van leesclubs vertalen naar de televisie, met kijkers die vragen stellen aan een schrijver. Literatuur is geen geheide kijkcijferhit, maar we doen het toch. Talkshowkijkers worden te vaak onderschat. Het zijn geen debielen.’

De Wereld Draait Door heeft dit seizoen een langere zomerstop dan voorheen. Presentator Matthijs van Nieuwkerk wilde meer tijd vrijmaken voor andere projecten, zoals zijn boekenprogramma Moby Dick, dat vanaf 9 augustus te zien is op NPO 1. DWDD keert 24 september weer terug op televisie.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.