Mansfield Park

Wat zeiden de familie en vrienden van Jane Austen over haar boek Mansfield Park? In 1814 maakte Austen een lijstje van de reacties: 'Miss Burdett: did not like it so well as Pride and Prejudice....

Veel lijn zat er al met al niet in de oordelen, en Jane Austen moet zich bewust zijn geweest van de relatieve waarde van kritiek. In een andere context merkte ze op: 'One half of the world cannot understand the pleasures of the other.'

Professor Claudia L. Johnson van Princeton University stemt van harte in met deze laatste observatie. In Los Angeles Times schrijft ze hoe de helft van de 'Austenian world' woedend is over de verfilming van Mansfield Park door Patricia Rozema, terwijl de andere helft zielsgelukkig is met deze scherpe, intelligente en gedurfde interpretatie.

De onenigheid onder de recensenten is ook in Nederland groot. Ab van Ieperen (Vrij Nederland) behoort tot de woedende helft: 'De Nederlands-Canadese Patricia Rozema gebruikt Austens Mansfield Park voor haar eigen stokpaardjes.' Eerdere verfilmers deden het werk van Austen recht, maar Rozema 'giet er een feministisch en politiek correct sausje over', en: 'haar personages lijken verdwaald in de verkeerde eeuw'.

Tot de geestdriftige helft behoort Dana Linssen (NRC/Handelsblad), die instemt met de moderne stijl van de film en oprecht geniet van wat ze te zien krijgt: 'Tegen de tijd dat je op lichtvoetig gedoseerde manier alle hoofdpersonen hebt leren kennen, ben je al lang van ze gaan houden. Dan kan ook een oud en bekend verhaal je op het puntje van je stoel houden.'

In het buitenland, waar de recensenten meer ruimte krijgen voor hun stukken, zijn de oordelen uitgebreider onderbouwd. Strijdpunt is de wijziging die Rozema heeft aangebracht in het karakter van Fanny Price, de hoofdpersoon van Mansfield Park. Fanny staat van oudsher bekend als een saai type, Austens moeders vond haar zouteloos en anderen beschrijven haar als een 'masochistic idiot' die uit braafheid over zich heen laat lopen, een onnozel, humorloos en verwaand wicht. Maar Rozema, schrijft Anthony Quinn in The Independent, heeft haar een 'personality transplant' laten ondergaan.

Rozema heeft van Fanny een verstandige vrouw gemaakt. Door brieven en dagboekfragmenten van Jane Austen te verwerken in het script, suggereert Rozema een verregaande gelijkenis tussen Fanny Price en Austen zelf. Zo wordt Fanny een onafhankelijke geest die de meest begeerde vrijgezel van de omtrek afwijst en zich uitspreekt tegen de slavenhandel van haar rijke familieleden.

De vergelijking tussen Fanny Price en Jane Austen is niet nieuw. De autobiografische inslag van Mansfield Park is vaker opgemerkt; lees Letters to Alice, het aanstekelijke boek dat Fay Weldon schreef over Austen. De helft van de recensenten gaat dan ook akkoord met deze visie op Mansfield Park en prijst Rozema omdat ze in staat is geweest niet alleen het boek te verfilmen, maar ook de dynamiek die onder de oppervlakte schuilt.

De andere helft van de recensenten beticht Rozema van 'messing around' met de tekst (Washington Post) en van het ten onrechte toevoegen van zulke 'eigentijdse' elementen als een lesbische flirtation (Ab Zagt, Algemeen Dagblad).

Voor zoveel wederzijds onbegrip is er geen oplossing. Of het moest zijn dat de ene helft van de wereld, zoals professor Johnson zegt, meesmuilend glimlacht over de andere helft.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden