Maltus

Er is iets loos met de wolven op de Veluwe

Koenders Edith

Het Finse stadje Hämeenlinna werd onlangs opgeschrikt door een loslopende beer.

Kinderen moesten binnen blijven. Jachtgeweren werden geladen. De grote vraag was alleen of het beschermde beest eigenlijk wel neergeschoten mocht worden. Ook in de nieuwste ideeënroman van Hans den Hartog Jager, Maltus, is de beer los, al is de beer bij hem een wolf.

Het is een interessante kwestie, die al dan niet uitgezette, rondzwervende wilde dieren die het territorium van de moderne mens binnendringen. Bij de beer en de wolf, allebei mythische dieren, gaat het dan ook nog om meer dan alleen '''wildbeheer'', die perfecte, moderne paradox'. Dat laat Den Hartog Jager zien in zijn actuele roman die is opgebouwd uit thrillerachtige, psychologische en vooral beschouwende elementen.

Hoofdpersoon Maltus, type ruwe bolster, voert met twee soorten ratten een obscuur dichtheidsonderzoek uit aan het Charles Darwin Instituut voor Evolutionaire Psychologie (C-Diep). Kennelijk is hij erfelijk belast, want betovergrootvader Robert Malthus (een halve tijdgenoot van Darwin) verkondigde al een theorie die erop neerkwam 'dat hij vond dat het niet goed ging met de mensheid. Dat als we alsmaar zouden blijven eten, drinken en kinderen krijgen, we onszelf naar de verdommenis zouden helpen.'

Die verdommenis komt anno 2006 akelig dichtbij, en volgens Maltus' baas, Paul Verduyn, is de mens 'een mislukt product van de evolutie dat zijn geest zo superieur aan zijn instincten was gaan achten dat dit onvermijdelijk tot zijn ondergang zou leiden'. Joost Zwagerman wordt op zijn wenken bediend, straatrumoer genoeg in deze roman: hangjongeren, de doodgeschoten 'domino-mus', de Dierenpartij, Big Brother, breezermeisjes, flats die criminaliteit aantrekken, gevaarlijke wolven en verbeten dierenactivisten.

Maltus laat zich gedurende het onderzoek verleiden door zijn jongere vrijgevochten collega Julia. Hij heeft eigenlijk wel genoeg aan zijn albinokonijn en af en toe een prostituee ('seks is het laatste bastion van de dierlijke lust'), maar Julia weet zijn territorium een poosje te bezetten. Aanvankelijk vreest Maltus dat Julia haar emoties onvoldoende zal kunnen beheersen bij het onderzoek. Dat valt mee, en later zal blijken dat ze berekenender is dan hij ooit had kunnen denken. In de liefde, of wat daarvoor doorgaat, is ze uiteindelijk rationeler dan hij.

Gevoel en ratio, natuur en cultuur, ethiek, dat zijn belangrijke onderwerpen in deze roman.

Maltus is de verpersoonlijking van een idee, zijn visie is duidelijk: 'Samenleving was een kwestie van gewenning, van tolerantie, tot het punt waarop de instincten de geest overnamen en de mens zich onvoorspelbaar ging gedragen. Dat punt was hier ruim overschreden, en iets zei hem dat de wolven daardoor werden aangetrokken.'

Wolven op de Veluwe, een aardig gedachte-experiment, maar echt overtuigend is het niet, ook al komen er tegenwoordig weer wolven in Frankrijk en Duitsland voor. De plot met het geheime onderzoek, het vrij onnavolgbare politieke en maatschappelijke geharrewar eromheen, het is te geconstrueerd. Er zit te veel ratio in - een roman is nu eenmaal geen wetenschappelijke verhandeling.

Boeiende en helder beschreven ideeën vormen niet per se een goed verhaal. Hier is het tegendeel het geval. Gevoelsmatig spreken de personages te weinig tot de verbeelding, en met je verstand kun je er niet bij waar al die ophef voor nodig is. Het boek verontrust niet, ook al zegt Verduyn op geheimzinnige toon over de wolven : 'Er is iets vreemds met die beesten. Ze zijn te gretig. Op het ministerie zijn ze bang voor hondsdolheid, maar daar geloof ik niks van. Daarvoor verplaatsen ze zich te snel. Het is eerder alsof ze ... vluchten.'

Aan het einde wordt er nog een korte struggle for life opgevoerd tussen Maltus en Verduyn. De wolvenkwestie is uit de hand gelopen, het onderzoek is uitgelekt, er gaan koppen rollen. Maltus probeert het vege lijf en zijn micro-experiment

te redden, maar valt ten prooi aan zijn emoties. Met hem loopt slecht af. Als de schrijver zijn pen meer door zijn hart en minder door zijn geest had laten sturen, zou de roman levendiger, aangrijpender en veel meer de moeite waard zijn geworden.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden