'Maigret kon omgaan met de duistere kanten van het leven, mijn vader niet'

De succesvolste schrijver ter wereld is 25 jaar dood. Maigret is zijn beroemdste schepping, maar hij schreef zoveel meer goede romans. John Simenon is druk bezig met de heruitgave van de boeken van zijn vader Georges, zoals de vier nieuwe vertalingen die deze maand verschijnen.

Maigret.Beeld Boekcover

Toen hij een jaar of 12 was, las John Simenon (1949) voor het eerst een boek van zijn vader. Georges Simenon was op dat moment bijna 60 en al heel lang een gevierd schrijver; hij was nog getrouwd met zijn tweede vrouw Denise, de moeder van John, die net een nieuw dienstmeisje had aangenomen, Teresa; Teresa zou niet veel later behalve Georges Simenons dienstmeisje ook zijn maîtresse worden - dat was het lot van de meeste dienstmeisjes van de familie Simenon.

Welk boek het was, dat eerste boek van zijn vader dat hij las, weet John niet meer. 'In elk geval was het een mooi boek, want ik ben daarna meer van hem gaan lezen. Tot ik 16, 17 jaar was. Toen kon ik er niet meer tegen. Als puber was ik heel gevoelig voor al die kleine details waarvan ik heel goed wist waar ze vandaan kwamen. De verhalen zelf waren niet autobiografisch, maar er zaten zoveel dingen in die dat wel waren, dat het voor mij veel te echt was. Ik voelde me daar enorm ongemakkelijk onder. Pas toen ik 35, 36 was, heb ik de draad weer opgepakt. Ik las zijn roman La neige était sale en dat was echt een openbaring.'

La neige était sale wordt wel gezien als een van zijn beste boeken.
'Dat is moeilijk te zeggen; het beste boek dat ik ken, is voor mij vaak het boek dat ik het laatst las, of herlas, of eindelijk een keer góéd las. Ik ben geen snelle lezer. Om een boek echt helemaal tot je te nemen, moet je het déguster, zoals wij zeggen, langzaam proeven: de boeken van mijn vader zijn vol van dingen die niet expliciet worden gezegd, die op de achtergrond aanwezig zijn. Als je die mist, mis je de essentie.'

Is het voor u nu wel mogelijk Georges Simenons boeken te lezen zonder over al die autobiografische details te struikelen?
'Ik zie ze nog steeds, maar waar ik me er vroeger ongemakkelijk onder voelde, verschaft het me nu plezier. Je hoort vaak dat romans als een soort spiegel fungeren; als ik mijn vaders boeken lees, is híj dus die spiegel, hij geeft iets van zichzelf en daarmee mijzelf terug aan mij. In elk boek zitten stukjes en brokjes die mij rijker maken.'

Deze maand is het 25 jaar geleden dat Georges Simenon overleed. In The man who wasn't Maigret uit 1992 beschrijft biograaf Patrick Marnham hoe op de ochtend van 6 september 1989 een oudere vrouw naar een hoge ceder in de tuin van haar huis in Lausanne liep. In haar handen droeg ze een kleine aarden pot met as erin. Nadat Teresa - want zij was het, het dienstmeisje dat eerst Simenons minnares was geworden en later zijn verzorgster annex levensgezellin - de as onder de ceder had verstrooid, ging ze haar huis weer binnen en maakte ze de dood bekend van Georges Simenon, geboren in 1903, auteur van bijna 400 romans (193 onder zijn eigen naam en 200 romans onder 18 pseudoniemen) en de succesvolste romanschrijver ter wereld. Toen hij overleed waren van zijn boeken ruim 500 miljoen exemplaren verkocht.

Een flink deel van die romans waren 'Maigretjes', zoals Nederlandse fans ze nog altijd liefkozend noemen: detectives over de Parijse politiecommissaris Maigret die gruwelijke moorden bij voorkeur oplost door er kalmpjes over te peinzen tijdens wandelingen langs de Seine, die even grauw is als de lucht omdat de regen in Parijs steevast met bakken uit de lucht komt, wat Maigret niet deert omdat hij a) een warme overjas en een degelijke hoed draagt en b) weet dat een paar metrohaltes verderop, aan de Boulevard Richard Lenoir, mevrouw Maigret bezig is voor de lunch een blanke kalfsragoût te bereiden die niemand zo smeuïg weet te krijgen als zij.

Maar wie denkt dat Simenon alleen maar misdaadromannetjes schreef - schitterende misdaadromannetjes trouwens - zit ernaast. Zijn werk, schrijft biograaf Patrick Marnham, is vergeleken met dat van Balzac, Dostojevski en Dickens, en geprezen door onder anderen Céline, Anouilh, T.S. Eliot, Henry Miller. En door André Gide, die zeer met Simenon dweepte en hem aan het einde van zijn leven 'de grootste van allen' had genoemd, 'de meest oprechte romanschrijver die wij in de literatuur hebben gekend.'

De pijp van Maigret

Simenons Maigret-verhalen verschenen vanaf de jaren vijftig in de bekende Zwarte Beertjes-pockets van uitgeverij Bruna. Ze werden van omslagen voorzien door Dick Bruna, die de onafscheidelijke pijp van de commissaris een prominente plaats gaf in zijn ontwerpen en vaak de titel in het pijpsilhouet zette. Drie voorbeelden: Maigret en het danseresje (1967), Maigret in Holland (1962) en Maigret in het Wilde Westen (1956).

Ook nog levende schrijvers lopen met hem weg, zoals de Britse Julian Barnes die in mei dit jaar in The Times Literary Supplement Simenons magnifieke talent om een sfeer neer te zetten prees. Lees De premier uit 1958 en je begrijpt de bewondering van vermaarde collega-schrijvers: al na drie pagina's woon je in de wereld die Georges Simenon zojuist voor je heeft opgetrokken, al is het een wereld die al decennia niet meer bestaat - als hij al ooit heeft bestaan.

Simenon, hoewel zelf al tamelijk jong rijk en beroemd, schreef met liefdevolle tederheid over gewone mannen en vrouwen. Zijn hoofdpersonen zijn prostituees en misdadigers, maar ook boekbinders, obers, middenstanders. Hij beheerste de kunst van het vertellen tot in zijn vingertoppen, een kunst waaraan zijn monsterlijk grote productie vermoedelijk eerder bijdroeg dan afdeed, al zou hij zijn leven lang worden achtervolgd door die zogeheten paradox: 'Ik heb me er jarenlang tegen verzet u te lezen', schreef Henry Miller hem in de jaren vijftig. 'Ik kon niet geloven dat zo'n populaire en productieve schrijver zo goed kon zijn. U bent waarlijk groter dan de mensen van u denken.'

De premier is een van de vier boeken die vanaf maandag in een nieuw jasje en in verse vertaling in de winkel liggen. De andere zijn De blauwe kamer, Een misdaad in Holland en De danseres van de Gai-Moulin. De laatste twee titels zijn Maigretjes. In februari 2015 komen er opnieuw vier boeken uit; uiteindelijk wordt in de komende jaren het merendeel van Simenons werk in een nieuwe vertaling uitgebracht, in Nederland maar ook in onder meer Engeland en Brazilië.

Motor achter de nieuwe uitgaven is Simenons tweede zoon John - de oudste zoon is overleden, Georges Simenons enige dochter Marie-Jo pleegde in 1978 zelfmoord, vermoedelijk gekweld door een enorm vadercomplex; de jongste zoon bemoeit zich niet met de nalatenschap. Dat doet John, die het grootste deel van zijn werkzame leven filmdistributeur was en zich nu fulltime ontfermt over het werk van zijn vader.

Die nieuwe vertalingen waren hard nodig, zegt John Simenon in Parijs, op het kantoor van een filmmaatschappij die een nieuwe Maigret-verfilming voorbereidt. 'De vertalingen zijn gedateerd, ook de Nederlandse. Ik spreek geen Nederlands, maar dat heb ik me laten vertellen.'

Heel gedateerd; maar dat geeft toch niks? Veel boeken zijn nu eenmaal geschreven in de jaren vijftig en zestig, toen nog niet iedereen telefoon had en de mannen nog 'overjassen' droegen plus een hoed.
'Zeker; maar in het Frans zijn de teksten niet gedateerd. De oorspronkelijke Franse teksten zijn nog wél fris. Inderdaad draagt Maigret een hoed, alleen staat nergens wat voor hoed. Misschien is het wel net zo'n hoed als ik nu op heb' (wijst op zijn baseballpetje). 'Mijn vader schrijft over auto's, maar hij beschrijft ze niet; je ziet geen auto uit 1930 voor je. Het enige dat echt gedateerd is, zijn de telefoons. Je hebt nu mobiele telefoons en je hoeft geen juffrouw van de centrale meer te bellen.'

Georges Simenon leidde het soort leven waarvan journalisten smullen. Om te beginnen was hij geboren in Luik, in een arm gezin, als zoon van een hekserige, over-ambitieuze moeder die 'nooit in hem geloofde', zoals hij ooit schreef, en een lieve, bescheiden, jong gestorven vader, die boekhouder was op het kantoor van een verzekeringsagent. Zijn puberteit werd gekleurd door WOI; hij schopte het van drop-out tot multimiljonair; hij deed meestal niet langer dan twee weken over een boek; hij dronk als een tempelier; hij had een affaire met Josephine Baker; hij had nog veel meer affaires. In februari 1977, een week na zijn 74ste verjaardag, haalde hij de kranten na een interview waarin hij beweerde dat hij seks had gehad met tienduizend vrouwen.

De Blauwe Kamer.Beeld Boekcover

De Blauwe Kamer

Uit het Frans vertaald door Rokus Hofstede.
De Bezige Bij Antwerpen;
208 pagina's; €15,-.

De Premier.Beeld Boekcover

De premier

Uit het Frans vertaald door Kris Lauwerys.
De Bezige Bij Antwerpen;
208 pagina's; €15,-.

Een misdaad in Holland.Beeld Boekcover

Een misdaad in Holland

Uit het Frans vertaald door Anne van der Straaten.
De Bezige Bij Antwerpen;
192 pagina's; €15,-.

De danseres van Le Gai-Moulin.Beeld Boekcover

De danseres van Le Gai-Moulin

Uit het Frans vertaald door Jan Pieter van der Sterre.
De Bezige Bij Antwerpen;
192 pagina's; €15,-.

Heel gedateerd; maar dat geeft toch niks? Veel boeken zijn nu eenmaal geschreven in de jaren vijftig en zestig, toen nog niet iedereen telefoon had en de mannen nog 'overjassen' droegen plus een hoed.
'Zeker; maar in het Frans zijn de teksten niet gedateerd. De oorspronkelijke Franse teksten zijn nog wél fris. Inderdaad draagt Maigret een hoed, alleen staat nergens wat voor hoed. Misschien is het wel net zo'n hoed als ik nu op heb' (wijst op zijn baseballpetje). 'Mijn vader schrijft over auto's, maar hij beschrijft ze niet; je ziet geen auto uit 1930 voor je. Het enige dat echt gedateerd is, zijn de telefoons. Je hebt nu mobiele telefoons en je hoeft geen juffrouw van de centrale meer te bellen.'

Georges Simenon leidde het soort leven waarvan journalisten smullen. Om te beginnen was hij geboren in Luik, in een arm gezin, als zoon van een hekserige, over-ambitieuze moeder die 'nooit in hem geloofde', zoals hij ooit schreef, en een lieve, bescheiden, jong gestorven vader, die boekhouder was op het kantoor van een verzekeringsagent. Zijn puberteit werd gekleurd door WOI; hij schopte het van drop-out tot multimiljonair; hij deed meestal niet langer dan twee weken over een boek; hij dronk als een tempelier; hij had een affaire met Josephine Baker; hij had nog veel meer affaires. In februari 1977, een week na zijn 74ste verjaardag, haalde hij de kranten na een interview waarin hij beweerde dat hij seks had gehad met tienduizend vrouwen.

Het moet lastig zijn een vader te hebben over wie zoveel sterke verhalen de ronde doen. Die tienduizend vrouwen, dat is natuurlijk onzin, dat krijgt niemand fysiek...
'Ja hoor, tienduizend vrouwen. Misschien was het een tikje overdreven; maar hij heeft het wel gezegd, tijdens een gesprek met Federico Fellini waar ik bij was. Fellini had zijn film Casanova gemaakt en hij vond die film niks. De producer wilde dat hij er promotie voor zou doen, maar Fellini had daar geen zin in. Hij zei: 'Er is maar een manier waarop ik wel iets aan die promotie wil bijdragen, en dat is via een interview met Georges Simenon.' Fellini bewonderde mijn vader zeer, die bewondering was trouwens wederzijds.

'De producent van Casanova was mijn toenmalige baas - ik was toen distributeur. Hij zei dat hij dat verzoek van Fellini had gekregen en hij vroeg of ik het kon regelen. We arrangeerden een gesprek met een journaliste van l'Express erbij. Zij zette haar recordertje aan en de mannen praatten, over van alles. Op een gegeven moment vertelde Fellini dat hij Casanova zo haatte. En toen zei mijn vader: 'Nou ja, een echt overtuigende verleider was-ie ook niet - honderd vrouwen in één mensenleven, wat is dat nou helemaal?' Mijn vader hield van lijstjes: hij had uitgerekend dat hij in zijn leven tienduizend vrouwen had gehad. Dat getal noemde hij toen, en dat is in het collectieve geheugen blijven hangen: Simenon deed het met tienduizend vrouwen.

'Je moet het leven dat hij leidde in aanmerking nemen. Tienduizend vrouwen verleiden is iets heel anders dan tienduizend keer naar de hoeren gaan. Naar een bordeel gaan was toen veel normaler dan nu. Hoe hij over prostitutie praat, als een baan zoals alle andere, dat is niet hoe we er nu over denken. Dat hij naar de hoeren ging, zei niks over het respect dat hij voor vrouwen had - mijn vader was extreem respectvol tegenover vrouwen - maar het is moeilijk daar mensen vandaag de dag van te overtuigen. Voor de manier waarop mensen zijn boeken lezen, maakt het denk ik niet veel uit. Aan het merk Simenon, of het merk Maigret, doen die verhalen weinig af.'

Welk merk is populairder?
'Het is duidelijk dat Maigret bekender is dan Simenon. Maar weer niet zoveel bekender als je misschien zou denken.'

In België en dan vooral in Wallonië is Georges Simenon nog altijd extreem populair, zegt zijn zoon. 'Of hij er ook echt veel wordt gelezen, betwijfel ik: hij is daar bijna familie. In de jaren zestig en zeventig werd hij in Nederland en Vlaanderen ook enorm veel gelezen, dat was in de afgelopen decennia wat minder. Maar het land dat qua Simenon-lezers met kop en schouders boven alle andere landen uitsteekt, is Italië. Elke keer dat daar een boek wordt heruitgegeven, wat vaak gebeurt, wordt het een bestseller. Ik heb daar geen verklaring voor.'

Wat John Simenon opvalt, is dat de gemiddelde Georges Simenonlezer steeds jonger wordt. 'Het was 55, nu is het 45. Ik spreek met regelmaat mensen die het werk van mijn vader helemaal uit zichzelf hebben ontdekt, die hem dus niet via hun ouders kennen. Ik weet niet hoe dat komt. Het zijn donkere boeken, sommige zelfs extreem donker. Je moet min of meer sterk in je schoenen staan om de boeken van mijn vader te lezen en ze nog leuk te vinden ook.'

Lijkt u op hem?
'Dat weet ik niet. Ik ben in elk geval niet zo pessimistisch als hij. Ik wilde ook nooit worden zoals hij. Schrijver worden: ik heb het nooit overwogen. Het lijkt me een ongelukkige roeping. Ik zag hem heel hard werken, ik zag hoe hij zich volledig onderdompelde in een boek, er enorm mee bezig was - ik kan me ook wel op iets storten, maar niet op die manier.'

U heeft in een interview eens gezegd dat uw vader nooit gelukkig was.
'Ik bedoelde: hij was nooit zo gelukkig als hij de mensen wilde laten voorkomen dat hij was. Dat gevoel heb ik, ja. Hij sprak veel over 'sereen' zijn, over dat hij 'vrede en rust' gevonden had; maar ik denk dat hij vooral zichzelf wilde overtuigen. Mijn vader was nooit Maigret. Want Maigret was wél zo iemand; iemand die altijd kon omgaan met stress en druk en met de duistere kanten van het leven. Aan het eind van zelfs de meest hectische dag kan Maigret rustig langs de Seine wandelen en naar de zon of de regen kijken. Mijn vader kon dat niet.'

Uw vader haatte zijn moeder maar hield veel van zijn vader. Lijkt Maigret op uw opa?
'Dat zou heel goed kunnen. Mijn grootvader was heel rustig, heel toegewijd, tevreden met zijn leven; alleen was hij dun en klein, terwijl Maigret een grote, indrukwekkende man is. Mijn vader was veel rustelozer. Maar hij was ook ontzettend liefdevol en zorgzaam. En aanwezig. Als hij schreef, deed hij dat van 5 tot 11 in de ochtend. Hij was er dus niet als we naar school gingen, maar wel als we voor de lunch thuiskwamen, en 's middags hielp hij ons met huiswerk.

'Hij was ook veeleisend. Als je een fout maakte en zei: 'Ja, maar ik deed het niet met opzet fout', zei hij: 'Doe het dan met opzet goed.' Die instelling vind je terug in zijn boeken.

'In La neige était sale staat de volgende zin: le métier d'homme est difficile. Op die zin ben ik opgevoed. Voor mij betekent het dat je het leven niet for granted moet nemen, je werk niet, relaties niet: voor de belangrijke dingen in het leven moet je moeite doen. Het leven is een constante strijd.'

Simenon vertalen

Uit: Un crime en Hollande (1931)
Vertaling K.H. Romijn Maigret in Holland (1963)
Maigret gaf zich daar rekenschap van, toen hij op een gegeven ogenblik zijn voet stootte en gedurende een tiende van een seconde de gelijktijdigheid niet volkomen was.

Vertaling Anne van der Straaten Een misdaad in Holland (2014)
Maigret realiseerde het zich toen hij op een zeker moment bijna struikelde en gedurende een tiende van een seconde hun bewegingen niet meer volkomen synchroon verliepen.

Uit: La danseuse du Gai-Moulin (1931)
Vertaling Dolf Verroen Maigret en het danseresje (1967)
En de commissaris, die een vieze smaak in zijn mond had, stak zijn pijp op en deed enkele bittere trekjes voor hij naar Chabot ging.
'Je vader heeft aan de politie opgegeven dat je niet thuisgekomen bent. Hij zal wel hier heen komen.'

Vertaling Jan Pieter van der Sterre De danseres van Le Gai-Moulin (2014)
De commissaris, wiens tong aan zijn verhemelte plakte, stak zijn pijp aan. De eerste trekjes smaakten bitter. Toen posteerde hij zich voor Chabot.
'Je vader heeft je vermissing gemeld op het bureau van wijk zes... Ik denk dat hij hierheen komt.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden