Marcel Verhoeff dirigeert al 25 jaar het Don Kozakkenkoor

Tussen bontmutsen en bulderstemmen

Nederlander Marcel Verhoeff dirigeert al 25 jaar het oer-Russische Don Kozakkenkoor. Om dat te vieren toeren ze door Nederland en Duitsland.

Het Don Kozakkenkoor met vooraan Marcel Verhoeff.

Met hun berenmutsen en zwarte laarzen lijken ze weggelopen uit een 19de-eeuwse Russische roman. Des te opmerkelijker dat de dirigent van deze zangers in Zuid-Beveland woont, in een dorpje aan het Veerse Meer. Marcel Verhoeff (61) viert dit jaar het 25-jarig bestaan van 'zijn' Don Kozakkenkoor - officiële naam buiten Rusland: Don KozakenChor Russland - met een tournee door Nederland en Duitsland.

Op de website van het koor wordt u Marcel Nicolajevitsj Verhoeff genoemd. Kunt u die tweede naam uitleggen?

'Die luidt Nicolaas en dat wordt in Rusland Nicolajevitsj: zoon van Nicolaas. Zo spreken ze me aan. Ik vind het mooi, want mijn vader heette Nicolaas. Hij was ook dirigent, maar hij is overleden toen ik nog heel jong was. Door die naam Nicolajevitsj gaat hij met mij samen het podium op. Voor het begin van elk concert denk ik: pa, daar gaan we weer, en dan kijk ik even omhoog.'

U hebt koor- en orkestdirectie en zang gestudeerd in Nederland. Hoe belandde u in Rusland?

'Ik werd gevraagd in te vallen als dirigent bij een Nederlands amateurkoor dat Russische liederen zong. Ik ben blijven hangen, we hebben een plaat gemaakt, waarna ik een studiebeursje kreeg voor de Sovjet-Unie. Daar bezocht ik het Groot Russisch Academisch Staatskoor. Een enorm koor, negentig man sterk, dat maakte indruk. De chef-dirigent zei: ga jij daar maar eens voor staan. Ik heb toen de verschillende stemmen in dat koor anders opgesteld, niet wetend dat iedereen een vaste plek had. Maar ze vonden het goed klinken en van het een is het ander gekomen.'

In 1992 werd het Don Kozakkenkoor opgericht. Wie zijn de kozakken?

'Kozak betekent vrij man. Het is een traditionele groepering in de Russische bevolking die democratisch is ingesteld. Ze zijn daarbij religieus. Dat ging allemaal niet samen met de Sovjetideologie, waardoor ze het moeilijk hadden in de Sovjettijd. Na de val van de Sovjet-Unie volgde een soort eerherstel. Toenmalig president Jeltsin gaf ze de status van keurkorps. Er zijn verschillende groepen kozakken, vaak vernoemd naar de rivieren waarlangs ze wonen, de Don, de Amoer, de Koeban. Als ze bij elkaar zijn, zingen ze elkaar toe. Dat gebeurde ook in de jaren negentig tijdens de ceremonie waarbij ik met een sabel tot kozak werd geslagen. Ze konden aan de zang horen uit welk deel van Rusland de anderen kwamen. '

Het koor zingt traditionele Russische liederen, vaak vol weemoed en vol van geloof in de kracht van het Russische volk. Klassiekers als Kalinka en Stenka Razin ontbreken niet. Hoe houdt u het repertoire fris?

'We laten zelf liederen componeren. Daarnaast halen we werk uit muziekarchieven, maar het kan ook gebeuren dat iemand aankomt met een papiertje uit de keukenla van z'n oma waarop een onbekend liedje is neergekrabbeld. Als dat wat is, maken we er een arrangement voor. In Rusland heeft de folkloristische manier van zingen net zo veel aanzien als de academische. De meesten van de 24 professionele zangers zingen ook in een operagezelschap. Een van de solisten heeft een hoofdrol in La Traviata in het beroemde Stanislavski-theater in Moskou, maar hij heeft zich daar een paar avonden laten vervangen om met ons te zingen. Het koor is voor iedereen zeker zo belangrijk als de opera.'

Don Kozakkenkoor, tournee door Nederland en Duitsland t/m 23/12.

Meer over