Interview Davy Pieters

Maken algoritmes ons masters of the universe? Of verliezen we onze creativiteit?

Theatermaker Davy Pieters (30) maakt een voorstelling over hoe techniek onze toekomst verandert.

Regisseur Davy Pieters Beeld Marie Wanders

Ze moet er van grijnzen, zo enthousiast is theaterregisseur Davy Pieters (30) als ze vertelt over How to build a Universe. In haar jongste collageachtige bewegingsvoorstelling regisseert ze geen klassieke toneelpersonages met hun sores en tekortkomingen, maar een kunstmatig intelligente creatie, gespeeld door vijf acteurs.

Het begon met een vraag die Pieters zichzelf stelde: Is het toeval beheersbaar? ‘Of beter: is het toeval te ensceneren in een voorstelling? Die vraag wilde ik testen. Daarvoor had ik een wezen nodig dat het toeval zou kunnen beteugelen.’ Dat vraagt in elk geval een hoop rekenkracht, waardoor ze al snel uitkwam bij kunstmatige intelligentie.

Pieters viel de afgelopen jaren op met theatraal werk dat buiten de gebaande paden treedt. Haar inspiratie haalt ze niet zozeer uit de klassieke (toneel)literatuur, maar uit film, tv, games, reclame, media en sciencefiction. Op filmische wijze laat ze zien hoe technologische ontwikkelingen onze (toekomstige) levens beïnvloeden. Haar The Gentle Woman  was onlangs te zien bij Mugmetdegoudentand, over een vrouw die ‘digitale zelfmoord’ pleegt, oftewel zichzelf online probeert uit te wissen.

Voor How to build a Universe liet ze zich inspireren door vier bronnen op het snijvlak van kunst en (populair) wetenschappelijk onderzoek. ‘Als ik geen regisseur was geworden, was ik geneeskunde of biochemie gaan doen. Ik ben gefascineerd door de mens en hoe die zich ontwikkelt.’

1. Yuval Noah Harari: Homo Deus  een kleine geschiedenis van de toekomst

‘In dit boek beschrijft de Israëlische historicus geschiedenis als een onwaarschijnlijk lange keten van toevalligheden. Die constatering verraste me. Het staat in contrast met mijn idee dat wij als mensheid steeds meer controle over onze levens krijgen. Hij zette me aan het denken. Het idee van de voorstelling komt hiervandaan. Net als hij kijken wij eerst terug op de geschiedenis en dan naar de toekomst.

‘De vraag is of we met al onze technologie het toeval kunnen beheersen, dat wat onze geschiedenis heeft bepaald. En waarom zou het niet kunnen? We proberen het toeval steeds meer uit onze levens te sluiten door algoritmes voor ons te laten denken. Door ze wegen uit te laten stippelen, door ze vrienden aan ons voor te laten stellen, of zelfs partners. Als dat allemaal al lukt en we kunnen straks de hele wereld nog beter optimaliseren, dan zijn we toch masters of the universe? Of verliezen we ook iets? Creativiteit misschien? Dat is spannend om over na te denken.’

2. Bill Bryson: A Short History of Nearly Everything

Op zijn kenmerkende, beetje naïeve, altijd nieuwsgierige manier geeft de Amerikaans-Engelse schrijver Bill Bryson in dit boek een beknopte geschiedenis van de natuurwetten. Pieters: ‘Vooral de eerste hoofdstukken zijn een inspiratie geweest. Hij begint bij het ultieme begin: de oerknal. Dat is zo’n bizar gegeven. Puur toeval. Als er op dat moment net iets andere elementen, snelheden of afstanden waren geweest, was het allemaal zo anders geweest. Het universum waarin wij leven is  niet vanzelfsprekend, dat wij bestaan is een kwestie van geluk.’

‘Het posthumane wezen dat bij mij ontwaakt op toneel, begint ook met niks. In een reeks toevallige situaties op het toneel komt het in aanraking met de natuurwetten die Bryson beschrijft. Zo begint het als een razende te leren: hoe zintuigen werken, zwaartekracht, alles wat zich aandient wordt geanalyseerd en geïncorporeerd.’

3. Aphex Twin

De elektronische muziek van de Britse Aphex Twin klinkt alsof er een geschifte wetenschapper aan het werk is. Hij beweegt zich, soms binnen één track, tussen uitersten als ambient en drum and bass en weer terug. Pieters: ‘Aphex Twin is een legende. Zijn werk is eigenlijk heel theatraal. Hij vertelt echt een verhaal met zijn albums en concerten, daarmee gaat hij dieper dan veel anderen. Hij peurt emotie uit elektronisch, vaak onsamenhangend materiaal.’

How to build a Universe is een muzikale voorstelling. Qua sfeer moet je denken aan nummers van zijn album Drukqs, met samples van stemmen en composities die de hele tijd uit elkaar lijken te vallen. Theatercomponist Jimi Zoet maakt voor ons een nieuwe compositie, hij is ook een ontzettende fan.’

How to build a universe Beeld Jochem Jurgens

4. Pek van Andel en serendipiteit

De Nederlandse Pek van Andel is ook een beetje een gekke wetenschapper, maar dan echt. Hij maakte MRI-scans van de geslachtsdaad, ontwikkelde een kunstmatig hoornvlies en is verzamelaar van voorbeelden van ‘serendipiteit’: toevallige vondsten in de wetenschap. Deze zijn verzameld in het boek Serendipiteit  De ongezochte vondst. Pieters: ‘Bijvoorbeeld: iets valt in een laboratorium op de grond en opeens is penicilline ontdekt. Hoe belangrijk is dat niet geweest voor de mensheid? Net zo per ongeluk zijn de heteluchtballon en de fiets ontdekt. En zo gaat hij maar door. Het is fascinerend om te lezen.’

‘Maar ook creativiteit is een vorm van serendipiteit. Als kunstenaar maak je altijd iets dat je niet van tevoren helemaal hebt uitgedacht. Je moet het toeval kunnen toelaten. Dat zijn vaak de beste ideeën. Maar die moet je wel kunnen zien. Newton kreeg die appel bij toeval op zijn hoofd, maar hij was wel degene die zag dat de appel valt en de maan niet, om vervolgens de link te leggen met zwaartekracht. Ik vraag me af of Newton vervangbaar was. Had kunstmatige intelligentie dat ook kunnen zien? Is wat Newton toevoegde, creativiteit, menselijkheid misschien, technologisch reproduceerbaar?’

Pieters over Lynch

Davy Pieters over filmregisseur David Lynch: ‘Hij is de ultieme inspiratiebron. Zijn films zijn soms gekmakend vervreemdend en toch ook heel goed te volgen. Mulholland Drive bijvoorbeeld, mijn favoriet. Wat hij doet is wrikken aan ons verlangen om verhalen te construeren, om alles te willen begrijpen. Steeds denk je dat je doorhebt hoe zijn verhaal in elkaar zit, maar dan word je toch weer weggerukt uit dat veilige idee. Dat ontheemde gevoel trekt mij erg aan.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.